Thomas Hopkins Gallaudet

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Thomas Hopkins Gallaudet
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia 10 grudnia 1787
Filadelfia
Data i miejsce śmierci 10 września 1851
Hartford
Zawód duchowny, nauczyciel (pedagogika specjalna-surdopedagogika)
Narodowość amerykańska
Alma Mater Uniwersytet Yale
Stanowisko dyrektor
Pracodawca Asylum for the Deaf and DumbHartford
Rodzice Peter W. Gallaudet
Jane z domu Hopkins
Małżeństwo Sophia z domu Fowler (osoba niesłysząca)
Dzieci Edward Gallaudet

Thomas Hopkins Gallaudet (ur. 10 grudnia 1787 w Filadelfii, zm. 10 września 1851 w Hartford) – amerykański pionier edukacji osób niesłyszących i niedosłyszących, współzałożyciel i pierwszy dyrektor Asylum for the Deaf and Dumb w Hartford – pierwszej instytucji edukacji głuchych w Ameryce Północnej, patron Gallaudet University.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Dzieciństwo i młodość[edytuj | edytuj kod]

Ojcem Thomasa Gallaudeta był Peter W. Gallaudet, potomek francuskiej rodziny hugenotów, którzy – po wydaniu przez Ludwika XIV edyktu z Fontainebleau (1685), uchylającego edykt nantejski Henryka IV Burbona – wyemigrowali z Francji i osiedlili się w New Rochelle w stanie Nowy Jork, przy granicy z Connecticut. Matka Thomasa, Jane z domu Hopkins, była córką kapitana Thomasa Hopkinsa, jednego z pierwszych osadników w Hartford (jego imię upamiętniono na historycznym monumencie, ustawionym na cmentarzu przy Center Church[1]).

Thomas Gallaudet urodził się w Filadelfii 10 grudnia 1787 roku. W roku 1800 rodzina przeniosła się do Hartford, z którym Thomas związał się na całe życie. Uczył się w Hartford Grammar School i Yale College, do którego uczęszczał od 15. roku życia (1802) jako najmłodszy w swojej grupie. Był uczniem wesołym i uzdolnionym (niezbyt pilnym). Wyróżniał się uzdolnieniami matematycznymi i biegłością w angielskiej składni. Jego wypowiedzi cechowała duża siła ekspresji. Skończył szkołę (licencjat) przed ukończeniem osiemnastu lat (1805)[2][3], po czym uczył się prawa w kancelarii adwokackiej, którą prowadził w Hartford Chauncey Goodrich (senator z Connecticut, 1807–1813)[4][2]. Wykonywał zadania asystenta i referenta. Był również komiwojażerem, zajmując się sprzedażą „od drzwi, do drzwi” m.in. na wiejskich terenach Ohio i Kentucky, gdzie poznał warunki życia ubogich rodzin i przekonał się, jak wielkie są niezaspokojone potrzeby żyjących tam dzieci (m.in. w zakresie podstawowej edukacji)[5]. Kontynuację tej pracy utrudniały problemy zdrowotne. W roku 1808 wrócił do Yale, gdzie uzyskał stopień Master of Arts. Podjął również – z wahaniami – studia w seminarium duchownym w Andover (1811). Święcenia kapłańskie otrzymał w roku 1814, w wieku 27 lat[6][3].

Alice Cogswell i American Asylum (1814–1831)[edytuj | edytuj kod]

Pomnik Thomasa Gallaudeta z Alice Cogswell[7][8] pokazującą A[a]

W roku 1814 Thomas Gallaudet odwiedził rodzinę w Hartford. Obserwując przez okno zabawę młodszego rodzeństwa zauważył dziewczynkę, bawiącą się samotnie[9]. Była to Alice Cogswell[7], córka sąsiadów – Masona Cogswella (znanego lekarza-chirurga) i jego żony, Mary. Dowiedział się, że dziewięcioletnia Alicja w wieku dwóch lat straciła słuch w następstwie gorączki plamistej i wtórnego zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych. Brak słuchu stał się barierą uniemożliwiającą nawiązywanie kontaktów z rodzeństwem i sąsiadami. Taka izolacja (zob. osoba niedostosowana społecznie, interakcja społeczna) bywała wówczas wiązana z przekonaniem, że głuchota i głuchoniemota jest efektem niedorozwoju umysłowego. Przyjmowano, że bez wyrażania myśli poprzez słowa nie jest możliwe kształtowanie pojęć i myślenie. Thomas Gallaudet podjął próby nawiązania kontaktu z dziewczynką i nauczenia jej komunikowania się z otoczeniem za pomocą obrazków i pisanych na piasku liter języka migowego. Korzystał m.in. z książki pt. Theorie des Signes, której autorem był francuski duchowny, Roch-Ambroise Cucurron Sicard. Wraz z ojcem dziewczynki doszedł do wniosku, że powinna uczyć się w specjalnej szkole, kontaktując się z innymi dziećmi[10][11]. Wraz z dr. Cogswellem rozpoczął starania o utworzenie szkoły dla niesłyszących dzieci z okolicy. Ich pierwszym etapem był wyjazd Thomasa Gallaudeta do Europy – finansowany przez rodziny i przyjaciół[10] – gdzie takie szkoły powstały już w XVIII wieku[11][12].

W pierwszej kolejności starał się poznać metody edukacji niesłyszących stosowane w Edynburgu (w Braidwood Academy, założonej w roku 1760 przez Thomasa Braidwooda[13])[11]. W tym ośrodku preferowano uczenie głuchoniemych wymawiania głosek – „oralizm” (metoda popierana później m.in. przez Aleksandra Bella[14], zob. też artykulacja). Gallaudet nie uzyskał poszukiwanych informacji o metodzie Braidwooda – okazało się, że techniki nauczania są utrzymywane w tajemnicy[11][10][12].

Bardziej owocny okazał się pobyt w Londynie, w którym prowadził wówczas wykłady Roch-Ambroise Cucurron Sicard, prezentujący manualne techniki porozumiewania się z niesłyszącymi uczniami, opracowane w Paryżu i stosowane w pierwszej publicznej szkole dla niesłyszących dzieci, założonej w roku 1755 (L'Institut National de Jeunes Sourds de Paris[15])[11][12]. W demonstracjach uczestniczyli uczniowie i współpracownicy Sicarda – jego głusi asystenci: Jean Massieu i Laurent Clerc[16].

Mistrz Sicarda – Charles-Michel de L’Épée (założyciel L'Institut National de Jeunes Sourds de Paris[15]) – sprzeciwiał się „oralizmowi”. Preferował język znaków motorycznych, język migowy (język sign). Porównywał go do „języka uniwersalnego”, o którym marzyli m.in. Rousseeau[b] i Leibniz, zrozumiałego dla wszystkich – takiego, który „nie byłby środkiem do przekazywana myśli i uczuć, lecz w pewien magiczny sposób sam byłby myślą i uczuciem” (Sacks, 2011)[17]. De L’Épée pisał o nim:

Ów uniwersalny język, którego na próżno szukali … jest tutaj; tuż przed waszymi oczami, to język migowy… Pogardzacie nim, ponieważ go nie znacie, a jednak jest on kluczem do wszystkich pozostałych języków.

Przytoczone cytaty dotyczą problemów poruszanych w czasie gorącej polemiki na temat możliwości i celowości kształcenia głuchoniemych metodami specyficznymi dla tej grupy ludzi, bez werbalizacji. Rosła grupa osób przekonanych, że umysłowe procesy postrzegania świata przez osoby niesłyszące zachodzą inaczej niż w przypadku korzystania z narządu słuchu (zob. lingwistyka kognitywna, antropolingwistyka, psychologia poznawcza), w związku z czym konieczne jest stosowanie innych metod wyrazu w kontaktach interpersonalnych – przymuszanie głuchoniemych do opanowywania „języków mówionych” jest krzywdzącą dyskryminacją[18].

W czasie pobytu w Londynie, Sicard, Massieu i Clerc – wówczas 28-letni główny asystent Sicarda – odbyli z Thomasem Gallaudetem liczne prywatne rozmowy, a następnie zaprosili go do swojego instytutu w Paryżu[10][11].

Francuscy pionierzy surdopedagogiki, doradcy Thomasa Gallaudeta w czasie jego podróży do Europy w roku 1815[19] – Sicard i jego niesłyszący asystenci

Thomas Gallaudet wrócił do Hartford po 15 miesiącach, w roku 1816. Towarzyszył mu Laurent Clerc[10], zatrudniony na stanowisko nauczyciela w planowanej lokalnej szkole dla głuchoniemych – pierwszej amerykańskiej szkole tego typu (w czasie podróży uczyli się wzajemnie swoich języków). W kwietniu 1817 roku w Hartford rozpoczął działalność Asylum for the Deaf and Dumb (Azyl dla głuchoniemych)[20]. Pierwszą uczennicą była Alice. Po roku mury szkoły wypełniali uczniowie w wieku od 10 do 51 lat[10][21][22].

Asylum for the Deaf and DumbHartford[21][22]

W następnych latach Thomas Gallaudet i Laurent Clerc wytrwale rozwijali specyficzne metody edukacji głuchoniemych oraz amerykańską odmianę francuskiego języka migowego (ASLAmerican Sign Language)[23] i metodę kombinowaną, symultaniczną (zob. tłumaczenie ustne). Równocześnie zabiegali o społeczne poparcie dla swojej działalności. W czasie licznych spotkań, organizowanych w różnych miejscowościach, silne wrażenie na uczestnikach wywoływał Laurent Clerc – człowiek głuchoniemy, który imponował wykształceniem i inteligencją. Gallaudet i Clerc zyskali nie tylko poparcie dla ośrodka w Hartford, ale również wielu entuzjastycznych naśladowców – otwierano liczne podobne szkoły z internatami, w których rozwijały się społeczności niesłyszących. Następował szybki rozwój ich specyficznej kultury (zob. kultura Głuchych, historia)[24]. Według Sacksa[8]:

Można powiedzieć, że nastąpiło wtedy swoiste „nawrócenie się” społeczeństwa amerykańskiego.

Atmosferę, panującą w Asylum for the Deaf and Dumb, przedstawił m.in. Edwin John Mann – głuchoniemy wychowanek ośrodka w Hartford – w popularnej książce The Deaf and Dumb (Głusi i niemi), wydanej w roku 1836. Współcześnie Oliver Sacks napisał m.in.[24]:

Atmosfera w Hartford, podobnie jak podobnych szkołach tego typu, była pełna entuzjazmu i podniecenia, które towarzyszą jedynie przedsięwzięciom intelektualnym lub humanitarnym o przełomowym znaczeniu dla ludzkości.

W sierpniu 1821 roku Thomas Gallaudet poślubił jedną z wychowanek Asylum for the Deaf and Dumb, głuchoniemą Sophię Fowler. Mieli ośmioro dzieci. Najmłodszym z nich był Edward Gallaudet, późniejszy kontynuator dzieła ojca[5] (zob. Gallaudet University).

Lata 1831–1851[edytuj | edytuj kod]

Thomas Gallaudet pracował w Asylum for the Deaf and Dumb w Hartford do roku 1831. W kolejnych latach był duszpasterzem w miejscowym więzieniu oraz w ośrodku odosobnienia dla obłąkanych, poświęcał też dużo czasu swojej licznej rodzinie. Nadal popularyzował i wspierał działalność na rzecz edukacji niesłyszących[5].

Zmarł we wrześniu 1851 roku, z powodu powikłań po przebytej w dzieciństwie chorobie płuc[5].

Znaczenie dla edukacji głuchoniemych[edytuj | edytuj kod]

Rozwój szkolnictwa głuchoniemych w USA[25][c]
Rok Liczba szkół Liczba uczniów Liczba stanów dotujących[d]
1817 1 12 1
1820 2 * 2
1830 3 * 9
1840 6 * 14
1851 13 1100 23

Szkoły, otwierane w różnych stanach USA dla niesłyszących dzieci, odnosiły spektakularne sukcesy[19]. Coraz powszechniejsze było przekonanie, że konieczne jest umożliwienie głuchoniemym zdobywania również wyższych stopni wykształcenia. Pierwsza szkoła tego typu – Kendall School – powstała w roku 1857 z inicjatywy Amosa Kendalla, znanego adwokata, polityka, wydawcy, filantropa. A. Kendall przekazał na ten cel swój dom z ponad 8 tys. m² gruntu (Kendall Green) w Waszyngtonie. Pierwszym kuratorem został 20-letni Edward Miner Gallaudet, polecany przez Isaaca Lewisa Peeta. Matka młodego i nieżonatego kuratora, wdowa Sophia Fowler, została uznana za matronę szkoły. Edward Gallaudet kierował instytucją przez ok. 50 lat. Przyczynił się w wielkim stopniu do jej szybkiego rozwoju. W czerwcu 1864 roku Kongres Stanów Zjednoczonych nadał szkole Kendalla status Columbia Institution for the Education of the Deaf and Dumb and the Blind. W następnym roku zainaugurowano działalność National Deaf-Mute College, otwartego dla pięciu uczniów[26][27][3]

Po roku 1880 Edward Gallaudet zdecydowanie sprzeciwiał się ustaleniom międzynarodowej konferencji w Mediolanie – uznaniu, że zalecana jest „ustna” metoda edukacji (korzystanie z języka migowego, w tym SignWriting, powinno być zabraniane). Wbrew zakazom zachował ten język w swojej szkole. Taka postawa miała fundamentalne znaczenie dla dalszego rozwoju edukacji niesłyszących[28].

W roku 1893 szkołę nazwano Gallaudet College, dla uhonorowania wielebnego Thomasa Gallaudeta, a od roku 1986 działa jako Gallaudet University[26][27][3].

Na przełomie XX i XXI wieku Gallaudet University pozostawał światowym centrum kultury Głuchych, jedyną uczelnią wyższą dla niesłyszących, kształcącą w zakresie nauk humanistycznych i artystycznych. Nauki ścisłe i techniczne głuchoniemi mogą studiować w wielu uczelniach na świecie – największą z nich jest Rochester Institute of Technology[29][30].

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Pomnik znajduje się w kampusie Gallaudet University w Waszyngtonie (rzeźbiarz: Daniel Chester French, 1889).
  2. Jean-Jacques Rousseau, O początkach nierówności między ludźmi i Esej o pochodzeniu języka.
  3. Rozwój edukacji głuchoniemych, opartej na językach sign, został zahamowany po śmierci charyzmatycznego Laurenta Clerca (1869). Ponownie – wbrew protestom Edwarda Gallaudeta – doszło do dominacji „oralizmu”, nie sprzyjającego intelektualnemu rozwojowi głuchoniemych. Według Sacksa: „W ciągu 20 lat zaprzepaszczono osiągnięcia całego wieku” [Zobaczyć głos, s. 49]. Dopiero w latach 60. XX wieku ponownie zaczęto wskazywać konieczność zmiany zalecanego systemu uczenia mowy na systemy znaków, analogiczne do wprowadzonego m.in. przez Laurenta Clerca i Thomasa Galludeta [Zobaczyć głos, s. 55–56].
  4. Liczba stanów USA, które dofinansowywały szkoły dla niesłyszących z ubogich rodzin.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Barnard 1852 ↓, s. 9–10.
  2. a b Barnard 1852 ↓, s. 10.
  3. a b c d Shielonda Mikle: Thomas Hopkins Gallaudet (ang.). W: Strona internetowa American Sign Language University [on-line]. 16 marca 2003. [dostęp 2014-10-10].
  4. Goodrich, Chauncey, (1759–1815) (ang.). W: American National Biography; Dictionary of American Biography [on-line]. bioguide.congress.gov. [dostęp 2014-10-11].
  5. a b c d Katalin Enders: Galludet, Thomas Hopkins (ang.). [dostęp 2014-10-10].
  6. Barnard 1852 ↓, s. 11–12.
  7. a b Barnard 1852 ↓, s. 65–70.
  8. a b Sacks 2011 ↓, s. 46.
  9. Thomas Hopkins Gallaudet (ang.). W: Strona internetowa Gallaudet University [on-line]. www.gallaudet.edu. [dostęp 2017-05-06].
  10. a b c d e f Laurent Clerc: Apostle to the Deaf People of the New World (ang.). W: Strona internetowa Gallaudet University > Clerc Center [on-line]. [dostęp 2016-02-12].
  11. a b c d e f Sacks 2011 ↓, s. 45-46.
  12. a b c Barnard 1852 ↓, s. 113–126.
  13. Thomas Braidwood, The Braidwood School (ang.). W: Strona internetowa szkoły [on-line]. University College London. [dostęp 2018-03-02]. [zarchiwizowane z tego adresu].
  14. Sacks 2011 ↓, s. 52.
  15. a b L'Institut National de Jeunes Sourds de Paris (fr.). W: Strona internetowa INJS [on-line]. www.injs-paris.fr. [dostęp 2014-09-20].
  16. a b Barnard 1852 ↓, s. 102–112.
  17. Sacks 2011 ↓, s. 38.
  18. Sacks 2011 ↓, s. 17-63.
  19. a b Barnard 1852 ↓, s. 71–101.
  20. Sachs 2011 ↓, s. 45-46.
  21. a b John Crowley: Asylum for the Deaf and Dumb (ang.). W: Disability History Museum > Education: Essay [on-line]. www.disabilitymuseum.org. [dostęp 2014-09-20].
  22. a b Barnard 1852 ↓, s. 127–146.
  23. Sacks 2011 ↓, s. 47.
  24. a b Sacks 2011 ↓, s. 204-207.
  25. Barnard 1852 ↓, s. 99–100.
  26. a b Edward Miner Gallaudet (ang.). W: Strona internetowa Gallaudet University [on-line]. www.gallaudet.edu. [dostęp 2016-02-12].
  27. a b 150 Years of Visionary Leadership – A Historical Timeline (ang.). W: Strona internetowa Gallaudet University [on-line]. www.gallaudet.edu. [dostęp 2017-05-06].
  28. Jamie Berke: Deaf History – Milan 1880 : Event with Powerful Repurcussions (ang.). W: About.com > About Health > Hearing Loss … > Sign Language Basics > Sign Language Basics [on-line]. deafness.about.com. [dostęp 2014-09-23].
  29. Sacks 2011 ↓, s. 48.
  30. About NTID w Rochester Institute of Technology (ang.). W: Strona internetowa 'The National Technical Institute for the Deaf' [on-line]. www.ntid.rit.edu. [dostęp 2014-10-14].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]