Tołkiny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Tołkiny
Tołkiny
Państwo  Polska
Województwo warmińsko-mazurskie
Powiat kętrzyński
Gmina Korsze
Liczba ludności (2010) 136
Strefa numeracyjna (+48) 89
Tablice rejestracyjne NKE
SIMC 0479132
Położenie na mapie województwa warmińsko-mazurskiego
Mapa lokalizacyjna województwa warmińsko-mazurskiego
Tołkiny
Tołkiny
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Tołkiny
Tołkiny
Ziemia54°06′30″N 21°13′13″E/54,108333 21,220278
Stacja kolejowa
2008-02 Tołkiny 12

Tołkiny (niem. Tolkynen) – osada w Polsce położona w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie kętrzyńskim, w gminie Korsze. W latach 1975-1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa olsztyńskiego.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Nazwa wsi pochodzi od pruskiego słowa tolk - tłumacz (za Licharewą). Według ustaleń niemieckich genealogów najprawdopodobniej stąd właśnie pochodzi rodzina Tolkienów[1].

Pierwsze wzmianki o Tołkinach pochodzą z lat 1419 i 1440. Wieś była w posiadaniu rodziny Tolk do pierwszych lat XVI wieku, następnie prawie do końca XVII Tołkiny były w posiadaniu rodu zu Eulenburg z Prosny. Na przełomie XVII i XVIII w. wieś należała do rodu von der Groeben. Pod koniec XVIII w. wieś należała do przedstawiciela rodziny von Bonin, a później von Borcke. W roku 1929 majątek ziemski w Tołkinach miał powierzchnię 872 ha.


W 1938 podczas germanizacji nazewnictwa władze nazistowskie zmieniły historyczną nazwę Tolkynen formą Tolksdorf:

Ostatnia na Tołkinach przedstawicielka rodziny von Borcke zamężna była za zu Dohna-Schlobitten, który za udział w spisku związanym z zamachem na Hitlera stracony został 14 września 1944 w Berlinie. Wówczas Tołkiny zostały zarekwirowane, a w pałacu urządzono lazaret. Pałac w Tołkinach został spalony przez żołnierzy Armii Czerwonej w 1945 r.

Po 1945 r. w Tołkinach powstał PGR, który w ostatnim okresie ich funkcjonowania wchodził w skład Kombinatu PGR Garbno.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są obiekty[2]:

  • zespół pałacowy, XVIII-XIX: - brama, - most, pocz. XIX; obora, XVIII/XIX; stodoła, XIX; park, pozostałości ruin pałacu z XVIw. Pałac w Tołkinach przebudowany był w 1650 r. i w pierwszej połowie XVIII w., a w połowie XIX w. dobudowano ryzality boczne.
  • kościół, przed reformacją był to kościół filialny parafii w Kraskowie (około roku 1528). Po reformacji, wraz z Kraskowem kościół w Tołkinach został włączony do ewangelickiej parafii w Garbnie. Po II wojnie światowej przejęli go katolicy. Współcześnie kościół pw. Matki Bożej Ostrobramskiej w Tołkinach należy do parafii w Garbnie. Jest to świątynia gotycka z przełomu XIV i XV wieku, wzniesiona na wzgórzu, o charakterze obronnym. Kościół salowy, z zakrystią od strony północnej, murowany jest z cegły, na kamiennej podmurówce. W przyziemiu posiada ciekawy ostrołukowy portal o obramieniu uskokowym. Wieża dobudowana została w XV w. a podwyższono ja w XVI i ponownie w XIX w. Wewnątrz świątyni umieszczona jest tablica ku czci hrabiego Henryka zu Dohne-Tolksdorf, który był zamieszany w przeprowadzony 22 lipca 1944 zamach na Adolfa Hitlera, za co go powieszono[3].

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

  • Według jednej z hipotez tolkienistów przodkowie słynnego angielskiego pisarza J.R.R. Tolkiena wywodzili się z rodu Tolk i zamieszkiwali tereny dzisiejszych Tołkin[4][5][6].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • „Kętrzyn z dziejów miasta i okolic” (str. 236-237), wyd. „Pojezierze”, Olsztyn, 1978.
  • Mariusz Wyczółkowski, „Tołkiny - dobra rycerskie rodziny Tolk”, Piramida - Informator Kętrzyński nr 2,, Kętrzyn, 1997 (str. 1-3)
  • Kościoły i kaplice Archidiecezji Warmińskiej, tom II, Mieczysław Wieliczko, Bronisław Magdziarz (red.), Janina Bosko, Olsztyn: Kuria Metropolitalna Archidiecezji Warmińskiej, 1999, ISBN 83-912605-0-X, OCLC 831022246.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]