Tomasz Franciszek Bartmański

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Tomasz Franciszek Bartmański
Data i miejsce urodzenia 17 grudnia 1797
Warszawa
Data i miejsce śmierci 21 marca 1880
Tadanie
Zawód, zajęcie inżynier

Tomasz Franciszek Ksawery Bartmański (ur. 17 grudnia 1797[1] w Warszawie, zm. 21 marca 1880 w Tadaniu) – polski inżynier, podróżnik i publicysta, uczestnik powstania listopadowego, kawaler Orderu Virtuti Militari[2], jeden z najwybitniejszych inżynierów okresu Wielkiej Emigracji.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Walczył w powstaniu listopadowym w randze podpułkownika artylerii[3]. Po jego upadku udał się na emigrację do Niemiec, a później do Francji dołączając do grona tzw. Wielkiej Emigracji.

Następnie od 1832 roku pracował jako inżynier we Francji, a w latach 1837-1840 w Algierze. W latach 1842-1844 kierował budową najdłuższego wówczas tunelu we Francji o długości 4600 metrów. Zaprojektował w tym kraju szereg kanałów, mostów oraz dróg. Był autorem planów fortyfikacji Aleksandrii oraz koncepcji budowy kanału łączącego Morze Śródziemne z Morzem Czerwonym. Opracował również szereg projektów systemów nawadniających. W Hiszpanii kierował budową kolei z Madrytu do Aranjuez oraz zaprojektował linię kolejową z Walencji do Kartageny. Zbudował miejską gazownię w Madrycie[3]. W Andaluzji założył plantację liczącą sto tysięcy drzew oliwnych, którą zaopatrzył w urządzenia nawadniające. Budował również młyny oraz prasy z napędem wodnym.

W 1851 powrócił na stałe do Warszawy. Na emigracji zaprojektował dla tego miasta nigdy nie zrealizowany projekt mostu wiszącego przez rzekę Wisłę.

Jaén (prowincja) – 23 hektarowy obszar dostosowany do sadzenia drzew oliwnych

Kilkukrotnie brał udział w wyprawach naukowych, m.in. w Góry Księżycowe i do źródeł Nilu (1842, jeszcze przed wyprawą Stanleya)[4]. Był także kolekcjonerem przedmiotów pochodzących ze starożytnego Egiptu[5].

Dzieła[edytuj | edytuj kod]

Był autorem szeregu publikacji na tematy naukowe oraz podróżnicze. Jego korespondencje z podróży publikowane były na łamach czasopismach: „Biblioteka Warszawska” i „Gazeta Codzienna”. Nieopublikowane notatki z Egiptu, Nubii, Etiopii i Sennaru zostały zniszczone w czasie II wojny światowej. Napisał m.in.:

  • Rękopis „Pogląd na Egipt”,
  • „Wyciąg z podróży”,
  • „Manual de economía doméstica” (hiszp.), (1848) - podręcznik o zasadach gospodarstwa wiejskiego i domowego, która została wydana w Polsce w 1856 pod tytułem „Ekonomia domowa czyli Przepisy tyczące się gospodarstwa wiejskiego i domowego, z dodatkiem objaśnień osobliwości artystycznych”[6].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Istnieją rozbieżności co do daty urodzenia, podawany jest też rok 1793 [1]
  2. 8 marca 1831 – Krzyż Złoty
  3. a b Bolesław Orłowski: Polacy światu. Warszawa: Nasza Księgarnia, 1987, s. 168-169.
  4. Polskie ślady na Ruwenzori
  5. Podróżnicy polscy w Egipcie
  6. Tomasz Bartmański: Ekonomija domowa : czyli przepisy tyczące się gospodarstwa wiejskiego i domowego z dodatkiem objaśnień osobliwości artystycznych. W: Dostęp do wersji cyfrowej [on-line]. Centralna Biblioteka Rolnicza im. M. Oczapowskiego, Warszawa. [dostęp 2013-02-23].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Literatura uzupełniająca[edytuj | edytuj kod]