Przejdź do zawartości

Termy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Ten artykuł dotyczy łaźni rzymskich. Zobacz też: termy – ukryte skarby, termy – źródło termalne.
Część starożytnych łaźni rzymskich zachowanych w kąpielisku w angielskim Bath
Plan term w Pompejach

Termy (łac. thermae od gr. θερμός thermos – „ciepło”) – w starożytnym Rzymie łaźnie publiczne.

Termy niezależnie od swych funkcji sanitarnych pełniły rolę ośrodków życia kulturalnego i towarzyskiego. Były miejscami wypoczynku i rozrywki[1].
Z term mogli korzystać wszyscy obywatele bez względu na przynależność klasową czy stan majątkowy[2]. Jednym z przywilejów przyznawanych przez cesarza było prawo bezpłatnego korzystania z term przez określony czas[3]. Większe łaźnie podzielone były na część męską i kobiecą[4][5].

Były to zespoły obiektów usytuowanych na rozległym terenie.
Do głównych funkcjonalnych części term należały[1]:

  • szatnie (apodyterium)
  • sala lub otwarty basen do kąpieli zimnych (frigidarium)
  • baseny z ciepłą wodą (tepidarium), ogrzane pomieszczenie stanowiło przejście do sali kąpieli gorących[4][5]
  • baseny z gorącą wodą (caldarium)
  • łaźnie parowe (laconicum)
  • sale masażu (elaeothesium, unctorium), gdzie namaszczano olejkami[3]
  • sale wypoczynkowe, westybule, palestra, biblioteka itp.

Do oświetlenia zadaszonych, ogromnych pomieszczeń Rzymianie opracowali system okien clerestorium (okna w dachu lub w pobliżu dachu lub sklepienia)[6].

Termy zaopatrywane były akweduktami w źródlaną wodę[1]. Pomieszczenia z basenami i salę do wypoczynku ogrzewano gorącym powietrzem rozprowadzanym w przestrzeni pod podłogą, za pomocą systemu zwanego hypocaustum[3]. Poza tymi pomieszczeniami w kompleks term wchodziły także boiska, sale gimnastyczne, stadiony, eksedry i portyki przeznaczone dla wypoczywających i prowadzących życie towarzyskie, biblioteki, pokoje muzyczne, bufety, sale gier w kości itp. Obiekty rozmieszczone były wśród zieleni[4].

Termy w dużych ośrodkach miały bogaty wystrój architektoniczny i pełną przepychu dekorację[4]. Ściany wewnątrz budynków pokrywano freskami, stiukami, w salach kąpielowych okładzinami z barwnych marmurów. Sufity zdobiono kasetonami i złoceniami, posadzki wykładano mozaikami lub płytami kamiennymi. Baseny, często z fontannami, okładano płytami z marmuru, granitu, porfiru, bazaltu, pomieszczenia zdobiono także rzeźbami[5].

Najstarsze termy z II w. p.n.e. zostały odkopane w Pompejach[4]. Upowszechniły się w I wieku p.n.e.[4]. W tym okresie przeobraziły się w ogromne kompleksy. Do najsłynniejszych należały termy zbudowane przez cesarzy: Tytusa, Domicjana, Karakallę, Dioklecjana, Konstantyna[3]. Budowane były nie tylko w Rzymie, ale na terenie całego imperium[3] np. w Patarze z I w., Paryżu i Hierapolis (Pamukkale) z przełomu II i III w., Trewirze z IV w., Aleksandrii.
Wraz z nadejściem chrześcijaństwa termy zaczęły podupadać. Większość kompleksów term obecnie już nie istnieje. Najlepiej zachowane rzymskie termy to Termy Karakalli[6].

Obraz ruchliwego życia w termach daje Lucius Anneus Seneka w Listach moralnych do Lucyliusza:

Mieszkam tuż obok term. Wyobraź sobie więc te najprzeróżniejsze głosy, których już uszy ścierpieć nie mogą. Siłacze ćwiczą i wyrzucają w górę ręce obciążone ciężarami […]; kiedy trafi się jakiś próżniak, któremu sprawiają przyjemność pospolite masaże, słyszę klaskanie dłoni o ciało […] A jak się zjawi sędzia sportowy i zacznie liczyć piłki – to już koniec […] Masz dalej tych, co skaczą do wody z impetem, rozbijając ją, […] wyobraź sobie piszczący i skrzekliwy głos niewolnika – depilatora […] Dodaj najprzeróżniejsze nawoływania sprzedających ciastka i masarza i cukiernika, z których każdy na swój sposób ale zawsze głośny, reklamuje swój towar[7].

Zobacz też

[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

[edytuj | edytuj kod]
  1. ↑ a b c Witold Szolginia: Architektura i budownictwo. Warszawa: Wydawnictwa Naukowo-Techniczne, 1982, s. 392
  2. ↑ Mała encyklopedia kultury antycznej A–Z (red. Zdzisław Piszczek). Warszawa: Dom Wydawniczy Rebis, 2012, s.434-435 ISBN 978-83-7510-597-1.
  3. ↑ a b c d e Encyklopedia sztuki starożytnej. Warszawa: Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, 1974, s. 448-449
  4. ↑ a b c d e f Sztuka świata. Słownik terminów L-Ż. T. 18. Warszawa: Wydawnictwo Arkady, 2013, s. 292-293, ISBN 978-83-213-4726-4.
  5. ↑ a b c Krystyna Kubalska-Sulkiewicz, Monika Bielska-Łach, Anna Manteuffel-Szarota: Słownik terminologiczny sztuk pięknych. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2007, s. 414, ISBN 978-83-01-12365-9.
  6. ↑ a b Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka: Łaźnie rzymskie – egalitarna przyjemność fundowana z cesarskiej kiesy. Jaką rolę pełniły?. national-geographic.pl. [dostęp 2025-11-20].
  7. ↑ Lucjusz Anneusz Seneka: Listy moralne do Lucyliusza. List LVI, księga szósta. imperiumromanum.pl. [dostęp 2025-11-20].

Bibliografia

[edytuj | edytuj kod]
  • Mała encyklopedia kultury antycznej A–Z. Zdzisław Piszczek (red.). Wyd. 5. Warszawa: PWN, 1983, s. 434. ISBN 83-010-3529-3.
  • Witold Szolginia: Architektura. Warszawa: Sigma NOT, 1992, s. 159. ISBN 83-85001-89-1.
Źródło: „https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Termy&oldid=78105503”