Titelitury

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Titelitury
Rumpelstilzchen
Ilustracja
Ilustracja Anne Anderson
Autor Bracia Grimm
Typ utworu Baśń
Pierwsze wydanie
Miejsce wydania Niemcy
Język niemiecki
Data wydania 1812 (w zbiorze Baśni)

Titelitury / Rumpelstiltskin / Hałasik / Rumpelsztyk (oryg. Rumpelstilzchen) – tytuł jednej z baśni braci Grimm, także imię jej bohatera złowrogiego karła, postaci z germańskiego folkloru ludowego. Baśń została opublikowana z pierwszym tomie zbioru Baśni w 1812 roku (nr 55).

Imię bohatera w języku polskim[edytuj | edytuj kod]

Imię bohatera, które jest zarazem tytułem baśni, sprawiało wiele problemów tłumaczom. Rumpelstilzchen to postać z germańskiego folkloru, które nie ma ścisłego odpowiednika w systemie polskich wierzeń ludowych. Przed tłumaczami stawał wybór: albo zostawić w wersji oryginalnej, albo wyszukać dla niego synonim znaczeniowy. Tłumaczka Antonina Kowerska w 1896 roku wprowadziła imię Dydko (postać z polskiego folkloru, niezupełnie pasująca). Z kolei inny tłumacz, Rościszewski, wprowadził neologizm - Rupiec-Kopeć[1].

W pełnym dwutomowym wydaniu baśni braci Grimm Ludowej Spółdzielni Wydawniczej z 1989 roku (tłumaczenie Emilii Bielickiej i Marcelego Tarnowskiego) było imię Titelitury. Zostało później zmienione przez redakcję przekładu Marcelego Tarnowskiego, który pierwotnie przetłumaczył imię tytułowego bohatera jako Hałasik. W nowym przekładzie „Baśni dla dzieci i dla domu” Jakuba i Wilhelma Grimmów autorstwa Elizy Pieciul-Karmińskiej (wydawnictwo Media Rodzina, Poznań 2010) postać ta zwie się Rumpelsztyk.

W niektórych polskich tłumaczeniach zagranicznych adaptacji filmowych tej baśni, imię karła tłumaczy się na Rumpelstiltskin bądź Rumplestiltskin (forma angielska)[2].

Fabuła baśni[edytuj | edytuj kod]

Pewien młynarz skłamał królowi, że ma córkę, która potrafi prząść złoto ze słomy. Król postanowił wypróbować zdolności dziewczyny i zamknął ją w wieży ze słomą, którą miała prząść przez trzy noce. Jeżeli słoma nie zostałaby uprzędzona, dziewczyna utraciłaby życie. Kiedy córka młynarza zaczęła rozpaczać nad swoim losem, w pomieszczeniu pojawił się karzełek oferujący swą pomoc. Sprządł całą słomę w zamian za pierścień z palca młynarzówny. Kolejnej nocy otrzymał jako zapłatę naszyjnik. Jednakże ostatniej nocy dziewczyna nie miała już nic do zaoferowania i karzeł wymógł na niej obietnicę, że odda mu swoje pierworodne, nowo narodzone dziecko.

Król poślubił dziewczynę i kiedy powiła mu dziecko, zjawił się karzeł po odbiór zapłaty. Przerażona dziewczyna oferowała mu, aby w zamian za dziecię przyjął coś innego, jednakże karzeł odmówił. Zgodził się jednak na odstąpienie od swych żądań pod warunkiem, że w ciągu 3 dni odgadnie jego imię. Król rozesłał posłańców po całym królestwie w poszukiwaniu imion, ale niestety wszystkie, które podawała królowa karłowi, okazywały się błędne. Aż w końcu któryś z posłańców podpatrzył w górach, jak jakiś karzeł tańczy przy ognisku i śpiewa:

„Dzisiaj będę warzył, jutro będę smażył,
A pojutrze odda mi królowa dziecię!
Bo nikt nie wie o tym, żem jest Titelitury,
O tym nie wie nikt na całym świecie!”

Kiedy królowa podała imię, karzeł wykrzyknął: „Chyba sam diabeł ci to powiedział” i rozdarł się na dwoje.

Nawiązania i adaptacje[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Baśnie braci Grimm tom 2, wyd. LSW, 1989. Str. 403-404 (posłowie Heleny Kapełuś)
  2. Rumpelstiltskin (2009) - Filmweb, www.filmweb.pl [dostęp 2017-11-27] (pol.).

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Baśnie braci Grimm tom 1, wyd. LSW, 1989.