Tonin afrykański

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Tonin afrykański
Cephalorhynchus heavisidii[1]
(J.E. Gray, 1828)
Ilustracja
Ilustracja
Porównanie wielkości tonina afrykańskiego z człowiekiem rozumnym (Homo sapiens)
Systematyka
Domena

eukarionty

Królestwo

zwierzęta

Typ

strunowce

Podtyp

kręgowce

Gromada

ssaki

Rząd

Cetartiodactyla

Podrząd

Whippomorpha

Infrarząd

walenie

Parvordo

zębowce

Nadrodzina

Delphinoidea

Rodzina

delfinowate

Rodzaj

tonin

Gatunek

tonin afrykański

Kategoria zagrożenia (CKGZ)[12]
Status iucn3.1 NT pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania

Tonin afrykański[13], tonin[14][e] (Cephalorhynchus heavisidii) – gatunek ssaka morskiego z rodziny delfinowatych (Delphinidae).

Taksonomia[edytuj | edytuj kod]

Gatunek po raz pierwszy zgodnie z zasadami nazewnictwa binominalnego opisał w 1828 roku angielski zoolog John Edward Gray nadając mu nazwę Delphinus (Grampus) Heavisidii[2]. Holotyp pochodził z Przylądka Dobrej Nadziei, w Prowincji Przylądkowej Zachodniej, w Południowej Afryce[15][16]. Okazem typowym była oprawiona skóra i czaszka, pierwotnie znajdująca się w kolekcji muzeum Royal College of Surgeons, obecnie w Muzeum Historii Naturalnej w Londynie; holotyp zebrany przez kapitana Heaviside’a[16].

Autorzy Illustrated Checklist of the Mammals of the World uznają ten gatunek za monotypowy[17].

Etymologia[edytuj | edytuj kod]

  • Cephalorhynchus: gr. κεφαλη kephalē „głowa”; ῥυγχος rhunkhos „pysk”[18].
  • heavisidii: kpt. Haviside (daty urodzenia i śmierci nieznane) był kapitanem statku zatrudnionym przez Brytyjska Kompania Wschodnioindyjską. Przyjął na pokład okaz typu tego delfina i przewiózł go z Kapsztadu do Anglii w 1827 roku wraz z resztą kolekcji Villeta. Gray omyłkowo umieścił dodatkowe „e” w nazwie naukowej zwierzęcia, co spowodowało, że zwykle nazywano ten gatunek „delfinem Heaviside’a” (byc może był to przypadek błędnej tożsamości; inny kapitan, tym razem kapitan Heaviside – z pełnym „e” – był chirurgiem marynarki wojennej, który kolekcjonował okazy z zakresu historii naturalnej). W Brytyjskiej Kompanii Wschodnioindyjskie służyło dwóch kapitanów Haviside’ów w czasie opisu holotypu i nie wiadomo, czy delfin nosi imię Thomasa Haviside’a, który był kapitanem Elphinstone, czy Williama Haviside’a, kapitana Thames[19].

Zasięg występowania[edytuj | edytuj kod]

Tonin afrykański występuje w wodach przybrzeżnych południowo-zachodniej Afryki od około 17° szerokości geograficznej południowej w Angoli do Cape Point na około 34° szerokości geograficznej południowej w Południowej Afryce[17].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Długość ciała do 170 cm; masa ciała samic do 75 kg[20]. Noworodki osiągają długość ciała 80–85 cm[20]. Głowa i ogon mają kolor ciemnoszary, a boki są jaśniejsze. W każdej szczęce znajduje się 22–28 par małych stożkowych zębów[20].

Ekologia[edytuj | edytuj kod]

Delfin ten żyje maksymalnie do 20 lat. Występuje w grupach liczących od 5 do 10 okazów[21]. Potrafi dosyć szybko pływać i wyskakiwać nad wodę.

Status zagrożenia[edytuj | edytuj kod]

W Czerwonej księdze gatunków zagrożonych Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody i Jej Zasobów został zaliczony do kategorii NT (ang. near threatened „bliski zagrożenia”)[12].

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Nazwa zajęta przez Delphinus Capensis J.E. Gray, 1828.
  2. Nowa nazwa dla Delphinus capensis G. Cuvier, 1829.
  3. a b Kombinacja nazw; niepoprawna późniejsza pisownia Delphinus (Grampus) Heavisidii J.E. Gray, 1828.
  4. a b Kombinacja nazw.
  5. Nazwa „tonin” używana jest również w odniesieniu do rodzaju Cephalorhynchus (zob. tonin).

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Cephalorhynchus heavisidii, [w:] Integrated Taxonomic Information System [online] (ang.).
  2. a b J.E. Gray: Spicilegia Zoologica. Cz. 1. London: Treüttel, Würz and Co., 1828, s. 2. (ang.).
  3. G. Cuvier: Le règne animal distribué d’après son organisation, pour servir de base a l’histoire naturelle des animaux et d’introduction a l’anatomie comparée. Wyd. Nouvelle édition rev. et aug. T. 1. Paris: Chez Déterville, 1829, s. 289. (fr.).
  4. J.B. Fischer: Synopsis Mammalium. Stuttgardtiae: J. G. Cottae, 1829, s. 656. (łac.).
  5. R.-P. Lesson: Complément des oeuvres de Buffon ou histoire naturelle des animaux rares decouverts par les naturalistes et les voyageurs depuis la mort de Buffon. T. 10: Oiseaux et Mammiferes. Paris: Pourrat Frèrer et Roret, 1836, s. 328. (fr.).
  6. Cuvier 1836 ↓, s. 158.
  7. Cuvier 1836 ↓, s. 161.
  8. R. Hamilton: Twelfth Genus.—Phocæna. The Grampus. W: W. Jardine: The naturalist’s library. Cz. 26: Mammalia. Whales. Edinburgh: W. H. Lizars, 1842, s. 231. (ang.).
  9. van Beneden 1873 ↓, s. 33.
  10. van Beneden 1873 ↓, s. 37.
  11. F.W. True. Contributions to the natural history of the cetaceans, a review of the family Delphinidae. „Bulletin of the United States National Museum”. 36, s. 108, 1889. (ang.). 
  12. a b S. Elwen & K. Gopal, Cephalorhynchus heavisidii, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2018 [online], wersja 2022-1 [dostęp 2022-09-15] (ang.).
  13. Nazwy zwyczajowe za: W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 187. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.).
  14. K. Kowalski (red.), A. Krzanowski, H. Kubiak, B. Rzebik-Kowalska & L. Sych: Ssaki. Wyd. IV. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1991, s. 376, seria: Mały słownik zoologiczny. ISBN 83-214-0637-8.
  15. D.E. Wilson & D.M. Reeder (redaktorzy): Species Cephalorhynchus heavisidii. [w:] Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. [dostęp 2022-09-15].
  16. a b P. Hershkovitz. Catalog of Living Whales. „Bulletin of the United States National Museum”. 246, s. 77, 1966. (ang.). 
  17. a b C.J. Burgin, D.E. Wilson, R.A. Mittermeier, A.B. Rylands, T.E. Lacher & W. Sechrest: Illustrated Checklist of the Mammals of the World. Cz. 2: Eulipotyphla to Carnivora. Barcelona: Lynx Edicions, 2020, s. 294. ISBN 978-84-16728-35-0. (ang.).
  18. T.S. Palmer. Index Generum Mammalium: a List of the Genera and Families of Mammals. „North American Fauna”. 23, s. 169, 1904. (ang.). 
  19. B. Beolens, M. Watkins & M. Grayson: The Eponym Dictionary of Mammals. Baltimore: The Johns Hopkins University Press, 2009, s. 181. ISBN 978-0-8018-9304-9. (ang.).
  20. a b c J. Wang, K. Riehl & S. Dungan: Family Delphinidae (Ocean Dolphins). W: D.E. Wilson & R.A. Mittermeier (redaktorzy): Handbook of the Mammals of the World. Cz. 4: Sea Mammals. Barcelona: Lynx Edicions, 2014, s. 525. ISBN 978-84-96553-93-4. (ang.).
  21. S. Blanken: Cephalorhynchus heavisidii Heaviside's dolphin. [w:] Animal Diversity Web [on-line]. Museum of Zoology University of Michigan. [dostęp 2015-09-10]. (ang.).

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]