Telemarkskanalen

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Telemarkskanalen
Ilustracja
MS „Henrik Ibsen” na śluzach Vrangfoss
Państwo  Norwegia
Lata budowy 18541892
Długość 105 km
Różnica poziomów 72 m
Początek
Miejsce Skien
Koniec
Miejsce Dalen
Typ kanału żeglugowy
Śluzy 18
brak współrzędnych
Śluzy Vrangfoss w latach 80. XIX w.
Śluzy Løveid w latach 90. XIX w.

Telemarkskanalen – nazwa śródlądowej drogi wodnej łączącej miejscowości Skien oraz Dalen w regionie administracyjnym Telemark w południowej Norwegii. Powstała w XIX w. droga wodna wykorzystuje kilka z szeregu długich jezior, występujących licznie w dorzeczu rzeki Skien, które połączono dwoma przekopanymi kanałami z 18 śluzami zgrupowanymi w 8 zespołów.

Pierwszy kanał, Norsjø–Skien, z zespołami śluz w Skien i Løveid, został zbudowany w latach 1854–1861. Łączy miejscowość Skien z jeziorem Norsjø. Drugi kanał, Norsjø – Bandak, dłuższy od poprzedniego, prowadził z od zachodniej zatoki jeziora Norsjø przez jeziora Flåvatn i Kviteseidvatn do wschodniego krańca jeziora Bandak. Został otwarty w 1892 r. przez ówczesnego ministra transportu Norwegii, Hansa H. T. Nysoma[1]. W chwili swojego uruchomienia kanał ten uznawany był w całej Europie za wybitne dzieło inżynierii. Odnoga tej drogi wodnej, wiodąca z północnego krańca jeziora Norsjø, daje dostęp przez jezioro Heddalsvatnet do odległego o niespełna 30 km miasta Notodden. Odcinek Norsjø – Bandak był wykorzystywany nie tylko do transportu statkami i barkami pasażerów i ładunków, ale również do spławu drewna, wykorzystywanego w zakładach papierniczych Norske Skog Union w Skien. Spław zanikł w związku z zamknięciem papierni w 2006 r. Cały kanał, umożliwiający w pewnym zakresie na regulowanie poziomu wody w jeziorach na swojej trasie, pełni też ograniczone funkcje przeciwpowodziowe.

Cały kanał Telemark liczy 105 km długości. 18 śluz pozwala pokonać w drodze ze Skien do Dalen różnicę wysokości wynoszącą 72 m. Największy zespół śluz to Vrangfoss, gdzie przy pomocy pięciu kolejnych komór pokonuje się różnicę poziomów 23 m.

Śluzy kanału Telemark[edytuj | edytuj kod]

Na kanale znajduje się 18 śluz w 8 zespołach:

Nazwa zespołu śluz Wysokość podnoszenia Liczba śluz Czas śluzowania
Skien 5 m 1 20 min
Løveid 10.3 m 3 35 min
Ulefoss 10.7 m 3 40 min
Eidsfoss 10 m 2 30 min
Vrangfoss 23 m 5 60 min
Lunde 3 m 1 15 min
Kjeldal 3 m 1 15 min
Hogga 7 m 2 25 min

Parametry śluz[edytuj | edytuj kod]

Wymiar Metry Stopy Uwagi
Prześwit (od lustra wody) 16 52.5 Odcinek Ulefoss–Dalen: max 12.8 m
Długość 31.4 100
Szerokość 6.6 21
Zanurzenie 2.5 8
Kanał Telemark od Skien do Dalen
Kanał Telemark na mapie z 1902 r. (zaznaczony kolorem niebieskim)

Żegluga na kanale[edytuj | edytuj kod]

Pierwszymi statkami kursującymi po kanale od 1861 r. były towarowe parowce „Statsraad Stang” i „St. Olaf”, a pierwszym statkiem pasażerskim – pływający w latach 1862–1882 parowiec „Amtmand Aall”. Dziś po kanale kursują statki pasażerskie „Victoria” (zwodowany w 1882 r.) i „Henrik Ibsen” (zwodowany w 1907 r.), obecnie realizujące rejsy turystyczne. „Victoria” pływa po kanale Norsjø–Skien od chwili swego zwodowania (do 1953 r. jako parowiec), zaś po kanale Bandak–Norsjø od momentu jego otwarcia.

Znaczenie kulturalne kanału[edytuj | edytuj kod]

Kanał Telemark został ogłoszony „Miejscem millenijnym” regionu Telemark. W czerwcu 2017 r. został wpisany na norweską listę Narodowego Dziedzictwa Kultury.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Telemarkskanalen – Den Offisielle siden for Telemarkskanalen [1].