Tomaryny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Artykuł 53°43'36"N 20°12'57"E
- błąd 38 m
WD 53°45'N, 20°12'E
- błąd 20737 m
Odległość 1443 m
Tomaryny
wieś
Ilustracja
Rzeka Pasłęka w Tomarynach
Państwo  Polska
Województwo  warmińsko-mazurskie
Powiat olsztyński
Gmina Gietrzwałd
Strefa numeracyjna 89
Tablice rejestracyjne NOL
SIMC 0473862
Położenie na mapie gminy Gietrzwałd
Mapa lokalizacyjna gminy Gietrzwałd
Tomaryny
Tomaryny
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Tomaryny
Tomaryny
Położenie na mapie województwa warmińsko-mazurskiego
Mapa lokalizacyjna województwa warmińsko-mazurskiego
Tomaryny
Tomaryny
Położenie na mapie powiatu olsztyńskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu olsztyńskiego
Tomaryny
Tomaryny
Ziemia53°43′36″N 20°12′57″E/53,726667 20,215833

Tomaryny (dawniej niem. Thomareinen) – wieś w Polsce na Mazurach położona w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie olsztyńskim, w gminie Gietrzwałd. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa olsztyńskiego.

Wieś położona nad rzeką Pasłęką. W miejscowości funkcjonuje gospodarstwo agroturystyczne. Dawniej w Tomarynach był młyn wodny.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Wieś pruska, lokowana w 1352 r. na 15 włókach, z obowiązkiem służby zbrojnej, konno. Nazwa miejscowości wywodzi się od pruskiego imienia Tungemyr. W 1382 r. trzech Prusów (bracia Waysete, Pomene, Wigel) otrzymało jedno z wolnych bóbr rycerskich o powierzchni 4 włók. W dokumentach z 1450 roku odnotowano, że we wsi mieszkał pszczelarz. W 1515 r. na przegląd wojska z Tomaryn przybyło sześciu mężczyzn. W 1539 r. we wsi mieszkało ośmiu wolnych pruskich (Jacob, Georg, Stenzel, Mathes, drugi Jacob, Stibor, Greger, Martzin). W 1539 r. przed sądem stanął wolny chłop z Tomaryn, niejaki Morass. Po śmierci swojej żony przyjął pod dach zamężną kobietę z Elbląga o imieniu Dorothea. Ponieważ zaszła z nim w ciążę a była zamężna, Morass musiał zapłacić karę pieniężną. W dokumentach z 1599 roku zachowały się nazwiska wolnych z Tomaryn: Thomas Specht, Greger Lehmann, Behrend Bihn, Georg Morassky, Hans, Greger.

W 1639 r. Tomaryny miały 18 włók ziemi. W tym czasie ludność z Tomaryn utrzymywała się także z rybołówstwa. W drugiej połowie XVII w. w Tomarynach mieszkał kowal i szewc. W dokumentach Tomatyny określane były jako "wolna wieś pańszczyźniana. W 1699 r. wystawiono odnowiony dokument lokacyjny (pierwotny dokument był nieczytelny) na 18 włók (zamiast 15 z pierwszej lokacji). W 1714 r. Tomaryny były wsią folwarczną.

Młynarzówkę oraz młyn wybudowano w XIX wieku. Zrujnowane zabudowania gruntownie zostały odrestaurowane w latach 1998–1999. Obecnie mieści się tu gospodarstwo agruturystyczne[1]. W latach 1897-1902 w pobliżu Tomaryn wzniesiono zespół bunkrów zabezpieczenia kolejowego, broniących przeprawy na rzece Pasłęce.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Tomaryny, wieże obronne mostu kolejowego na Pasłęce w 2015 roku
  • Bunkry z przełomu XIX i XX, zlokalizowane przy moście kolejowym na rzece Pasłęce. Jest to jeden z dwóch takich obiektów na Warmii i Mazurach (podobny bunkier znajduje się w Samborowie. Dawniej każda z dwóch czterokondygnacyjnych wież była zwieńczona kopułami pancernymi (wieżyczki Grusona). Kopuły zostały nielegalnie zdemontowane i wywiezione do muzeum w Dreźnie. Dwie wieże, usytuowane nad brzegiem rzeki po obu stronach mostu kolejowego, połączone są poterną (tunelem). Wieże przeznaczone były dla dwóch plutonów piechoty i uzbrojone były w trzy ciężkie karabiny maszynowe oraz armatę szybkostrzelną.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Jan Dąbrowski, Siedem wieków Łukty, 600-lecie kościoła, 50-lecie parafii Matki Boskiej Częstochowskiej, Wydawnictwo WPW C. Porycki, P. Wasześcik Sp. J., Olsztyn 2007, ​ISBN 83-917924-6-3
  • Ostróda. Z dziejów miasta i okolic. Pojezierze, Olsztyn, 1976, 448 str.
  • Tomasz Frąckiewicz, Biesal - Tomaryny: bunkry ochrony kolei (Moje Mazury) [1], [2].
  • Tomaryny [3]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Dolina Mirzy - Infoturystyka, www.dolinamirzy.infoturystyka.pl [dostęp 2017-11-27] (pol.).