Tellur

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Tellur
antymon ← tellur → jod
Wygląd
srebrzystoszary
Tellur
Widmo emisyjne telluru
Widmo emisyjne telluru
Ogólne informacje
Nazwa, symbol, l.a. tellur, Te, 52
Grupa, okres, blok 16 (VIA), 5, p
Stopień utlenienia –II, –I, IV, VI[2]
Właściwości metaliczne półmetal
Właściwości tlenków średnio kwasowe
Masa atomowa 127,60(3) u[3][a]
Stan skupienia stały
Gęstość 6240 kg/m³
Temperatura topnienia 449,51 °C
Temperatura wrzenia 988 °C
Numer CAS 13494-80-9
PubChem 6327182[4]
Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą
warunków normalnych (0 °C, 1013,25 hPa)

Tellur (Te, łac. tellurium) – pierwiastek chemiczny, z grupy półmetali w układzie okresowym. Nazwa pochodzi od łacińskiej nazwy Ziemitellus.

Charakterystyka[edytuj]

Kation tetratellurowy

Tellur w postaci krystalicznej jest srebrzystobiały, miękki i kruchy[5] (handlowo dostępny jest w postaci szarego proszku[6]). Jest półprzewodnikiem[5]. Reaguje ze stężonym kwasem azotowym tworząc kwas tellurawy (H2TeO3), w reakcji telluru z wodą królewską powstaje kwas tellurowy (H2TeO4). Ze stężonym gorącym kwasem siarkowym tellur reaguje tworząc roztwór o barwie czerwonej, zawierający kationy tetratellurowe Te42+. Zabarwienie wynika z obecności 6 zdelokalizowanych elektronów π w płaskiej, kwadratowej strukturze kationów tetratellurowych. Kationy te pod wpływem wody hydrolizują z wydzieleniem czarnego osadu telluru.

Tworzy tellurki Te2−, telluryn TeO2−3 i tellurany TeO2−4. Tellurowodór H2Te jest nietrwałym, trującym gazem, o nieprzyjemnym zapachu. Pył i pary telluru działają szkodliwie przy ich wdychaniu, drażnią także oczy.

Występowanie[edytuj]

W skorupie ziemskiej występuje on w ilości 0,005 ppm. Minerałem tego pierwiastka jest np. telluryt (TeO2).

Odkrycie[edytuj]

Pierwiastek został odkryty w 1782 r. przez Franza-Josepha Müllera von Reichensteina.

Uwagi[edytuj]

  1. Wartość w nawiasie oznacza niepewność związaną z ostatnią cyfrą znaczącą. Znane są próbki geologiczne, w których pierwiastek ten ma skład izotopowy odbiegający od występującego w większości źródeł naturalnych. Masa atomowa pierwiastka w tych próbkach może więc różnić się od podanej w stopniu większym niż wskazana niepewność.

Przypisy

  1. Tellur (nr 264865) (ang.) – karta charakterystyki produktu Sigma-Aldrich (Merck KGaA) na obszar Stanów Zjednoczonych. [dostęp 2011-10-02].
  2. N.N. Greenwood, A. Earnshaw: Chemistry of the elements. Oxford; New York: Pergamon Press, 1984, s. 893. ISBN 0-08-022057-6.
  3. publikacja w otwartym dostępie – możesz ją przeczytać JurisJ. Meija JurisJ., Tyler B.T.B. Coplen Tyler B.T.B., MichaelM. Berglund MichaelM., Willi A.W.A. Brand Willi A.W.A., Paul DeP.D. Bièvre Paul DeP.D., ManfredM. Gröning ManfredM., Norman E.N.E. Holden Norman E.N.E., JohannaJ. Irrgeher JohannaJ., Robert D.R.D. Loss Robert D.R.D., ThomasT. Walczyk ThomasT., ThomasT. Prohaska ThomasT. i inni, Atomic weights of the elements 2013 (IUPAC Technical Report), „Pure and Applied Chemistry”, 88 (3), 2016, s. 265–291, DOI10.1515/pac-2015-0305.
  4. Tellur (CID: 6327182) (ang.) w bazie PubChem, United States National Library of Medicine.
  5. a b tellur, [w:] Encyklopedia techniki. Chemia, WładysławW. Gajewski (red.), wyd. 1, Warszawa: Wydawnictwa Naukowo-Techniczne, 1965, s. 701, OCLC 33835352.
  6. Tellur (nr 264865) – karta charakterystyki produktu Sigma-Aldrich (Merck KGaA) na obszar Polski.

Bibliografia[edytuj]

  • Jerzy Minczewski, Zygmunt Marczenko: Chemia analityczna. T. 1: Podstawy teoretyczne i analiza jakościowa. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2001. ISBN 8301134992.