Teodor Kufel

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Teodor Kufel
Teoch, Ryszard Jankowski
Ilustracja
generał dywizji generał dywizji
Data i miejsce urodzenia 6 marca 1920
Bielsk
Data i miejsce śmierci 17 października 2016
Warszawa
Przebieg służby
Lata służby 1940–1981
Siły zbrojne Orl.jpg Gwardia Ludowa
Orl.jpg Armia Ludowa
Orzeł LWP.jpg Siły Zbrojne PRL
Stanowiska szef WSW (1964–1979)
Główne wojny i bitwy II wojna światowa:
Odznaczenia
Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski Order Sztandaru Pracy I klasy Order Sztandaru Pracy I klasy Order Krzyża Grunwaldu III klasy Złoty Krzyż Zasługi Złoty Krzyż Zasługi Złoty Krzyż Zasługi Złoty Krzyż Zasługi Srebrny Krzyż Zasługi Krzyż Partyzancki Medal Zwycięstwa i Wolności 1945 Medal 10-lecia Polski Ludowej Medal 30-lecia Polski Ludowej Złoty Medal „Siły Zbrojne w Służbie Ojczyzny” Srebrny Medal „Siły Zbrojne w Służbie Ojczyzny” Brązowy Medal „Siły Zbrojne w Służbie Ojczyzny” Złoty Medal „Za zasługi dla obronności kraju” Srebrny Medal „Za zasługi dla obronności kraju” Brązowy Medal „Za zasługi dla obronności kraju” Brązowa Odznaka „Za zasługi w ochronie porządku publicznego” Srebrna Odznaka „W Służbie Narodu” Brązowa Odznaka „W Służbie Narodu” Złota Odznaka im. Janka Krasickiego Order Czerwonego Sztandaru Order Przyjaźni Narodów Medal 20-lecia Zwycięstwa w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941-1945 30 years of victory rib.png 40 years of victory rib.png 60 years saf rib.png

Teodor Kufel, ps. „Teoch”, „Ryszard Jankowski” (ur. 6 marca 1920 w Bielsku, zm. 17 października 2016 w Warszawie[1]) – generał dywizji ludowego Wojska Polskiego, działacz komunistyczny, żołnierz Gwardii i Armii Ludowej, uczestnik powstania warszawskiego. Szef Wojskowej Służby Wewnętrznej (1964–1979).

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Syn Antoniego i Stanisławy[2]. Urodził się w powiecie płockim w rodzinie robotniczej. Po ukończeniu szkoły powszechnej rozpoczął działalność w Związku Młodzieży Wiejskiej „Wici”. W latach 1936–1938 był członkiem Komunistycznego Związku Młodzieży Polski, za co został aresztowany pod koniec 1937[2].

Służba wojskowa[edytuj | edytuj kod]

II wojna światowa[edytuj | edytuj kod]

W 1940 był jednym z organizatorów Rewolucyjnych Rad Robotniczo-Chłopskich „Młot i Sierp” w rejonie Płocka[3]. W 1941 współtworzył komitet okręgowy tej organizacji na terenie Płocka. W 1942 organizacja ta weszła w skład Polskiej Partii Robotniczej, a Kufel wszedł w Płocku w skład Okręgowego Sztabu Gwardii Ludowej (jako oficer do spraw wywiadu i operacji) oraz Komitetu Okręgowego PPR. Brał czynny udział w rozwinięciu działalności organizacji na terenie 11 powiatów na północnym Mazowszu[4]. 25 grudnia 1943 znalazł się (będąc w stopniu sierżanta) w gronie pierwszych kawalerów Orderu Krzyża Grunwaldu[5]. W kwietniu 1944 został oficerem łącznikowym w Sztabie Głównym Armii Ludowej. Do zadań Kufla należało utrzymanie łączności między Sztabem Głównym a sztabami obwodów AL oraz ochrona bezpieczeństwa sztabu[6][7].

Po wybuchu powstania warszawskiego walczył jako oficer w Batalionie AL im. Czwartaków[8]. Był dowódcą kompanii na Starym Mieście i Żoliborzu. W pierwszych dnia września otrzymał rozkaz przejścia do Puszczy Kampinoskiej, gdzie jego oddział liczący 22 żołnierzy przebywał do 27 września, kiedy to nastąpiło silne uderzenie Niemców[9]. Podjęto wówczas decyzję o rozwiązaniu oddziału i indywidualnym wyjściu z okrążenia. Następnie od października 1944 pełnił funkcję komendanta Okręgu Warszawa Lewa Podmiejska AL[10].

Okres powojenny[edytuj | edytuj kod]

Od lutego 1945 był oficerem Milicji Obywatelskiej. Pełnił funkcję szefa Wydziału Służby Wewnętrznej Komendy Stołecznej MO w Warszawie. W latach 1945–1946 był p.o. zastępcy komendanta wojewódzkiego MO w Katowicach ds. polityczno-wychowawczych, później komendant wojewódzki MO w Kielcach (lipiec – sierpień 1946) oraz zastępca komendanta wojewódzkiego MO w Gdańsku ds. operacyjnych (do 1947).

Komendant wojewódzkim MO w Poznaniu (1947–1950) oraz szef Oddziału II Komendy Głównej MO w Warszawie (1950–1954). Od 1954 był funkcjonariuszem Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego. W latach 1954–1955 był słuchaczem Wyższej Szkoły KGB w Moskwie[6]. Od 1955 ponownie oficer Komendy Głównej Milicji Obywatelskiej – szef Oddziału Kolejowego (1955–1956), szef Inspekcji Kolejowej (1957–1958). Podczas służby w MO dosłużył się stopnia pułkownika.

Grób gen. Teodora Kufla na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie w dniu pogrzebu

W 1958 przeszedł do kontrwywiadu wojskowego wchodzącego w skład Wojskowej Służby Wewnętrznej. Objął stanowisko zastępcy szefa Zarządu I WSW (ds. kontrwywiadu wojskowego). W 1960 stanął na czele Zarządu I WSW a od 1962 jednocześnie sprawował funkcję zastępcy szefa WSW. Po odejściu ze stanowiska gen. Aleksandra Kokoszyna w listopadzie 1964 zajął jego miejsce (jako pełniący obowiązki)[11]. Od 24 kwietnia 1965 oficjalnie jako szef Wojskowej Służby Wewnętrznej. W październiku 1965 został uchwałą Rady Państwa awansowany do stopnia generała brygady. Nominację otrzymał w Belwederze z rąk przewodniczącego Rady Państwa Edwarda Ochaba. Był jedynym Szefem WSW, który nie wywodził się ze struktur Głównego Zarządu Informacji. Za jego czasów doszło do znaczącego wzrostu znaczenia i liczebności WSW, łączącej funkcję kontrwywiadu wojskowego oraz służby dochodzeniowo-śledczej i porządkowej w WP.

W październiku 1971 mianowany generałem dywizji. Akt nominacyjny odebrał z rąk przewodniczącego Rady Państwa Józefa Cyrankiewicza. Odegrał istotną rolę w przeprowadzaniu czystek antysemickich w wojsku w latach 1967–1968. Jako były żołnierz AL należał do wpływowej grupy „partyzantów” skupionych wokół gen. Mieczysława Moczara[12][13]. W kwietniu 1979 objął funkcję dyrektora generalnego w Ministerstwie Spraw Zagranicznych. 1 sierpnia 1979 został szefem Polskiej Misji Wojskowej w Berlinie Zachodnim, na stanowisku szefa WSW zastąpił go jego wieloletni zastępca i wychowanek gen. Czesław Kiszczak. Kufel wrócił z Berlina 15 marca 1981. 11 listopada 1981 został usunięty z zawodowej służby wojskowej i przeszedł na emeryturę. Został również karnie wyrzucony z partii. W meldunku płk. Ryszarda Kuklińskiego z 15 lipca 1981 dla CIA znalazła się następująca wzmianka o gen. Kuflu: „Poprzedni szef WSW generał brygady Teodor Kufel został wezwany dyscyplinarnie z Berlina. Toczy się przeciwko niemu śledztwo i nie jest wykluczone, że zostanie ukarany za przekroczenie uprawnień i „nadużycia gospodarcze”.

Działalność polityczna i społeczna[edytuj | edytuj kod]

Członek PPR i PZPR. Delegat na IV, V, VI i VII Zjazd PZPR. Na V Zjeździe PZPR (listopad 1968) wybrany został w skład Centralnej Komisji Kontroli Partyjnej PZPR. W latach 1971–1980 był zastępcą członka Komitetu Centralnego PZPR.

Od 1972 był wiceprezesem CWKS Legia Warszawa. Był także aktywnym działaczem kombatanckim. W latach 1974–1979 członek Prezydium Rady Naczelnej Związku Bojowników o Wolność i Demokrację, w latach 1975–1979 także przewodniczący Zarządu Wojewódzkiego ZBoWiD w Warszawie[14]. Od 2001 był członkiem Zarządu Krajowego Stowarzyszenia Kawalerów Orderu Wojennego Krzyża Grunwaldu[15]. W latach 1996–2000 był przewodniczącym Głównej Komisji Rewizyjnej przy Krajowej Radzie Żołnierzy Armii Ludowej. Pełnił funkcję wiceprezesa Fundacji Pomocy i Promocji Kombatant[16], zajmującej się upowszechnianiem wiedzy o lewicowym ruchu oporu i pomocą chorym kombatantom. Należał również do Klubu Generałów WP[17].

Zmarł w Warszawie. Pochowany został na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach[18]. Data pogrzebu nie była podana do publicznej wiadomości, pogrzeb miał charakter rodzinny.

Opinie[edytuj | edytuj kod]

Gen. Wojciech Jaruzelski następująco wyraził się o Kuflu w wywiadzie udzielonym prof. Jerzemu Poksińskiemu w 1998: "Było to o tyle dziwne (powołanie Kufla na Szefa WSW), że on znany był już dość jako człowiek niewielkiego lotu nazwijmy. Intelektualnie naprawdę bardzo, bardzo ubogi. Oczywiście miał opanowane rzemiosło, bo jednak od lat był w tym aparacie. Miał też tam jakąś kartę swoją AL-owską, z Mazowsza, jego tutaj takim bliskim przyjacielem jest Ptasiński, Jan Ptasiński”... „Kufel napisał, pisał!, pisali mu, ale jego autorstwa, książkę na temat tych działań podziemnych, partyzanckich na Mazowszu, tam dość gęsto jest od Ptasińskiego”.. „Niezależnie od tego, że był człowiekiem niskiego lotu, bardzo, to miał z kolei wokół siebie, to już później od Kiszczaka się dowiadywałem, ludzi którzy go przerastali, a jednocześnie spełniali rolę złych duchów”[19].

Publikacje[edytuj | edytuj kod]

  • Droga walki, Wydawnictwo MON, Warszawa 1965.
  • Wkład Gwardii Ludowej i Armii Ludowej w dorobek ludowego Wojska Polskiego /w/ W służbie Polski socjalistycznej. XXX lat ludowego Wojska Polskiego, Wydawnictwo MON, Warszawa 1975.

Ordery i odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Polskie[edytuj | edytuj kod]

Zagraniczne[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Nekrolog Teodora Kufla. wyborcza.pl. [dostęp 2016-10-21].
  2. a b Dane osoby z katalogu kierowniczych stanowisk partyjnych i państwowych PRL. katalog.bip.ipn.gov.pl. [dostęp 2019-03-11].
  3. Lewicowy ruch oporu i zbrojna działalność Gwardii i Armii Ludowej w powiecie sierpeckim [dostęp 2019-03-11].
  4. Tadeusz Pietrzak, Okręg Płocki, 1942-1945: z walk PPR, GL-AL, Wydawnictwo MON, Warszawa 1974.
  5. Aleksander Mazur, Order Krzyża Grunwaldu 1943-1985. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1988. ISBN 83-11-07449-6.
  6. a b Teodor Kufel. 1944.pl. [dostęp 2019-03-11].
  7. GL/AL - Struktura organizacyjna i obsada personalna. [dostęp 2019-03-11].
  8. Zdzisław Poniatowski, Ryszard Zelwiański, Batalion AL im. „Czwartaków”, Wydawnictwo Sport i Turystyka, Warszawa 1971.
  9. Powstanie 'Grupy Kampinos'. ibprs.pl. [dostęp 2019-03-11].
  10. Józef Bolesław Garas, Oddziały Gwardii Ludowej i Armii Ludowej, 1942-1945, Seria Wojna Wyzwoleńcza Narodu Polskiego, Wydawnictwo MON, Warszawa 1971.
  11. Lech Kowalski, Krótsze ramię Moskwy. Historia kontrwywiadu wojskowego PRL, Fronda, 2017.
  12. Alina Cała, Antysemityzm w Polsce. Żydowscy komuniści, Żydowski Instytut Historyczny-Instytut Naukowo-Badawczy, Warszawa 1997.
  13. Jerzy Eisler, Marzec '68, Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 1995.
  14. V Kongres ZBoWiD Warszawa 8-9 maja 1974, Książka i Wiedza, Warszawa 1976.
  15. STOWARZYSZENIE KAWALERÓW ORDERU WOJENNEGO KRZYŻA GRUNWALDU. rejestr.io. [dostęp 2019-03-11].
  16. FUNDACJA POMOCY I PROMOCJI KOMBATANT. rejestr.io. [dostęp 2019-03-11].
  17. ZARYS HISTORII KLUBU GENERAŁÓW WOJSKA POLSKIEGO. klubgeneralow.pl. [dostęp 2019-03-11].
  18. Wyszukiwarka cmentarna – warszawskie cmentarze
  19. "Parallel History Project on NATO and the Warsaw Pact. Oral History Interviews with Polish Generals” Rozmowa z generałem Wojciechem Jaruzelskim
  20. M.P. z 1947 r. nr 23, poz. 50
  21. M.P. z 1946 r. nr 29, poz. 55
  22. M.P. z 1947 r. nr 71, poz. 480

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Jerzy Eisler, Marzec '68, Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 1995
  • Lech Kowalski, Krótsze ramię Moskwy. Historia kontrwywiadu wojskowego PRL, Wydawnictwo Fronda, 2017
  • Jerzy Bednarczyk, Czwartacy: wspomnienia byłych żołnierzy Szturmowego Batalionu AL im. „Czwartaków” 1943-1945, Książka i Wiedza, Warszawa 1977.
  • Zbigniew Burakowski, II Kongres Związku Kombatantów Rzeczypospolitej Polskiej i Byłych Więźniów Politycznych: 25 – 26 maja 1999 roku, Związek Kombatantów RP i Byłych Więźniów Politycznych, Agencja Wydawnicza Ulmak, 2000.
  • Głos Kombatanta Armii Ludowej, dwumiesięcznik Krajowej Rady Żołnierzy Armii Ludowej, Warszawa 1996-2004.
  • Daniela Mazur, Czwartacy. Wspomnienia byłych żołnierzy Szturmowego Batalionu AL im. „Czwartaków” 1943-1945, Wydawnictwo MON, Warszawa 1974.
  • Dane o odznaczeniach na podstawie kroniki w kwartalniku „Wojskowy Przegląd Historyczny” (1960-1980)