Tolkowiec

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Tolkowiec
Państwo  Polska
Województwo warmińsko-mazurskie
Powiat braniewski
Gmina Płoskinia
Strefa numeracyjna (+48) 55
Tablice rejestracyjne NBR
SIMC 0155518
Położenie na mapie województwa warmińsko-mazurskiego
Mapa lokalizacyjna województwa warmińsko-mazurskiego
Tolkowiec
Tolkowiec
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Tolkowiec
Tolkowiec
Ziemia 54°18′N 19°59′E/54,300000 19,983333Na mapach: 54°18′N 19°59′E/54,300000 19,983333

Tolkowiec (niem. Tolksdorf) – wieś w Polsce położona w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie braniewskim, w gminie Płoskinia. W latach 1975-1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa elbląskiego.

Najstarsza wieś warmińska, założona już w XIII w. na terytorium Wewy, w komornictwie melzackim

Historia[edytuj | edytuj kod]

Wieś założona w końcu XIII w. na 60 włókach. Zasadźca był Bernhard, od imienia którego nadano pierwotna nazwę - Bernhardishof. W roku 1300 kapituła warmińska, reprezentowana przez kustosza Henryka, kantora Eberharda oraz kanoników Hermana i Bartłomieja, wystawili akt lokacyjny na prawie chełmińskim (pierwsze na Warmii) synowi Bernharda = Henrykowi. Henryk był tłumaczem biskupa warmińskiego Henryka Fleminga. W języku pruskim tolke oznacza tłumacz. Od funkcji Henryka wieś przyjęła nazwę Tolkdorf. W akcie lokacyjnym kapituła zastrzegła sobie prawo do polowań oraz do srebra i złota, jakie mogłoby na terenie wsi występować. Wolniznę wyznaczono na 10 lat a czynsz roczny ustalono na pół grzywny od włoki. Jednocześnie sołtys zobowiązany był do jednej służby zbrojnej. 6 włok było wolnych: 4 na uposażenie kościoła, jedna dla dzwonnika i jedna na pastwisko. Dodatkowo Henryk otrzymał prawo założenia karczmy oraz młyna (czynsz tak jak od włóki).

Kościół zbudowano pod koniec XIV w. Po przebudowie był konsekrowany w 1581 r. przez biskupa Marcina Kromera. W czasie wojny polsko-krzyżackiej (1519-1521) wieś było we władaniu Michała Wernera zwanego Prusem, dowódcy krzyżackich wojsk zaciężnych.

W 1656 r. na 52 włókach gospodarzyło 13 chłopów i dwóch sołtysów. 6 włók należało do plebana a jedna była uposażeniem szkoły. W 1710 r. karczma wraz z czterema, należącymi do niej włokami, stanowiła własność burmistrza Pienieżna - Andrzeja Drommlera.

W 1783 r. we wsi było 40 domów a Tolkowiec był wsią królewską z kościołem. W 1818 mieszkało we wsi 294 osób. W 1820 było 28 domów i 284 mieszkańców. W 1900 r. Tolkowiec obejmował obszar 993,3 ha. W 1905 r. mieszkało we wsi 409 osób. W 1939 we wsi było 117 gospodarstw domowych i 474 mieszkańców, z których 350 utrzymywało się z rolnictwa i leśnictwa, 43 z pracy w przemyśle i rzemiośle, 12 z pracy w handlu i komunikacji, W tym czasie we wsi było 12 gospodarstw rolnych o powierzchni w przedziale 0,5-5 ha, dwa o powierzchni mieszczącej się w przedziale 5-10 ha, dwa o powierzchni 10-20 ha, 15 o powierzchni 20-100 ha i trzy o powierzchni powyżej 100 ha.

Po 1945 r. była to wieś sołecka. Później powstał we wsi PGR. W 1973 r. Tolkowiec należał do gromady Płoskinia oraz podlegał pod urząd pocztowy w Płoskinii.

W 1999 r. w Tołkowcu mieszkało 109 osób.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

  • Gotycko-barokowy kościół parafialny pw. św. Marcina, wzniesiony w XV w., po przebudowie był konsekrowany w 1581 r. przez biskupa Marcina Kromera. Później kilkakrotnie rozbudowywany, odnowiony w 1713 i 1860. Neogotycka wieża dobudowana w latach 1842-1849. Ostatni raz kościół był odnawiany w 1962 r. Jest to budowla orientowana, salowa, zbudowana na planie wydłużonego prostokąta, z wieża od zachodu oraz dobudówkami od północy (kruchta i zakrystia) oraz południa. Twórcą ołtarz głównego, boczny i ambony z lat 1861-1865 jest Karol Jeroszewicz z Ornety. Obrazy pędzla L. Hinz z Pieniężna.
  • Plebania z drugiej połowy XVIII w.

Ludzie związani z miejscowością[edytuj | edytuj kod]

  • ks. Jan Wichert (1850-1935), urodził się w Tolkowcu, kanonik warmiński, redaktor "Ermländische Zeitung"

Historia[edytuj | edytuj kod]

  • Jan Chłosta Słownik Warmii (historyczno-geograficzny). Wyd. Littera, Olsztyn 2002, ISBN 83-914158-5-6
  • Braniewo. Z dziejów miasta i powiatu. Pojezierze, Olsztyn, 1973, 424 str.
  • Kościoły i kaplice Archidiecezji Warmińskiej, tom I. Święta Warmia. Kuria Metropolitalna Archidiecezji Warmińskiej, Olsztyn 1999, ISBN 83-86926-07-4