Tenrek zwyczajny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Tenrek zwyczajny
Tenrec ecaudatus[1]
(Schreber, 1778)
Tenrek zwyczajny
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ssaki
Podgromada żyworodne
Infragromada łożyskowce
Rząd afrosorkowce
Rodzina tenrekowate
Rodzaj tenrek
Gatunek tenrek zwyczajny
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2]
Status iucn3.1 LC pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania

Tenrek zwyczajny[3], kretojeż bezogonowy (Tenrec ecaudatus) – gatunek ssaka owadożernego z rodziny tenrekowatych, . Nazwa rodzajowa Tenrec pochodzi od słowa "tandraka" w języku malgaskim[4], zaś nazwa gatunkowa ecaudatus znaczy po łacińsku "bez ogona".

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Taksonomia[edytuj | edytuj kod]

Takson po raz pierwszy opisany przez Schrebera w 1778 roku pod nazwą Erinaceus ecaudatus[5]. Jako lokalizację holotypu autor wskazał Madagaskar{[r|autorgatunek}}. Gatunek ten jest jedynym przedstawicielem rodzaju Tenrec Lacépède, 1799[6].

Gatunek typowy[edytuj | edytuj kod]

Erinaceus ecaudatus Schreber, 1778

Występowanie i biotop[edytuj | edytuj kod]

Tenrek zwyczajny występuje na Madagaskarze, natomiast na Komorach, Seszelach, Mauritusie i Reunionie został introdukowany początkowo jako pokarm dla pracowników plantacji[6][2][7]. Zamieszkuje tereny krzewiaste i lasy równikowe, często w pobliżu źródeł wody[7][8]. Spotykany również na polach ryżowych, plantacjach i w ośrodkach miejskich. Pojawia się do wysokości 2500 m n.p.m.[2].

Charakterystyka[edytuj | edytuj kod]

Podstawowe dane[7][8][9]
(samce są większe od samic)
Długość ciała 25–39 cm
Długość ogona 1-1,6 cm
Masa ciała 1,5-2,4 kg
Dojrzałość płciowa 182 dni
Ciąża 56-64 dni
Liczba młodych
w miocie
1-32
Długość życia 8 lat w niewoli[10]

Wygląd[edytuj | edytuj kod]

Największy przedstawiciel rodziny tenrekowatych[11]. Ciało silne i muskularne. Głowa wydłużona, zakończona spiczastym ryjkiem. Oczy i uszy małe[8][12]. Ogon szczątkowy. Ubarwienie w zależności od rejonu występowania waha się od szaro-brązowego do czerwono-brązowego[7]. Sierść jest gęsta i składa się ze sztywnych włosów i tępych kolców. Kolce młodych są koloru białego[8][13]. Kończyny przednie są dłuższe od tylnych. Łapy o pięciu palcach zakończone są ostrymi pazurami. Samice mają zazwyczaj 12 par sutków. Układ pokarmowy, rozrodczy i wydalniczy łączą się w fałdzie skórnym przypominającym kloakę[9].

Tryb życia[edytuj | edytuj kod]

Ssak ten prowadzi samotny i nocny tryb życia. Dorosłe tenreki starają się unikać nawzajem, z wyjątkiem okresu rozrodu i matki opiekującej się młodymi. Głównie okresy aktywności przypadają na wieczór (od 18 do 21 godz.) oraz noc (od 1 do 5 godz.)[7]. Często można go spotkać podczas kąpieli na polach ryżowych. W poszukiwaniu pożywienia potrafi wspinać się na strome skały i rzadziej na drzewa. Nora zwykle znajduje się w pobliżu potoków lub strumieni i ma kształt litery Y. Przeważnie ma dwa wyjścia i komorę sypialną długości 1–2 m. Podczas suchych zimowych miesięcy kiedy zasoby pokarmowe są ograniczone, ssak ten zapada w głęboki sen. Areał osobniczy wynosi 0,5-2 ha. W sytuacji zagrożenia stroszy sztywne włosy i kolce na grzbiecie[14] i wydaje z siebie syczące odgłosy[4]. Otwiera też szeroko paszczę i w ostateczności kąsa. Młode wytwarzają dźwiękowy sygnał alarmowy w procesie zwanym strydulacja. Na ten dźwięk rodzeństwo rozbiega się i szuka schronienia[7]. Długie wąsy i włosy na plecach wykorzystywane są do wykrywania drgań. Mają też dobry zmysł wzroku. Do komunikacji wykorzystują również bodźce zapachowe.

Młode tenreki zwyczajne

Okres godowy przypada głównie na październik i listopad. Samce często staczają walki o samice. Podczas spotkania para nawzajem się obwąchuje po czym przystępuje do krycia. Podczas kopulacji samiec przytrzymuje samicę przednimi nogami i częstą ją liże[7]. Ciąża trwa zwykle 56-64 dni. Po tym okresie rodzi się 1-32 młodych (zwykle jednak 10-20)[15] o masie urodzeniowej 21 g[10]. Wielkość miotu zależy od warunków w jakich występuje ten ssak: w tropikalnych lasach Seszeli w pobliżu równika wynosi około 10, w większości badanych obszarów 15, natomiast na sawannach 20[7]. Młode rodzą się słabo rozwinięte i z zamkniętymi oczami (które otwierają po 14 dniach). Okres laktacji trwa około 4 tygodnie. Po tym okresie matka wyprowadza młode i zaczynają przyjmować stały pokarm. Zmiana ubarwienia następuje po 60 dniach życia. Po 3-4 miesiącach zazwyczaj opuszczają gniazdo i rozpoczynają samodzielne życie.

Tenrek zwyczajny jest wszystkożerny. Na pokarm składają się głównie owady, dżdżownice i inne bezkręgowce oraz rośliny, owoce, płazy, gady i małe ssaki. Długi pysk oraz włosy czuciowe wykorzystywane są do szukania pokarmu pod ściółką leśną. Do rozłupywania twardych pancerzy owadów wykorzystuję silne mięśnie szczęk[16].

Znaczenie[edytuj | edytuj kod]

Niewiele wiadomo na temat drapieżników polujących na tenreka. Jedynie człowiek polował na te ssaki od tysięcy lat, głównie dla mięsa. Ponadto jako owadożerca niewątpliwie redukuje populacje owadów szkodników[7]. Mogą być nosicielami bakterii wywołujących leptospirozy[17].

Zagrożenia i ochrona[edytuj | edytuj kod]

W Czerwonej Księdze Gatunków Zagrożonych Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody i Jej Zasobów został zaliczony do kategorii LC (niższego ryzyka)[2]. Nie ma większych zagrożeń dla populacji tego gatunku. Jedynie wprowadzone szczury z rodzaju Rattus mogą być w pewnych okolicznościach konkurencją dla tenreka zwyczajnego[7].

Przypisy

  1. Tenrec ecaudatus, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 Vololomboahangy, R. & Goodman, S. (IUCN SSC Afrotheria Specialist Group - Tenrec Section) 2008. Tenrec ecaudatus. W: IUCN 2015. Czerwona Księga Gatunków Zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) Wersja 2015.2. <www.iucnredlist.org>. (ang.) [dostęp 2015-07-23]
  3. Nazwa polska za: Włodzimierz Cichocki, Agnieszka Ważna, Jan Cichocki, Ewa Rajska, Artur Jasiński, Wiesław Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 20. ISBN 978-83-88147-15-9.
  4. 4,0 4,1 Tailless tenrec - TENREC ECAUDATUS (ang.). America Zoo. [dostęp 26 sierpnia 2009].
  5. J. Ch. D. Schreber: Die Säugthiere in Abbildungen nach der Natur, mit Beschreibungen. T. 3. Erlangen: Expedition des Schreber'schen säugthier- und des Esper'schen Schmetterlingswerkes, 1778, s. 590. (niem.)
  6. 6,0 6,1 Wilson Don E. & Reeder DeeAnn M. (red.) Tenrec ecaudatus. w: Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3.) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. (ang.) [dostęp 24 sierpnia 2009]
  7. 7,0 7,1 7,2 7,3 7,4 7,5 7,6 7,7 7,8 7,9 Antonia Gorog: Tenrec ecaudatus (ang.). Animal Diversity Web. [dostęp 24 sierpnia 2009].
  8. 8,0 8,1 8,2 8,3 K. Kowalski (redaktor naukowy), A. Krzanowski, H. Kubiak, G. Rzebik-Kowalska, L. Sych: Mały słownik zoologiczny: Ssaki. Wyd. IV. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1991. ISBN 83-214-0637-8.
  9. 9,0 9,1 E. Keller, prof. dr. J. H. Reichholf, G. Steinbach i inni: Leksykon zwierząt: Ssaki. Cz. 1. Warszawa: Horyzont, 2001. ISBN 83-7227-610-2.
  10. 10,0 10,1 AnAnge entry for Tenrec ecaudatus (ang.). AnAnge: The Animal Ageing & Longevity Database. [dostęp 26 sierpnia 2009].
  11. Tenrec ecaudatus Common Tenrec (ang.). Institute for the Conservation of Tropical Evironments. [dostęp 25 sierpnia 2009].
  12. Common Tenrec (Tenrec ecaudatus) (ang.). Animal Life Resource. [dostęp 25 sierpnia 2009].
  13. Tail-tess Tenrec (Tenrec ecaudatus) (ang.). Comperative Mammalian Brain Collections. [dostęp 25 sierpnia 2009].
  14. Zwierzęta: encyklopedia ilustrowana. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2005. ISBN 83-01-14344-4.
  15. Common Tenrec (Tenrec ecaudatus) (ang.). WildMagazine.Ca. [dostęp 26 sierpnia 2009].
  16. U. Oron, A. W. Crompton. A cineradiographic and electromyographic study of mastication in Tenrec ecaudatus.. „Journal of Morphology”. 185 (2), 1985. ISSN 0362-2525. 
  17. M. Sigaud, S. Caceres, M. Picard, A. Desvars i inni. Tailless tenrec (Tenrec ecaudatus): natural maintenance host of leptospires?. „Bulletin de la Societe de pathologie exotique”. 102 (1), s. 19-20, 2009 (ang.). [dostęp 26 sierpnia 2009]. 

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Kazimierz Kowalski: Ssaki, zarys teriologii. Warszawa: PWN, 1971.