Tomaszkowo

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Tomaszkowo
Rodzaj miejscowości wieś
Państwo  Polska
Województwo warmińsko-mazurskie
Powiat olsztyński
Gmina Stawiguda
Sołectwo Tomaszkowo
Liczba ludności (2012) 622
Strefa numeracyjna (+48) 89
Kod pocztowy 11-034 Stawiguda
Tablice rejestracyjne NOL
SIMC 0489053
Położenie na mapie województwa warmińsko-mazurskiego
Mapa lokalizacyjna województwa warmińsko-mazurskiego
Tomaszkowo
Tomaszkowo
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Tomaszkowo
Tomaszkowo
Ziemia53°43′04″N 20°24′32″E/53,717778 20,408889

Tomaszkowowieś w Polsce na Warmii położona w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie olsztyńskim, w gminie Stawiguda[1], nad jeziorem Wulpińskim. W latach 1975-1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa olsztyńskiego.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Tomaszkowo składało się pierwotnie z dwóch wsi: Hilgensee (Święte Jezioro, później Heiligensee), lokowanego na prawie pruskim na 30 włókach w 1345 r. (nadanie otrzymali Prusowie: Mileschen i Wyndichen) i właściwego Tomaszkowa, lokowanego na 33 włókach w 1349 roku przez Prusów, braci imieniem Mileszen i Wolfhaim wg innego źródła w 1349 r. kapituła przekazała sołtysom: Priotrowi i Tomaszowi wieś Tomaszkowo, która połączyła się z Heiligensee[2]). W 1363 roku Kapituła Warmińska włączyła Heiligensee do Tomaszkowa i nadała wsi prawo chełmińskie, ale jeszcze w 1567 r. obok nazwy Tomaszkowo dodawano nazwę Heiligensee. W połowie XVI w. Tomaszkowo miało 54 włóki.

Tomaszkowo było wsią w komornictwie olsztyńskim, należącym do kapituły fromborskiej. Z racji pełnienia urzędu administratora (zobowiązanego do zarządzania całością dóbr) 4 maja 1518 wieś odwiedził Mikołaj Kopernik. Kopernik w tym czasie prowadził akcję osadniczą i zapisał: „Tomaszkowo. Hans Klauke, od dawna niezdolny do pracy, mając 2 łany, z których był obowiązany płacić dziedziczną opłatę kościołowi w Bartągu, sprzedał je za moim pozwoleniem Szymonowi Stoke”.

W czasie wojen pierwszej połowy XVII w. wieś została wyludniona. W 1634 roku (po pierwszej wojnie szwedzkiej) z uprzednio zasiedlonych 51 włók aż 24 było opustoszałych. Do wojny szwedzko-branderbursko-polskiej zdołano zagospodarować jedynie 6 włók. Ziemie te zostały ponownie zasiedlone dopiero pod koniec XVII w.

W czasach historycznych w Tomaszkowie uprawiano dużo lnu i chmielu. Wieś słynęła z pięknych wyrobów tkackich i przędzalniczych. We wzornictwie dominowały ryby, ptaki i kwiaty.

Tomaszkowo od początku lokacji należało do parafii w Bartągu.

Od XVI w przeważała ludność polska. W tym czasie w Tomaszkowie wymieniana jest rodzina Lapka oraz sołtysi: Wrobel, i Poposa. Na początku XVII w. wymieniani są sołtysi: Kłobuk (Kłobuszyński), Falaszek. Karczma w Tomaszkowie była w posiadaniu właścicieli majątku Gągławki (Jan Godlewski, później Bogusław Domaradzki).

Ludzie związani z miejscowością[edytuj | edytuj kod]

  • Paweł Turowski, poeta Jakub Mayska (ur. przed 1840, zmarł w 1900 w Tomaszkowie, gdzie był rolnikiem).
  • Franciszek Boenigk (1888-1925, bibliotekarz Towarzystwa Czytelni Ludowych, propagator książki polskiej, działacz plebiscytowy), urodził się w Tomaszkowie
  • Jan Boenigk (1903-1982, nauczyciel, założyciel pierwszej szkoły polskiej na Mazurach Piastyny k. Szczytna), urodził się w Tomaszkowie.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Paweł Turowski. Sto siedemdziesiąt trzy lata walki o mowę ojczystą jednej wsi warmińskiej. Wstęp i opracowanie Danuta i Norbert Kasparkowie. Wyd. UWM w Olsztynie, Olsztyn 2003, 129 str.
  • Georg Kellmann, Historia parafii Klebark Wielki, jej wiosek i okolic. Parafia p.w. Znalezienia Krzyża Świętego i Narodzenia Najświętszej Marii Panny w Klebarku Wielkim, Klebark Wielki 2007, ​ISBN 978-83-918968-1-5

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Główny Urząd Statystyczny: Rejestr TERYT. [dostęp 2014-02-23].
  2. Georg Kellmann, Historia parafii Klebark Wielki, jej wiosek i okolic. Parafia p.w. Znalezienia Krzyża Świętego i Narodzenia Najświętszej Marii Panny w Klebarku Wielkim, Klebark Wielki 2007