Toko czerwonolicy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Toko czerwonolicy
Tockus leucomelas[1]
(M. H. C. Lichtenstein, 1842)
Ilustracja
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Infragromada ptaki neognatyczne
Rząd dzioborożcowe
Rodzina dzioborożce
Rodzaj Tockus
Gatunek toko czerwonolicy
Synonimy
  • Buceros leucomelas M. H. C. Lichtenstein, 1842
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2]
Status iucn3.1 LC pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania

Toko czerwonolicy[3] (Tockus leucomelas) – gatunek średniej wielkości ptaka z rodziny dzioborożców (Bucerotidae). Występuje w południowej części Afryki. Nie jest zagrożony wyginięciem.

Taksonomia[edytuj | edytuj kod]

Po raz pierwszy gatunek opisał Martin Lichtenstein w 1842 na podstawie holotypu znad rzeki Vaal. Nowemu gatunkowi nadał nazwę Buceros leucomelas[4]. Obecnie (2020) Międzynarodowy Komitet Ornitologiczny (IOC) umieszcza toko czerwonolicego w rodzaju Tockus. Wyróżnia 2 podgatunki[5]. Dawniej niektórzy autorzy uznawali toko czerwonolicego i żółtodziobego (T. flavirostris) za jeden gatunek. Część autorów nie uznaje przedstawicieli podgatunku T. l. elegans za wystarczająco różniących się od ptaków podgatunku nominatywnego i uznaje gatunek za monotypowy. Reprezentanci obydwu podgatunków różnią się jednak kolorystyką nieopierzonych części ciała[4].

Podgatunki i zasięg występowania[edytuj | edytuj kod]

IOC wyróżnia następujące podgatunki[5]:

  • T. l. elegans Hartlaub, 1865 – południowo-zachodnia Angola i północno-zachodnia Namibia[4]
  • T. l. leucomelas (M. H. C. Lichtenstein, 1842) – północna i centralna Namibia na wschód po południowe Malawi, zachodni Mozambik oraz północną i wschodnią Południową Afrykę[4]

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Długość ciała wynosi około 40 cm; masa ciała samców 153–242 g, samic 138–211 g[4]. Są to stosunkowo niewielkie dzioborożce. Upierzenie głównie szare, na pokrywach skrzydłowych występują białe plamy. Cechą diagnostyczną jest duży żółty dziób (u samców większy), występujący u ptaków obojga płci i młodocianych. Wokół oczu występuje naga różowa skóra[6]. Samice toko nosatego (Lophoceros nasutus), które można pomylić z toko czerwonolicym, mają ciemną głowę i pierś[7].

Ekologia i zachowanie[edytuj | edytuj kod]

Toko czerwonolice preferują otwarte, suche sawanny porośnięte akacjami i roślinnością szerokolistną, spotykane są również w wielu innych zadrzewionych środowiskach ze skąpą roślinnością[8]. Żerują głównie na ziemi, poruszają się skacząc[7]. Żywią się głównie stawonogami, takimi jak termity, mrówki, chrząszcze, gąsienice, pareczniki i prostoskrzydłe oraz pajęczakami – skorpionami i solfugami[4]. Oprócz tego jedzą owoce i nasiona[8]. Przebywają w parach lub małych grupach roślinnych[6].

Lęgi[edytuj | edytuj kod]

Zniesienia przypadają na okres po pierwszych letnich deszczach – wrzesień-marzec. Przeważnie toko czerwonolice wyprowadzają jeden lęg w roku, rzadziej dwa[4]. Gniazdo umieszczone jest w naturalnej dziupli drzewa, do 12 m nad ziemią. Wyściółkę stanowią suche liście i płatki kory. Zniesienie liczy od 2 do 6 (przeważnie 3–4) jaj. Samica wysiaduje je sama przez około 24 dni, karmiona w tym czasie przez samca. Nie opuszcza gniazda, nim najstarsze pisklę nie osiągnie wieku 19–27 dni. Młode pozostają w gnieździe przez 42–47 dni od wyklucia[8]. Derek Engelbrecht, badający lęgi toko czerwonolicych w Polokwane Nature Reserve (Limpopo, RPA) zaobserwował niewyjaśnione zniknięcia piskląt. Młode u tych dzioborożców klują się niesynchronicznie, przez co nierzadko najmłodsze lub najsłabsze pisklę głoduje. Z pomocą nagrań z kamer umieszczonych w dziuplach Engelbrecht ustalił, że znikające pisklęta, zmarłe z przyczyn naturalnych lub zabite przez matkę, musiały zostać zjedzone przez nią samą albo starsze rodzeństwo. U dzioborożców samice zabudowują się w gnieździe na pewien czas, co wymaga od nich utrzymywania w gnieździe czystości, którą naruszyłyby rozkładające się pisklęta[9].

Status[edytuj | edytuj kod]

IUCN uznaje toko czerwonolicego za gatunek najmniejszej troski (LC, Least Concern) nieprzerwanie od 1988 (stan w 2017)[10].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Tockus leucomelas, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. Tockus leucomelas. Czerwona księga gatunków zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.).
  3. Systematyka i nazwa polska za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Rodzina: Bucerotidae Rafinesque, 1815 - dzioborożce - Hornbills (Wersja: 2015-10-31). W: Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2020-05-12].
  4. a b c d e f g Kemp, A.C. & Boesman, P.: Southern Yellow-billed Hornbill (Tockus leucomelas). W: del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (eds.). Handbook of the Birds of the World Alive [on-line]. 2017. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-11-15)].
  5. a b F. Gill, D. Donsker & P. Rasmussen (red.): Mousebirds, Cuckoo Roller, trogons, hoopoes, hornbills (ang.). IOC World Bird List (v10.1). [dostęp 2020-05-12].
  6. a b Peter Hancock, Ingrid Weiersbye: Birds of Botswana. Princeton University Press, 2015. ISBN 978-1-4008-7417-0.
  7. a b Ian Sinclair: Birds of Southern Africa. Struik Nature, 2009, s. 82. ISBN 978-1-77007-769-0.
  8. a b c Tockus leucomelas (Southern yellow-billed hornbill). Biodiversity Explorer. [dostęp 2020-05-12].
  9. Derek Engelbrecht. Cannibalism in the Southern Yellow-billed Hornbill. „Ornithological Observations”. 4, s. 104–106, 2013. 
  10. Southern Yellow-billed Hornbill Tockus leucomelas. BirdLife International. [dostęp 12 marca 2017].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]