Tomasz Niewodniczański

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Tomasz Niewodniczański (ur. 25 września 1933 w Wilnie, zm. 3 stycznia 2010[1] w Bitburgu) – polski fizyk jądrowy, przedsiębiorca, kolekcjoner i bibliofil, twórca jednych z największych na świecie prywatnych kolekcji kartograficznych.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Tomasz Niewodniczański był synem fizyka Henryka Niewodniczańskiego i Ireny z Prawocheńskich, córki Romana Prawocheńskiego. Jego brat Jerzy Niewodniczański jest także fizykiem, przez wiele lat był prezesem Państwowej Agencji Atomistyki.

Dzieciństwo spędził w Wilnie, gdzie jego ojciec był profesorem Uniwersytetu im. Stefana Batorego[2]. W 1945 rodzina Niewodniczańskich przeniosła się do Krakowa. Ukończył studia na Wydziale Fizyki Uniwersytetu Jagiellońskiego. W 1956 wyjechał na stypendium do Instytutu Fizyki Politechniki Federalnej w Zurychu, gdzie w 1963 uzyskał tytuł doktora. W Szwajcarii ożenił się z Marią Luise Simon. Po powrocie do Polski pracował w Instytucie Badań Jądrowych w Świerku, od 1965 jako kierownik Samodzielnego Laboratorium Budowy Akceleratora Liniowego. W 1970 wyemigrował do Niemiec. Do 1973 pracował w Instytucie Badań nad Ciężkimi Jonami w Heidelbergu i w Darmstadt. Następnie podjął pracę w browarze Bitburger w Bitburgu, należącym do rodziny jego żony. Po jakimś czasie został dyrektorem finansowym browaru.

Kolekcjonerstwo[edytuj | edytuj kod]

Tomasz Niewodniczański był jednym z najbardziej liczących się kolekcjonerów europejskich, zaś jego kolekcja kartograficzna uchodziła za najbardziej znaczącą prywatną kolekcję w Europie.

Pasja kolekcjonerska Tomasza Niewodniczańskiego zaczęła się w 1968 roku, kiedy jego żona kupiła mu w prezencie w warszawskim antykwariacie na Nowym Świecie widok Damaszku z publikacji Brauna i Hogenberga z 1576 roku. Kolekcjonerstwem zajmował się przez 40 lat. Zbierał głównie stare mapy, listy i inne rękopisy znanych pisarzy, książki z dedykacjami. Sama jego kolekcja kartograficzna dotycząca Polski liczyła około 2300 map i widoków polskich miast. Był między innymi w posiadaniu notesu z rękopisami 42 utworów Adama Mickiewicza, a także zbioru niepublikowanych wcześniej dzieł Juliana Tuwima, które udostępnił w celu wydania książki Julian Tuwim. Utwory nieznane[3]. W swojej kolekcji posiadał także unikatowe oryginały dawnych map Rzeczypospolitej i jej poszczególnych regionów. Pierwszą dużą kolekcję liczącą ponad 200 map i widoków Śląska przekazał polskim placówkom kulturalnym już w 2002 roku, zbiory te wówczas otrzymało Ossolineum. Po śmierci doktora Niewodniczańskiego, zgodnie z jego ostatnią wolą, cała bogata kolekcja gromadzona przez lata została przekazana w wieczny depozyt muzeum Zamku Królewskiego w Warszawie.

16 marca 2009 przez prezydenta Lecha Kaczyńskiego został odznaczony Krzyżem Wielkim Orderu Zasługi Rzeczypospolitej Polskiej[4].

1 października 2009 z rąk ministra Bogdana Zdrojewskiego odebrał (wraz z żoną Marie-Luise) Złoty Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”[5].

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

17 września 2003 roku Tomasz Niewodniczański zorganizował w Wileńskiej Galerii Sztuki wystawę pt. Imago Lithuaniae. W jej otwarciu uczestniczył m.in. prezydent Rolandas Paksas, minister spraw zagranicznych Antanas Valionis, a sama sala była szczelnie wypełniona przez litewskie elity intelektualne. Warunkiem poprzedzającym zorganizowanie w Wilnie tejże wystawy było żądanie Litwinów, że prezentowane mapy... „nie mogą eksponować związków z Polską lub zależności od Polski”[6].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Włodzimierz Kalicki: Doktor Niwo nie żyje. wyborcza.pl, 2010-01-05. [dostęp 2010-01-06].
  2. nr 114.indd.
  3. Andrzej Józef Dąbrowski: Tuwim uzupełniony. Przegląd Polski on-line, 2000-03-17. [dostęp 2010-01-07].
  4. M.P. z 2009 r. nr 35, poz. 523.
  5. Złota Gloria Artis dla państwa Niewodniczańskich. mkidn.gov.pl, 2 października 2009. [dostęp 19 września 2012].
  6. „Rzeczpospolita”, nr. 29, 4.02.2010 r.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]