Tocja karpacka

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Tocja alpejska)
Skocz do: nawigacja, szukaj
Tocja karpacka
Ilustracja
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad Euphyllophyta
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad astrowe
Rząd jasnotowce
Rodzina zarazowate
Rodzaj tocja
Gatunek tocja karpacka
Nazwa systematyczna
Tozzia carpathica Woloszack[2]
Spraw. Komis. Fizjogr. xxvii. (1892) 216, ex Oest. Bot. Zeitschr. xlii.(1892) 388, nomen, et xliii. (1893) 108

Spraw. Komis. Fizjogr. xxvii. (1892) 216, ex Oest. Bot. Zeitschr. xlii.(1892) 388, nomen, et xliii. (1893) 108[3]

Morfologia
Kwiaty

Tocja karpacka[4], tocja alpejska[5] (Tozzia carpathica Woloszack) – gatunek rośliny należący do monotypowego rodzaju tocja[2].

Taksonomia i nazewnictwo[edytuj]

W wykazie gatunków flory Polski takson ten opisany jest jako tocja alpejska Tozzia alpina L. i podany jest jego podgatunek – Tozzia alpina subsp. carpathica (Woł.) Pawł. Według The Plant List jednak prawidłowa nazwa taksonu to Tozzia carpathica Woł., a podgatunek nie jest wyróżniany i jego nazwa jest synonimem T. carpathica[2].

Rozmieszczenie geograficzne[edytuj]

Występuje w górach Europy, w Alpach, południowej Jurze, Masywie Centralnym, środkowych Pirenejach, Apeninach, w Karpatach i górach Półwyspu Bałkańskiego[4].

W Polsce jest rośliną rzadką. Występuje na pojedynczych tylko stanowiskach w Beskidzie Śląskim, Żywieckim i w Bieszczadach. Nie występuje w Tatrach. W Beskidzie Śląskim i Żywieckim podano stanowiska: źródliska na północnym zboczu Baraniej Góry, w korycie potoku w rezerwacie przyrody Barania Góra, obok rezerwatu przyrody Śrubita, na Morgach w paśmie Wielkiej Raczy, w źródliskach potoku Sopotnia Wielka w masywie Pilska, w rezerwacie przyrody Pod Rysianką, nad potokiem na północnym stoku Policy, w masywie Babiej Góry na Polanie Wójcikowej i Borsuczych Skałach (na obydwu tych stanowiskach gatunek wyginął), na południowym stoku Babiej Góry wzdłuż potoku Krzywa Rzeka, w Zawoi nad potokiem powyżej Czatoży oraz na Dejakowych Szczawinach i Karczmarczykowych Szczawinach. W Bieszczadach Zachodnich podano 16 stanowisk: Połonina Wetlińska (3 stanowiska), Połonina Caryńska (źródliska Cybulawskiego Potoku), Rabia Skała, Moczarne (2 stanowiska), Wielka Rawka, Czoło, nad potokami Beskidnik, Tarnica, Sucha Rzeka i Terebowiec, pod Krzemieniem, górny San i Sianki[4].

Morfologia[edytuj]

Łodyga
Wyprostowana, soczysta, rozgałęziona, czterokanciasta i na kantach owłosiona kędzierzawymi włoskami. Ma wysokość przeważnie 10-40 (50) cm[6]. Kłącze okryte grubymi i mięsistymi łuskami, swoim wyglądem przypominające cebulę[4].
Liście
Ulistnienie nakrzyżległe. Liście eliptycznojajowate, połyskujące, nagie, siedzące, o zaokrąglonej nasadzie i tępym lub krótko zaostrzonym szczytem[6]. Dolne są całobrzegie, wyższe grubo piłkowane. Przysadki podobne do liści[7].
Kwiaty
Żółte, drobne, grzbieciste. Wyrastają pojedynczo w kątach liści. Składają się z rurkowatego 4-5 zębnego kielicha, 4 dwusilnych pręcików wystających z rurki korony, słupka i dwuwargowej korony. Górna warga korony jest 2-łatkowa, prawie płaska i nakrapiana czerwono, dolna 3-łatkowa. Pylniki zakończone ostrym dzióbkiem[4].
Owoc
Otoczona kielichem jednokomorowa, kulista torebka o długości 1,5-2 mm. Zawiera tylko 1-2 brązowawe, eliptycznojajowate nasiona[6].

Biologia i ekologia[edytuj]

Bylina, hemikryptofit. Młoda roślina jest w pierwszych etapach swojego cyklu życiowego pasożytem roślin, później staje się półpasożytem. Od innych roślin za pomocą ssawek pobiera wodę i sole mineralne. Roślina miododajna, kwitnie od czerwca do sierpnia, zapylana jest przez drobne muchówki z rodziny bzygowatych. Nasiona kiełkują od razu, bez okresu spoczynkowego. Siedlisko: źródliska, wilgotne lasy, zwykle w zacienionych miejscach. Występuje najczęściej w reglu górnym, rzadko w piętrze kosówki. Populacje liczą od kilkudziesięciu do ponad 100 osobników. Liczba chromosomów 2n = 20[4].

Zagrożenia i ochrona[edytuj]

Roślina objęta jest w Polsce od 2004 r. ścisłą ochroną gatunkową. Występuje głównie na obszarach chronionych; w Babiogórskim i Bieszczadzkim Parku Narodowym, Żywieckim Parku Krajobrazowym i rezerwacie przyrody pod Rysianką. Za wystarczającą formę jej ochrony uznawana jest ochrona bierna. Zagrożone mogą być tylko lokalne stanowiska tej rośliny w nadpotokowych olszynkach poza obszarami chronionymi. Gatunek nie został uwzględniony w Czerwonej liście roślin i grzybów Polski (2006), znalazł się natomiast w wydaniu z 2016 roku, gdzie otrzymał kategorię NT (bliski zagrożenia)[8]. Znajduje się w Polskiej Czerwonej Księdze Roślin w kategorii NT (bliski zagrożenia)[9].

Przypisy

  1. P.F. Stevens: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-03-24].
  2. a b c The Plant List. [dostęp 2017-03-01].
  3. The International Plant Name Index. [dostęp 2017-03-08].
  4. a b c d e f Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa: Czerwona księga Karpat Polskich. Kraków: Instytut Botaniki PAN, 2008. ISBN 978-83-89648-71-6.
  5. Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Flowering plants and pteridophytes of Poland : a checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 2002. ISBN 83-85444-83-1.
  6. a b c Halina Piękoś-Mirkowa, Zbigniew Mirek: Rośliny chronione. Warszawa: Multico Oficyna Wyd., 2006. ISBN 978-83-7073-444-2.
  7. Władysław Szafer, Stanisław Kulczyński: Rośliny polskie. Warszawa: PWN, 1953.
  8. Kaźmierczakowa R., Bloch-Orłowska J., Celka Z., Cwener A., Dajdok Z., Michalska-Hejduk D., Pawlikowski P., Szczęśniak E., Ziarnek K.: Polska czerwona lista paprotników i roślin kwiatowych. Polish red list of pteridophytes and flowering plants. Kraków: Instytut Ochrony Przyrody Polskiej Akademii Nauk, 2016. ISBN 978-83-61191-88-9.
  9. Zarzycki K., Kaźmierczakowa R., Mirek Z.: Polska Czerwona Księga Roślin. Paprotniki i rośliny kwiatowe. Wyd. III. uaktualnione i rozszerzone. Kraków: Instytut Ochrony Przyrody PAN, 2014. ISBN 978-83-61191-72-8.