Tellur

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Tellur
antymon ← tellur → jod
Wygląd
srebrzystoszary
Tellur
Widmo emisyjne telluru
Widmo emisyjne telluru
Ogólne informacje
Nazwa, symbol, l.a. tellur, Te, 52
Grupa, okres, blok 16 (VIA), 5, p
Stopień utlenienia –II, –I, IV, VI[3]
Właściwości metaliczne półmetal
Właściwości tlenków średnio kwasowe
Masa atomowa 127,60(3) u[4][a]
Stan skupienia stały
Gęstość 6240 kg/m³
Temperatura topnienia 449,51 °C[1]
Temperatura wrzenia 988 °C[1]
Numer CAS 13494-80-9
PubChem 6327182[5]
Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą
warunków normalnych (0 °C, 1013,25 hPa)

Tellur (Te, łac. tellurium) – pierwiastek chemiczny, z grupy półmetali w układzie okresowym. Nazwa pochodzi od łacińskiej nazwy Ziemitellus.

Charakterystyka[edytuj | edytuj kod]

Kation tetratellurowy

Tellur w postaci krystalicznej jest srebrzystobiały, miękki i kruchy[6] (handlowo dostępny jest w postaci szarego proszku[7]). Jest półprzewodnikiem[6]. Reaguje ze stężonym kwasem azotowym tworząc kwas tellurawy (H
2
TeO
3
), w reakcji telluru z wodą królewską powstaje kwas tellurowy (H
2
TeO
4
). Ze stężonym gorącym kwasem siarkowym tellur reaguje tworząc roztwór o barwie czerwonej, zawierający kationy tetratellurowe Te2+
4
. Zabarwienie wynika z obecności 6 zdelokalizowanych elektronów π w płaskiej, kwadratowej strukturze kationów tetratellurowych. Kationy te pod wpływem wody hydrolizują z wydzieleniem czarnego osadu telluru.

Tworzy tellurki M
2
Te
, telluryny M
2
TeO
3
i tellurany M
2
TeO
4
(gdzie M – kation metalu jednowartościowego). Tellurowodór H
2
Te
jest nietrwałym, trującym gazem, o nieprzyjemnym zapachu. Pył i pary telluru działają szkodliwie przy ich wdychaniu, drażnią także oczy.

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

W skorupie ziemskiej występuje on w ilości 0,005 ppm. Minerałem tego pierwiastka jest np. telluryt (TeO
2
).

Odkrycie[edytuj | edytuj kod]

Pierwiastek został odkryty w 1782 r. przez Franza-Josepha Müllera von Reichensteina[8].

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

Tellur używany jest przede wszystkim jako składnik stopów z żelazem, miedzią i ołowiem. Dodatek telluru powoduje, że stop jest łatwiejszy do obróbki.

Tellur jest również używany do produkcji półprzewodników.

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Wartość w nawiasie oznacza niepewność związaną z ostatnią cyfrą znaczącą. Znane są próbki geologiczne, w których pierwiastek ten ma skład izotopowy odbiegający od występującego w większości źródeł naturalnych. Masa atomowa pierwiastka w tych próbkach może więc różnić się od podanej w stopniu większym niż wskazana niepewność.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b CRC Handbook of Chemistry and Physics, David R. Lide (red.), wyd. 90, Boca Raton: CRC Press, 2009, s. 4-36, ISBN 978-1-4200-9084-0.
  2. Tellur (nr 264865) (ang.) – karta charakterystyki produktu Sigma-Aldrich (Merck KGaA) na obszar Stanów Zjednoczonych. [dostęp 2011-10-02].
  3. N.N. Greenwood, A. Earnshaw: Chemistry of the elements. Oxford; New York: Pergamon Press, 1984, s. 893. ISBN 0-08-022057-6.
  4. Publikacja w otwartym dostępie – możesz ją bezpłatnie przeczytać Juris Meija i inni, Atomic weights of the elements 2013 (IUPAC Technical Report), „Pure and Applied Chemistry”, 88 (3), 2016, s. 265–291, DOI10.1515/pac-2015-0305.
  5. Tellur (CID: 6327182) (ang.) w bazie PubChem, United States National Library of Medicine.
  6. a b tellur [w:] Encyklopedia techniki. Chemia, Władysław Gajewski (red.), wyd. 1, Warszawa: Wydawnictwa Naukowo-Techniczne, 1965, s. 701, OCLC 33835352.
  7. Tellur (nr 264865) – karta charakterystyki produktu Sigma-Aldrich (Merck KGaA) na obszar Polski.
  8. Ignacy Eichstaedt: Księga pierwiastków. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1973, s. 317. OCLC 839118859.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Jerzy Minczewski, Zygmunt Marczenko: Chemia analityczna. T. 1: Podstawy teoretyczne i analiza jakościowa. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2001. ISBN 83-01-13499-2.