Testosteron

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy hormonu. Zobacz też: Testosteron – film w reżyserii Tomasza Koneckiego i Andrzeja Saramonowicza.
Testosteron
Niepodpisana grafika związku chemicznego; prawdopodobnie struktura chemiczna bądź trójwymiarowy model cząsteczki
Ogólne informacje
Wzór sumaryczny C19H28O2
Masa molowa 288,43 g/mol
Identyfikacja
Numer CAS 58-22-0
PubChem 6013
Klasyfikacja medyczna
Stosowanie w ciąży kategoria X

Testosteron (17β-hydroksy-4-androsten-3-on, ATC: G03 BA03) – organiczny związek chemiczny z grupy androgenów, podstawowy męski steroidowy hormon płciowy. Jest produkowany przez komórki śródmiąższowe Leydiga w jądrach pod wpływem hormonu luteinizującego, a także w niewielkich ilościach przez korę nadnerczy, jajniki i łożysko.

We krwi tylko niewielka część testosteronu występuje w postaci wolnej oraz związanej z albuminami, reszta jest związana (nieaktywna) z białkiem transportowym SHBG (sex hormone binding globuline).

W tkankach docelowych dochodzi do przemiany testosteronu w 2,5 raza silniejszą formę 5-α-dihydrotestosteron. Aby wywrzeć swoje działanie biologiczne testosteron łączy się z receptorami dla hormonów sterydowych znajdujących się w cytoplazmie i jądrze komórek efektorowych.

W leczeniu stosowane są pochodne testosteronu – estry do stosowania doustnego lub iniekcji o powolnym uwalnianiu z tkanki mięśniowej.

Działanie[edytuj | edytuj kod]

  • kształtowanie płci i cech płciowych w życiu płodowym (jego niedobór, brak, lub wada receptorów u płodu z kariotypem XY powoduje wady rozwojowe takie jak: spodziectwo, obojnactwo rzekome męskie, szczególnym przypadkiem jest zespół niewrażliwości na androgeny)[1]. Pod wpływem testosteronu wydzielanego przez komórki Leydiga przewody Wolffa rozwijają się w najądrza, nasieniowody i kanaliki plemnikotwórcze[2].
  • wpływa na spermatogenezę (egzogenny testosteron był badany pod kątem użycia jako środek antykoncepcyjny dla mężczyzn)[3],
  • wykształcanie się wtórnych cech płciowych (budowa ciała, głos, typ owłosienia, zarost twarzy itp.),
  • wpływ anaboliczny poprzez pobudzenie syntezy białek (w bardzo niewielkim stopniu powoduje także zwiększenie masy mięśniowej[4] itp.),
  • może zwiększać poziom libido (przy długotrwałym stosowaniu efekt ten zanika),
  • do niedawna sądzono, że przyspiesza zakończenie wzrostu kości długich, nowsze badania wykazały, że odpowiedzialne za to są estrogeny[5]
  • pobudza rozwój gruczołu krokowego, zwiększa jego objętość, silnie pobudza rozwój raka prostaty (z tego względu stosowanie testosteronu jako leku powinno być pod regularną kontrolą poziomu PSA)
  • zwiększa poziom cholesterolu we krwi (zatem teoretycznie zwiększa ryzyko miażdżycy tętnic) – w przeciwieństwie do estrogenów, które zmniejszają poziom cholesterolu we krwi, może podnosić ciśnienie krwi. Nierozstrzygnięty jest ciągle wpływ testosteronu na zwiększenie ryzyka chorób serca i naczyń[6]. Stosowanie testosteronu w postaci żelu u mężczyzn z objawami hipogonadyzmu prowadzi do istotnego zwiększenia objętości niezwapniałych blaszek miażdżycowych[7].

Testosteron u kobiet[edytuj | edytuj kod]

Testosteron stosowany u kobiet wykazuje działanie anaboliczne – jednak leczniczo jest to bardzo rzadko praktykowane z uwagi na niepożądane działania, takie jak: maskulinizacja, hirsutyzm. Stosuje się najczęściej w przypadku zaawansowanych, hormonalnie czynnych nowotworów. Testosteron podany kobiecie będącej w ciąży może u płodów żeńskich wywołać objawy maskulinizacji i cech obojnactwa rzekomego żeńskiego. Również patologicznie nadmierne wydzielanie pochodnych testosteronu z nadnerczy (w wyniku defektu genetycznego) przez rozwijający się płód żeński może powodować zespół nadnerczowo-płciowy z cechami obojnactwa rzekomego żeńskiego.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. W. Hartwig (red.), Endokrynologia Kliniczna, PZWL, 1984.
  2. Tadeusz Krzymowski, Jadwiga Przała (red.), Fizjologia zwierząt. Podręcznik dla studentów wydziałów medycyny weterynaryjnej, wydziałów biologii i hodowli zwierząt akademii rolniczych i uniwersytetów, Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 2005, s. 608, ISBN 83-09-01792-8.
  3. John K. Amory, Progress and prospects in male hormonal contraception, „Current opinion in endocrinology, diabetes, and obesity”, 15 (3), 2008, s. 255–260, DOI10.1097/MED.0b013e3282fcc30d, PMID18438174, PMCIDPMC2664382.
  4. S. Bhasin i inni, The effects of supraphysiologic doses of testosterone on muscle size and strength in normal men, „The New England Journal of Medicine”, 335 (1), 1996, s. 1–7, DOI10.1056/NEJM199607043350101, PMID8637535.c?
  5. W.F. Ganong, Fizjologia, s. 418.
  6. Laird Harrison, Experts Clash Over Testosterone Cardiovascular Risks, „Medscape Medical News”, 2014 [dostęp 2018-01-08].
  7. Matthew J. Budoff i inni, Testosterone Treatment and Coronary Artery Plaque Volume in Older Men With Low Testosterone, „Journal of the American Medical Association”, 317 (7), 2017, s. 708–716, DOI10.1001/jama.2016.21043, PMID28241355, PMCIDPMC5465430.c?

Star of life.svg Przeczytaj ostrzeżenie dotyczące informacji medycznych i pokrewnych zamieszczonych w Wikipedii.