Tomasz Nocznicki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Tomasz Nocznicki
Nocznicki Tomasz.jpg
Data i miejsce urodzenia 20 lub 28 grudnia 1862
Warszawa
Data i miejsce śmierci 3 listopada 1944
Słomniki
Prezes Polskiego Stronnictwa Ludowego w Królestwie Polskim
Okres od 5 grudnia 1915
do 1918
Przynależność polityczna PSL w Królestwie Polskim
Następca Błażej Stolarski
Odznaczenia
Wstęga Wielka Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Niepodległości Złoty Krzyż Zasługi
Tablica upamiętniająca Tomasza Nocznickiego przy ul. Krasińskiego 10 w Warszawie

Tomasz Nocznicki, ps. Paweł spod Grójca i Tomasz Wiejski (ur. 20 lub 28 grudnia 1862 w Warszawie, zm. 3 listopada 1944 w Słomnikach)[1] – polski działacz ruchu ludowego i niepodległościowego, publicysta, współzałożyciel „Zarania”, poseł na Sejm i senator. Minister bez teki w rządzie Jędrzeja Moraczewskiego[2].

Działalność[edytuj | edytuj kod]

W latach 1904-1906 był członkiem Ligi Narodowej[3]. Następnie w latach 1909-1914 był prezesem Towarzystwa Kółek Rolniczych im. Stanisława Staszica. W 1915 współzakładał Polskie Stronnictwo Ludowe „Wyzwolenie” w Królestwie Polskim, którego był pierwszym prezesem do 1916 r. Następnie był członkiem Komisji Sejmowo-Konstytucyjnej Tymczasowej Rady Stanu[4]. Był także współzałożycielem czasopisma „Zaranie” oraz ministrem bez teki w rządzie Jędrzeja Moraczewskiego.

Jako przedstawiciel ruchu zaraniarskiego uważał że cały ruch ludowy powinien przede wszystkim walczyć o oświatę dla ludu oraz o pełny dostęp do nauki dla wszystkich dzieci wiejskich. Już w 1908 r. wypowiedział słowa, cyt:

Quote-alpha.png
Ucz się chłopie, bo jeśli nie będziesz się uczył, to będziesz głupi, to cię po wiek wieków będą wyzyskiwali, a ty się będziesz upadlał, i różnych niewiele wartych, a nieraz - z przeproszeniem- błaznów całował po rękach i tytułował ich aż wielmożnymi.

[5].

W 1922–1927 był posłem na Sejm I kadencji, a w latach 1928–1930 senatorem II kadencji, wybranym z listy PSL „Wyzwolenie” w województwie warszawskim[6]. Od 1931 należał do Stronnictwa Ludowego.

Zmarł w szpitalu w Słomnikach, do których został wysiedlony przez Niemców z Warszawy po upadku powstania[7]. Pochowany na miejscowym cmentarzu, w październiku 1947 został ekshumowany na cmentarz w Lipiu[1].

Ordery i odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

  • W 1960 imieniem Tomasza Nocznickiego nazwano ulicę w Warszawie[12].
  • W 1962 na ścianie budynku przy ul. Krasińskiego 10 w Warszawie odsłonięto tablicę upamiętniającą Tomasza Nocznickiego[13].
  • Poczta Polska wyemitowała 26 lipca 1985 r. znaczek pocztowy z podobizną Tomasza Nocznickiego o nominale 10 złotych, w serii Przywódcy ruchu ludowego. Autorem projektu znaczka był Jacek Konarzewski. Znaczek pozostawał w obiegu do 31 grudnia 1994[14].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Piotr Majewski, Grzegorz Mazur (red. nauk.): Posłowie i senatorowie Rzeczypospolitej Polskiej 1919–1939. Słownik biograficzny. Tom IV M–P. Warszawa: Wydawnictwo Sejmowe, 2009, s. 235. ISBN 978-83-7059-875-4.
  2. Tadeusz Łepkowski, Słownik historii Polski. Warszawa 1973, s.274
  3. Stanisław Kozicki, Historia Ligi Narodowej (okres 1887-1907), Londyn 1964, s. 580.
  4. Włodzimierz Suleja, Tymczasowa Rada Stanu, Warszawa 1998, s. 219.
  5. Kołodziejczyk 2002 ↓, s. 266,.
  6. Tadeusz i Karol Rzepeccy, Sejm i Senat 1928-1933. Podręcznik zawierający wyniki wyborów w województwach, okręgach i powiatach, podobizny posłów sejmowych i senatorów, statystyki i mapy poglądowe, Wielkopolska Księgarnia Nakładowa Karola Rzepeckiego, Poznań 1928, s. 191, 251.
  7. Piotr Majewski, Grzegorz Mazur (red. nauk.): Posłowie i senatorowie Rzeczypospolitej Polskiej 1919–1939. Słownik biograficzny. Tom IV M–P. Warszawa: Wydawnictwo Sejmowe, 2009, s. 236. ISBN 978-83-7059-875-4.
  8. 19 czerwca 1938 „za pracę w dziele odzyskania niepodległości” M.P. z 1938 r. Nr 140, poz. 245
  9. 17 lutego 1938 „za zasługi na polu pracy społecznej” M.P. z 1938 r. Nr 40, poz. 46
  10. 10 listopada 1938 „za zasługi na polu pracy społecznej” M.P. z 1938 r. Nr 258, poz. 592
  11. 6 października 1947 „za całokształt działalności społecznej” M.P. z 1947 r. Nr 131, poz. 813
  12. Kwiryna Handke: Słownik nazewnictwa Warszawy. Warszawa: Slawistyczny Ośrodek Wydawniczy, 1998, s. 343. ISBN 83-86619-97X.
  13. Stanisław Ciepłowski: Wpisane w kamień i spiż. Inskrypcje pamiątkowe w Warszawie XVII–XX w.. Warszawa: Argraf, 2004, s. 150. ISBN 83-912463-4-5.
  14. Marek Jedziniak: Przywódcy ruchu ludowego (pol.). www.kzp.pl. [dostęp 2018-05-27].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Tomasz Nocznicki – ludowy patriota, artykuł biograficzny przygotowany dla Polskiego Radia
  • Encyklopedia Powszechna PWN, tom 3
  • Arkadiusz Kołodziejczyk: Ruch ludowy a Kościół rzymskokatolicki w latach II Rzeczypospolitej. Warszawa: Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, 2002.