Toko czerwonolicy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Toko czerwonolicy
Tockus leucomelas[1]
(Lichtenstein, 1842)
Toko czerwonolicy
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Infragromada ptaki neognatyczne
Rząd dzioborożcowe
Rodzina dzioborożce
Rodzaj Tockus
Gatunek toko czerwonolicy
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2]
Status iucn3.1 LC pl.svg

Toko czerwonolicy (Tockus leucomelas) – gatunek średniej wielkości ptaka z rodziny dzioborożców. Występuje w południowej części Afryki. Nie jest zagrożony wyginięciem.

Taksonomia[edytuj]

Po raz pierwszy gatunek opisał Martin Lichtenstein w 1842 na podstawie holotypu znad rzeki Vaal. Nowemu gatunkowi nadał nazwę Buceros leucomelas[3]. Obecnie (2017) Międzynarodowy Komitet Ornitologiczny (IOC) umieszcza toko czerwonolicego w rodzaju Tockus. Wyróżnia 2 podgatunki[4]. Dawniej niektórzy autorzy uznawali toko czerwonolicego i żółtodziobego (T. flavirostris) za jeden gatunek. Część autorów nie uznaje przedstawicieli podgatunku T. l. elegans za wystarczająco różniących się od ptaków podgatunku nominatywnego i uznaje gatunek za monotypowy. Reprezentanci obydwu podgatunków różnią się jednak kolorystyką miękkich części ciała[3].

Podgatunki i zasięg występowania[edytuj]

IOC wyróżnia następujące podgatunki[4]:

  • T. l. elegans Hartlaub, 1865 – południowo-zachodnia Angola i północno-zachodnia Namibia[3]
  • T. l. leucomelas (Lichtenstein, MHK, 1842) – północna i centralna Namibia na wschód po południowe Malawi, zachodni Mozambik oraz północną i wschodnią Południową Afrykę[3]

Morfologia[edytuj]

Długość ciała wynosi około 40 cm; masa ciała samców 153–242 g, samic 138–211 g[3]. Są to stosunkowo niewielkie dzioborożce. Upierzenie głównie szare, na pokrywach skrzydłowych występują białe plamy. Cechą diagnostyczną jest duży żółty dziób (u samców większy), występujący u ptaków obojga płci i młodocianych. Wokół oczu występuje naga różowa skóra[5]. Samice toko nosatego (Lophoceros nasutus), które można pomylić z toko czerwonolicym, mają ciemną głowę i pierś[6].

Ekologia i zachowanie[edytuj]

Toko czerwonolice preferują otwarte, suche sawanny porośnięte akacjami i roślinnością szerokolistną, spotykane są również w wielu innych zadrzewionych środowiskach ze skąpą roślinnością[7]. Żerują głównie na ziemi, poruszają się skacząc[6]. Żywią się głównie stawonogami, takimi jak termity, mrówki, chrząszcze, gąsienice, pareczniki i prostoskrzydłe oraz pajęczakami – skorpionami i solfugami[3]. Oprócz tego jedzą owoce i nasiona[7]. Przebywają w parach lub małych grupach roślinnych[5].

Lęgi[edytuj]

Zniesienia przypadają na okres po pierwszych letnich deszczach – wrzesień-marzec. Przeważnie toko czerwonolice wyprowadzają jeden lęg w roku, rzadziej dwa[3]. Gniazdo umieszczone jest w naturalnej dziupli drzewa, do 12 m nad ziemią. Wyściółkę stanowią suche liście i płatki kory. Zniesienie liczy od 2 do 6 (przeważnie 3–4) jaja. Samica wysiaduje je sama przez około 24 dni, karmiona w tym czasie przez samca. Nie opuszcza gniazda, nim najmłodsze pisklę nie osiągnie wieku 19–27 dni. Młode pozostają w gnieździe przez 42-47 dni od wyklucia[7]. Derek Engelbrecht, badający lęgi toko czerwonolicych w Polokwane Nature Reserve (Limpopo, RPA) zaobserwował niewyjaśnione zniknięcia piskląt. Młode u tych dzioborożców klują się niesynchronicznie, przez co nierzadko najmłodsze lub najsłabsze pisklę głoduje. Z pomocą nagrań z kamer umieszczonych w dziuplach Engelbrecht ustalił, że znikające pisklęta, zmarłe z przyczyn naturalnych lub zabite przez matkę, musiały zostać zjedzone przez nią samą albo starsze rodzeństwo. U dzioborożców samice zabudowują się w gnieździe na pewien czas, co wymaga od nich utrzymywania w gnieździe czystości, którą naruszyłyby rozkładające się pisklęta[8].

Status[edytuj]

IUCN uznaje toko czerwonolicego za gatunek najmniejszej troski (LC, Least Concern) nieprzerwanie od 1988 (stan w 2017)[9].

Przypisy

  1. Tockus leucomelas, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. Tockus leucomelas. Czerwona księga gatunków zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.).
  3. a b c d e f g Kemp, A.C. & Boesman, P.: Southern Yellow-billed Hornbill (Tockus leucomelas). W: del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (eds.). Handbook of the Birds of the World Alive [on-line]. 2017. [dostęp 12 marca 2017].
  4. a b Frank Gill & David Donsker: Todies, motmots, bee-eaters, hoopoes, wood hoopoes & hornbills. IOC world Bird List (v7.1), 8 stycznia 2017. [dostęp 12 marca 2017].
  5. a b Peter Hancock, Ingrid Weiersbye: Birds of Botswana. Princeton University Press, 2015. ISBN 9781400874170.
  6. a b Ian Sinclair: Birds of Southern Africa. Struik Nature, 2009, s. 82. ISBN 9781770077690.
  7. a b c Tockus leucomelas (Southern yellow-billed hornbill). Biodiversity Explorer. [dostęp 12 marca 2017].
  8. Derek Engelbrecht. Cannibalism in the Southern Yellow-billed Hornbill. „Ornithological Observations”. 4, s. 104-106, 2013. 
  9. Southern Yellow-billed Hornbill Tockus leucomelas. BirdLife International. [dostęp 12 marca 2017].