Teodor Axentowicz

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Teodor Axentowicz
Teodor Axentowicz-NAC- 1-K-2163.jpg
Teodor Axentowicz w swojej pracowni
Data i miejsce urodzenia 13 maja 1859
Braszów
Data i miejsce śmierci 26 sierpnia 1938
Kraków
Narodowość polska
Dziedzina sztuki malarstwo
Odznaczenia
Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski

Teodor Axentowicz (ur. 13 maja 1859 w Braszowie w Siedmiogrodzie, zm. 26 sierpnia 1938 w Krakowie) – polski malarz, rysownik i grafik pochodzenia ormiańskiego[1], profesor i rektor Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie.

Życiorys[edytuj]

Teodor Axentowicz, Autoportret z paletą, 1898

W latach 1879–1882 Axentowicz kształcił się w monachijskiej Akademii Sztuk Pięknych, 1882–1895 studiował w Paryżu (pracownia Carolusa-Durana[2]). Pracował jako ilustrator w czasopismach oraz wykonywał kopie obrazów dawnych mistrzów, m.in. Botticellego i Tycjana. W latach 1890–1899 odbył wiele podróży do Londynu i Rzymu, gdzie malował portrety kobiet i polskiej arystokracji. W Anglii poznał Izę z Giełgudów, z którą w 1893 roku wziął ślub.

W 1894 współpracował z Wojciechem Kossakiem i Janem Styką przy realizacji Panoramy Racławickiej. W 1895 przyjechał do Krakowa, gdzie objął stanowisko profesora w Szkole Sztuk Pięknych, które piastował do 1934. W 1897 założył szkołę malarstwa dla kobiet[potrzebny przypis]. Był współzałożycielem Towarzystwa Artystów Polskich „Sztuka”, którego celem było organizowanie wystaw; do członków założycieli należeli także: Józef Chełmoński, Julian Fałat, Jacek Malczewski, Józef Mehoffer, Jan Stanisławski, Włodzimierz Tetmajer, Leon Wyczółkowski i Stanisław Wyspiański.

W 1910 został rektorem krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych. Od 1928 członek honorowy Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych w Warszawie.

Wystawiał swe prace m.in. w Berlinie (1896, 1913), St. Louis (1904), Monachium (1905, 1935), Londynie (1906), Wiedniu (1908), Rzymie (1911), Wenecji (1914, 1926), Paryżu (1921), Chicago (1927), Pradze (1927).

Artysta zmarł 26 sierpnia 1938[3]. Pochowany na Cmentarzu Rakowickim w Krakowie.

Twórczość[edytuj]

Axentowicz zdobył uznanie jako portrecista (m.in. Gazda Pająk z Nowego Żywczańskiego, 1934), malarz pięknych kobiet (m.in. Portret damy w czarnej sukni (1906) oraz autor scen rodzajowych pokazujących obrzędy i obyczaje Hucułów (cenione prace: Pogrzeb Huculski (1882), Święto Jordanu (1893) i Kołomyjka (1895). W latach 1911–1912 wykonał według olejnego szkicu z 1900 r. kompozycję Poselstwo polskie u Henryka Walezego, a także dzieła dotyczące Ormian: Chrzest Armenii (1900) czy Ormianie w Polsce (ok. 1930)[2][4].

Zajmował się także grafiką ilustracyjną i projektowaniem plakatów wystaw. Był autorem projektu witraża dla katedry ormiańskiej we Lwowie (1895), który nie został zrealizowany. Był również współzałożycielem towarzystwa Miłośników Historii i Zabytków w Krakowie oraz wiedeńskiej „Secesji” (Secession) i Stowarzyszenia Narodowego Sztuk Pięknych we Francji. W 1906 r. abp Józef Teodorowicz zaprosił Teodora Axentowicza i jego przyjaciela z Akademii, Józefa Mehoffera, do udziału w pracach nad renowacją katedry ormiańskiej we Lwowie. Propozycję poparł komitet przebudowy świątyni. Axentowiczowi zaproponowano zaprojektowanie nowego ołtarza z marmuru oraz mozaiki w absydzie centralnej i ambony[5].

W 1998 roku w Muzeum Narodowym w Krakowie odbyła się wystawa monograficzna Artysty. Towarzyszył jej wyczerpujący katalog[6].

Galeria[edytuj]

Odznaczenia[edytuj]

Przypisy

  1. Krzysztof Stopka: O Ormianach w Polsce. Skarbnica wiedzy o polskich Ormianach.
  2. a b Teodor Axentowicz – mistrz pastelu, Nasz Dziennik, 21-22.02.2009.
  3. Zgon Teodora Axentowicza. „Gazeta Lwowska”, s. 1, Nr 194 z 28 sierpnia 1938. 
  4. Twórczość Teodora Axentowicza, pinakoteka.zascianek.pl.
  5. Teodor Axentowicz, spispodrozny.pl.
  6. Krystyna Stefaniak, Jerzy Żmudziński (red.), Teodor Axentowicz 1859–1938 : katalog wystawy, Muzeum Narodowe w Krakowie listopad 1998 – styczeń 1999, Muzeum Śląskie w Katowicach luty 1999 – kwiecień 1999, Stefania Krzysztofowicz-Kozakowska, Adam Kieniewicz, Kraków: MNK, 1998, ISBN 83-87312-24-X.
  7. Order Odrodzenia Polski. Trzechlecie pierwszej kapituły 1921–1924. Warszawa: Prezydium Rady Ministrów, 1926, s. 16.
  8. Zbigniew Puchalski, Ordery i odznaczenia polskie i ich kawalerowie, s. 84.

Bibliografia[edytuj]

Linki zewnętrzne[edytuj]