Thomas Kyd

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Pierwsza strona Tragedii hiszpańskiej

Thomas Kyd (ur. 3 listopada 1558, zm. 16 lipca 1594) – angielski dramaturg, autor Tragedii hiszpańskiej, jeden z najważniejszych pisarzy epoki teatru elżbietańskiego[1].

Życiorys[edytuj]

Przez długi czas niewiele było wiadomo o Kydzie. Dopiero w 1773 r. Thomas Hawkins, jeden z pierwszych redaktorów Tragedii hiszpańskiej, odkrył, że Kyd został podany jako jej autor przez Thomasa Heywooda, autora dzieła An Apology for Actors (Obrona aktorów)[2]. Ale dopiero sto lat później niemieccy i angielscy uczeni zaczęli dostarczać więcej informacji dotyczących życia i twórczości Kyda[2]. Kyd urodził się w 1558 roku. Jego rodzicami byli urzędowy protokolant Francis Kyd i jego żona Ann (albo Agnes). Uczył się w nowo otwartej Merchant Taylors' School. Najprawdopodobniej nie miał wykształcenia uniwersyteckiego[2][1]. Przypuszczalnie bezpośrednio po ukończeniu szkoły zaczął praktykę w zawodzie ojca. Był jednak oczytany w literaturze łacińskiej[2].

Był twórcą dramatu okrucieństwa. Inspirację czerpał przede wszystkim z twórczości Seneki[3].

W maju 1993 roku Thomas Kyd, jako bliski znajomy Christophera Marlowe'a, został aresztowany i oskarżony o obrazę uczuć religijnych[2]. Poddany torturom, próbował się bronić, zrzucając winę na towarzysza. Po śmierci Marlowe'a w gospodzie w Deptford, został zwolniony z więzienia. Złamany fizycznie i psychicznie, zmarł w nędzy.

Twórczość[edytuj]

Kydowi jest przypisywane autorstwo sztuki zwanej Pra-Hamlet (lub z niemiecka Ur-Hamlet), wystawianej w Londynie w latach 80. XVI wieku, która miała być inspiracją dla Williama Szekspira przy tworzeniu Hamleta[4]. Nie zostało to jednak do dziś ostatecznie zweryfikowane przez historyków kultury, ponieważ tekst pierwotnej sztuki zaginął.

Tragedia hiszpańska Kyda jest ważna z historyczno-rozwojowego punktu widzenia, ponieważ stanowiła wzór dla wszystkich późniejszych dramatów elżbietańskich z gatunku tragedii zemsty[5]. Wykazuje ona bardzo wiele charakterystycznych cech dramaturgii elżbietańskiej. Sztuka zawiera między innymi typowe motywy i wątki, jak zbrodnia, zemsta, szaleństwo prawdziwe lub udawane, teatr w teatrze, czy obecność widma[6]. Z tego względu Kyd jest uważany[7] za ojca-założyciela angielskiego dramatu epoki renesansu i baroku, obok Christophera Marlowe'a. Tragedia hiszpańska była obecna na scenach londyńskich przez długi czas, co było ewenementem, a jej teatralne życie przedłużyły poprawki Bena Jonsona. Wobec Kyda wysuwany jest często zarzut, że nie miał on większego talentu poetyckiego i daru psychologicznego pogłębienia charakteru postaci[8]. Trzeba jednak podkreślić, że był mistrzem prowadzenia intrygi. Talent dramaturgiczny Kyda docenił T.S. Eliot[9] W przedostatniej linijce Ziemi jałowej poeta robi aluzję do tragedii Kyda, pisząc, że Hieronimo jest znowu szalony[10].

Kyd przetłumaczył też sztukę Cornelia (1594) francuskiego dramaturga Roberta Garniera[1]. Był również przynajmniej częściowo autorem tragedii domowej Arden of Feversham[1].

Thomas Kyd jest jednym z bohaterów powieści Anthony'ego Burgessa A Dead Man in Deptford (Śmierć w Deptford, 1993), znanej w Polsce z przekładu Oli i Wojciecha Kubińskich (1999).

Przypisy

  1. a b c d Thomas Kyd, English dramatist (ang.). Encyclopaedia Britannica. [dostęp 2016-11-07].
  2. a b c d e The Life of Thomas Kyd (ang.). luminarium.org. [dostęp 2016-11-07].
  3. Belgin Şakiroğlu: Senecan Drama and Its Influence on The Spanish Tragedy and The Revenger’s Tragedy (ang.). jas.cankaya.edu.tr. [dostęp 2016-11-07].
  4. Zobacz: Juliusz Kydryński, Posłowie [w:] William Shakespeare, Hamlet (Quarto 1603), Kraków 1987
  5. Revenge tragedy, drama (ang.). Encyclopaedia Britannica. [dostęp 2016-11-07].
  6. Juliusz Kydryński, Od tłumacza [w:] Thomas Kyd, Tragedia hiszpańska, Kraków 1982
  7. Przemysław Mroczkowski, Historia literatury angielskiej, Wrocław 1981
  8. Anna Staniewska, Przedmowa [w:] Dramat elżbietański, tom I. Wyboru dokonała Irena Lasoniowa, Warszawa 1989
  9. T.S.Eliot, Kto to jest klasyk i inne eseje, Kraków 1998
  10. T.S. Eliot: The Waste Land (ang.). Bartleby.com. [dostęp 2016-11-07].

Bibliografia[edytuj]

  • Thomas Kyd: Tragedia hiszpańska. Przełożył i posłowiem opatrzył Juliusz Kydryński. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1982, seria: Seria Dawnej literatury Angielskiej. ISBN 83-08-00552-7.
  • Thomas Kyd: Tragedia hiszpańska. Przełożył Zygmunt Kubiak, w: Dramat elżbietański. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1989, s. 53-160, seria: Biblioteka Poezji i Prozy. ISBN 83-06-01441-3.
  • Thomas Kyd: The Spanish Tragedy. Edited by Philip Edwards (ang.). Methuen & Co. Ltd.. [dostęp 2016-11-07].