Tonie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Tonie
Państwo  Polska
Miasto Kraków
Dzielnica Dzielnicy IV Prądnik Biały
Położenie na mapie Krakowa
Mapa lokalizacyjna Krakowa
Tonie
Tonie
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa małopolskiego
Tonie
Tonie
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Tonie
Tonie
Ziemia50°06′47,5″N 19°53′51,9″E/50,113194 19,897750
Kościół Rzymskokatolicki, ul. Maciejkowa
Dwór Kaczorówka
Szkoła Podstawowa nr 67, im. Władysława Łokietka
Dom kultury i Biblioteka

Tonie – obszar Krakowa wchodzący w skład Dzielnicy IV Prądnik Biały, dawna wieś podkrakowska, znajdująca się ok. 6 km. na północny zachód od centrum Krakowa, przy dawnym trakcie przez Będzin na Śląsk (obecnie ul. Łokietka). Pierwotny, średniowieczny układ ulicowy wsi z niwowym rozłogiem pól jest już mocno zatarty, głównie poprzez intensywną urbanizację ostatnich dziesięcioleci.

Współcześnie Tonie znajdują się w granicach administracyjnych Krakowa, przyłączone w 1941 r. dekretem GG jako XXXVII dzielnica katastralna, obecnie w Dzielnicy IV Prądnik Biały, położone między Bronowicami Wielkimi a gminą Zielonki. Do Toń dojechać można liniami autobusowymi 120, 220 i 240. Obszar Toń dzieli się na: Budzyń, Kaczorówkę, Kąty, Kopeć i Skotnicę, od których zapożyczono nazwy niektórych ulic[1].

Etymologia nazwy[edytuj]

Tonie są nazwą dzierżawczą (odosobową) od imienia Tan (Than). Istnieje też ludowa legenda tłumacząca nazwę osiedla. Według niej koń króla Władysława Łokietka ugrzązł w okolicznych bagnach. Liczni towarzysze podróży zaczęli szeptać między sobą, iż król tonie, i przekazywać informację dalej. Królowi ani koniowi nic poważnego się nie stało.

Historia[edytuj]

Wieś po raz pierwszy wzmiankowana w 1224 r., kiedy archidiakon Mikołaj Mikuła podarował ją kapitule krakowskiej. W 1389 r. Władysław II Jagiełło przeniósł wieś z prawa polskiego na magdeburskie. Za czasów Długosza wieś była dzierżawiona przez kanonika krakowskiego Jakuba z Dębna. Na jej terenie znajdował się dwór kapitulny z folwarkiem, który w XVII wieku – zapewne po rozbudowie – nazywano pałacem. Przy wjeździe do dworu zachowała się ufundowana przez osiemnastowiecznego jego dzierżawcę figura św. Stanisława z Piotrowinem.

Pod koniec XVIII wieku wieś, na której obszarze wydobywano gips, będąca nadal własnością kapituły krakowskiej liczyła około 260 mieszkańców, 50 domów, dwór, karczmę i browar, ale w połowie XIX wieku. było tu już ponad 500 mieszkańców, około 100 domów i jednoklasowa szkoła ludowa. W latach 1902-1912 we dworze mieszkał Lucjan Rydel z żoną |Jadwigą Mikołajczykówną i właśnie w dworskiej stodole wystawił autorską wersję swojej sztuki Betlejem Polskie. W Toniach przez pewien czas mieszkał Stanisław Wyspiański.

Infrastruktura[edytuj]

  • kościół pw św. Stanisława Biskupa i Męczennika ze Szczepanowa (parafia – około 1300 osób [dane z 2006 r.])
  • Szkoła Podstawowa nr 67 im. Władysława Łokietka
  • Klub Kultury „Łokietek” - filia Centrum Kultury „Dworek Białoprądnicki"[2]
  • Filia nr 19 Biblioteki Kraków[3]
  • klub sportowy Tonianka
  • Komenda Powiatowa Policji
  • Ochotnicza Straż Pożarna[4]

Zabytki[edytuj]

Przypisy

  1. Sztab Generalnego W.P. i Główny Urząd Geodezji i Kartografii Mapa Topograficzna 1998 ​ISBN 83-7223-172-9
  2. Klub Kultury "Łokietek" - Filia Centrum Kultury Dworek Białoprądnicki, lokietek.dworek.eu [dostęp 2017-08-08] (pol.).
  3. Filia 19 – Biblioteka Kraków, www.biblioteka.krakow.pl [dostęp 2017-08-08] (pol.).
  4. OSP Kraków - Tonie - tonie.osp.pl, tonie.osp.pl [dostęp 2017-08-08].

Bibliografia[edytuj]

  • Encyklopedia Krakowa. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa-Kraków 2000.