Tomasz Strzępiński

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Tomasz Strzępiński
Herb Tomasz Strzępiński
Data i miejsce urodzenia 10 sierpnia 1398
Strzępiń
Data i miejsce śmierci 22 września 1460
Iłża
biskup krakowski
Okres sprawowania 1455–1460
Wyznanie katolickie
Kościół rzymskokatolicki
Nominacja biskupia 25 września 1455
Sakra biskupia 25 stycznia 1456
Sukcesja apostolska
Data konsekracji 25 stycznia 1456[1]
Konsekrator Andrzej Opaliński
Współkonsekratorzy Jerzy
Infuła gotycko-renesansowa biskupa Tomasza Strzępińskiego przechowywana w skarbcu katedry na Wawelu

Tomasz Strzępiński herbu Prus I, Tomasz ze Strzempina[2] (ur. 10 sierpnia 1398 w Strzępinie w Wielkopolsce, zm. 22 września 1460 w Iłży) – profesor i rektor Uniwersytetu Krakowskiego[3], podkanclerzy koronny od 1454, biskup krakowski wybrany przez kapitułę 25 maja 1455, wybór ten zatwierdził papież Kalikst III 10 października 1455.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Syn Prandoty Strzempińskiego herbu Prus i Doroty z rodu Brogów-Leszczyców, Tomasz Strzępiński urodził się w Strzempinie pod Bukiem w 1398 roku[4]. Tomasz Strzępiński od 1419 studiował na Uniwersytecie Krakowskim, uzyskując w 1421 roku stopień magistra sztuk wyzwolonych, w 1431 tytuł doktora prawa kanonicznego, natomiast w 1443 tytuł doktora teologii[5].

Po powrocie do Krakowa Strzępiński został przyjęty na wydział prawa i po kilku latach objął katedrę „Dekretów”, najważniejszą w ówczesnej hierarchii uniwersyteckiej katedrę prawniczą. Był najpierw profesorem prawa (1431–1443), a następnie (1443–1452)[6] był profesorem na wydziale teologicznym, a w latach 1432–1433 i ponownie w latach 1443–1444 zajmował stanowisko rektora uniwersytetu[2]. W 1434 został mianowany kanonikiem gnieźnieńskim, a dwa lata później kanonikiem krakowskim[5].

W 1433 był delegatem prymasa Wojciecha Jastrzębca na sobór w Bazylei (1431–1449), na który w 1439 roku przygotował traktat Depotestate ecclesiae et concilii oecumenici mający na celu rozstrzygnięcie fundamentalnej dla Kościoła kwestii stosunku między władzą papieża a soborem ekumenicznym. Strzępiński zaprezentował w nim stanowisko, ze władza przysługuje całemu Kościołowi, a nie samym papieżom. W latach późniejszych Strzępiński odstąpił od koncyliaryzmu i uznał wyższość papieża nad soborem i całym Kościołem.

W latach 1437–1455 był współpracownikiem prymasa Wincentego Kota w Gnieźnie[5].

W 1453 roku Strzępiński został wybrany przez część kapituły arcybiskupem gnieźnieńskim. Godności tej jednak nie przyjął, ustępując Janowi ze Sprowy, popieranego przez króla Kazimierza Jagiellończyka co zyskało mu uznanie monarchy i mianowanie go podkanclerzym koronnym po śmierci Piotra Wody ze Szczekocin w bitwie pod Chojnicami w 1454 roku. Pracował między innymi nad Statutami nieszawskimi. Po śmierci Zbigniewa Oleśnickiego w 1455 roku został biskupem krakowskim. Dokonana przez kapitułę krakowską elekcja kanoniczna była jednomyślna[5].

Był to jedyny profesor Uniwersytetu Krakowskiego na tronie biskupim w Krakowie[potrzebny przypis] . Jako biskup krakowski stał się jeszcze bliższym współpracownikiem króla Kazimierza Jagiellończyka[5]. W 1458 ochrzcił królewicza Kazimierza[potrzebny przypis] .

Dwukrotnie zwoływał sobory diecezjalne w 1456 i 1459 – ich głównym tematem było uzyskanie zgody duchowieństwa na kontrybucję przeznaczoną na potrzeby państwa spowodowane wojną z zakonem krzyżackim, co udało się biskupowi osiągnąć. Nie godził się na przekazywanie przez kler dobrowolnych darów na potrzeby państwa polskiego[7]: w 1455 roku sprzeciwił się zajęciu przez króla naczyń liturgicznych i klejnotów Kościoła krakowskiego by spłacić żołd dla wojska ale zaoferował królowi poręczenie pożyczki i zachęcał kler do dobrowolnych darowizn na rzecz wojny[6]. W 1456 roku osobiście przekazał aż 6000 zł, a na sejmie piotrkowskim w 1458 zgodził się przekazać trzecią część dochodów ze swojego biskupstwa. Upoważniony przez sejm piotrkowski został członkiem polskiej delegacji w Toruniu gdzie podczas rokowań z Krzyżakami w 1459 roku dowodził praw Polski do ziem pruskich[5].

Na Stradomiu założył i uposażył szpital dla chorych księży. W testamencie swoją bogata bibliotekę, liczącą około 100 rękopisów, przekazał wydziałowi prawa uniwersytetowi, uposażył profesorów prawa na żupach wielicko-bocheńskich[8]. Został pochowany w katedrze na Wawelu[5], a w skarbcu katedry do dziś przechowywana jest gotycka infuła będąca pamiątką po biskupie Strzępińskim[potrzebny przypis].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. David M. Cheney: Bishop Tomasz Strzępiński † (ang.). www.catholic-hierarchy.org. [dostęp 2013-06-27].
  2. a b Poczet Rektorów UJ (pol.). uj.edu.pl. [dostęp 2016-04-30].
  3. Tomasz Strzępiński (1455–1460). Archidiecezja Krakowska.
  4. Wacław Uruszczak, Tomasz Strzempiński (1398–1460), [w:] Jerzy Stelmach i Wacław Uruszczak (red.), Złota Księga Wydziału Prawa i Administracji UJ, Kraków : Wydaw. Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2000, s. 69, ISBN 978-83-233-1291-8.
  5. a b c d e f g Krzysztof Ożóg, Tomasz Strzępiński ze Strzępina h. Prus (ur. 10 VIII 1398 r., zm. 22 IX 1460) [Repozytorium Uniwersytetu Jagiellońskiego -ruj.uj.edu.pl].
  6. a b Wacław Uruszczak, Tomasz Strzempiński (1398–1460), [w:] Jerzy Stelmach i Wacław Uruszczak (red.), Złota księga Wydziału Prawa i Administracji, Kraków : Wydaw. Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2000, s. 70, ISBN 978-83-233-1291-8.
  7. Józef Szujski, Dzieje Polski. Jagiellonowie. Lwów 1862, s.136.
  8. Wacław Uruszczak, Tomasz Strzempiński (1398–1460), [w:] Jerzy Stelmach i Wacław Uruszczak (red.), Złota księga Wydziału Prawa i Administracji, Kraków : Wydaw. Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2000, s. 72.