Tony de Brum

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Tony de Brum
Tony A. deBrum
Ilustracja
Tony de Brum (2013)
Data i miejsce urodzenia 26 lutego 1945
Tuvalu
Data i miejsce śmierci 22 sierpnia 2017
Majuro, Wyspy Marshalla
Zawód polityk

Tony Anton de Brum, Tony A. deBrum (ur. 26 lutego 1945 na Tuvalu, zm. 22 sierpnia 2017 w Majuro) – marszalski polityk, minister delegowany przy prezydencie[a], trzykrotnie minister spraw zagranicznych, minister finansów, minister zdrowia i środowiska oraz senator. Laureat Right Livelihood Award.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Urodził się 26 lutego 1945[1], na wyspach Tuvalu[2]. Wychowywał się na atolu Likiep, w czasie kiedy Stany Zjednoczone przeprowadziły na Wyspach Marshalla 67 podwodnych prób broni atomowej i termojądrowej[3]. W 1954, łowiąc z dziadkiem ryby, był świadkiem eksplozji Castle Bravo[4][2].

Był jednym z pierwszych mieszkańców Wysp Marshalla, który uzyskał wyższe wykształcenie[3] – w 1968 roku[4] ukończył studia na Uniwersytecie Hawajskim[2]. Zaraz po studiach został negocjatorem i odegrał kluczową w rozmowach z rządem USA w sprawie suwerenności Wysp Marshalla[3], które w 1979 doprowadziły do podpisania układu stowarzyszeniowego, a w 1986 do niepodległości (jako suwerennego państwa stowarzyszonego ze Stanami Zjednoczonymi)[5][4].

Był współtwórcą konstytucji wyspiarskiego państwa[3], uchwalonej w 1979 roku[6], a w latach 1979–1987 jego pierwszym ministrem spraw zagranicznych[1].

Przez wiele lat był marszalskim parlamentarzystą[3][4]. W latach 1998–2000 był ministrem finansów, a w latach 2008–2009 ponownie kierował Ministerstwem Spraw Zagranicznych[1]. Był także ministrem zdrowia i środowiska[3][4].

Objął funkcję ministra delegowanego przy prezydencie Christopherze Loeaku[3].

Zajmował się sprawami ograniczenia potencjału broni jądrowej, globalnym ociepleniem, zmianami klimatycznymi i ochroną środowiska. W 2012 został za swoje działania wyróżniony przyznawaną przez Nuclear Age Peace Foundation nagrodą dla wybitnych przywódców dążących do pokoju. W 2013 oficjalnie informował Radę Bezpieczeństwa ONZ o zagrożeniach dla możliwości przetrwania Wysp Marshalla w obliczu problemów wynikających z globalnego ocieplenia[3]. Był głównym inicjatorem deklaracji z Majuro, uznającej zmiany klimatyczne za największe zagrożenie dla państw rejonu Pacyfiku[4].

W latach 2014–2016 po raz trzeci pełnił obowiązki ministra spraw zagranicznych[1], w tym czasie złożył do Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości pozwy przeciwko dziewięciu „państwom atomowym” za nieprzestrzeganie układu o nierozprzestrzenianiu broni jądrowej. Ponadto przeciwko rządowi amerykańskiemu wystosował pozwy w amerykańskich sądach[4].

W 2015 za swoją działalność związaną z ochroną środowiska i działaniami zapobiegającymi rozprzestrzenianiu się broni jądrowej otrzymał, wraz z mieszkańcami Wysp Marshalla, Right Livelihood Award[4], zwaną alternatywną Nagrodą Nobla. W 2016 był nominowany do Pokojowej Nagrody Nobla[7].

Wspólnie z lingwistą Alfredem Capelle był autorem pierwszego słownika marszalsko-angielskiego[2].

Zmarł 22 sierpnia 2017 w Majuro w wieku siedemdziesięciu dwóch lat[1][2][7].

Życie prywatne[edytuj | edytuj kod]

Był żonaty z Rosalie, mieli dwie córki. W chwili śmierci miał dziesięcioro wnucząt i pięcioro prawnucząt[2].

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Odpowiednik wiceprezydenta.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e B. Schemmel: Index De-Dh (ang.). rulers.org. [dostęp 2017-08-23].
  2. a b c d e f Lisa Friedman: Tony de Brum, Voice of Pacific Islands on Climate Change, Dies at 72 (ang.). nytimes.com. [dostęp 2017-08-23].
  3. a b c d e f g h Honorable Tony de Brum (ang.). ct-si.org. [dostęp 2017-08-23].
  4. a b c d e f g h Tony de Brum & the People of the Marshall Islands (Marshall Islands) (ang.). rightlivelihood.org. [dostęp 2017-08-23].
  5. Marshalla, Wyspy. Historia.. Internetowa encyklopedia PWN. [dostęp 2017-08-23].
  6. Marshalla, Wyspy. Ustrój polityczny.. Internetowa encyklopedia PWN. [dostęp 2017-08-23].
  7. a b Shawn Raymundo: Former Marshall Islands minister, Nobel nominee Tony de Brum dies (ang.). guampdn.com. [dostęp 2017-08-23].