Torpedowce typu Schichau (Austro-Węgry)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Torpedowce typu Schichau
SMS „Gaukler” przed modernizacją siłowni.
Opis typu
Kraj budowy  Cesarstwo Niemieckie
 Austro-Węgry
Użytkownicy  K.u.K. Kriegsmarine
 Włochy
 Królestwo SHS
Stocznia Schichau, Elbląg
Marinearsenal, Pula
STT, Triest
Wejście do służby 1886-1894
Wycofanie 1911-1918
Zbudowane okręty 22
Dane taktyczno-techniczne
Wyporność standardowa: 78 ton
pełna: 93 t
Długość 39,9 metrów na KLW (całkowita)
39 m między pionami
Szerokość 4,8 m
Zanurzenie 1,9 m
Napęd 1 maszyna parowa potrójnego rozprężania
1 kocioł lokomotywowy (później 2 kotły Yarrow)
moc 970–1000 KM
1 śruba
Prędkość 18,5 – 19 węzłów
Zasięg 1200 Mm przy prędkości 10 węzłów
Załoga 16
Uzbrojenie 2 działka kal. 37 mm (2 x I)
2 wt kal. 350 mm (2 x I)

Torpedowce typu Schichauaustro-węgierskie torpedowce z końca XIX wieku i okresu I wojny światowej. W latach 1885–1891 w niemieckiej stoczni Schichau w Elblągu oraz krajowych stoczniach Marinearsenal w Puli i Stabilimento Tecnico Triestino w Trieście zbudowano 22 okręty tego typu. Jednostki weszły w skład Kaiserliche und Königliche Kriegsmarine w latach 1886–1891 i z wyjątkiem wycofanego wcześniej Tb 28 wzięły udział w I wojnie światowej, ze stratą jednego okrętu (Tb 26). W latach 1912–1918 wszystkie okręty przebudowano na trałowce. W wyniku podziału floty po upadku Austro-Węgier 16 jednostek przyznano Włochom, a cztery Jugosławii. Część okrętów przejętych przez Włochy złomowano w 1920 roku, kilka pływało w służbie celnej do 1925 roku, natomiast trzy jednostki jugosłowiańskie zakończyły służbę w latach 20., zaś jedna (D-2) dotrwała do II wojny światowej.

Projekt i budowa[edytuj]

Pierwsze torpedowce typu Schichau zamówiono w Niemczech, a kolejne zostały zbudowane także w stoczniach krajowych, według projektu stoczni Schichau[1][2].

Spośród 22 okrętów tego typu siedem zbudowanych zostało w stoczni Schichau w Elblągu, dziewięć powstało w Marinearsenal w Puli, a sześć zbudowała stocznia Stabilimento Tecnico Triestino w Trieście[3][4]. Budowę okrętów rozpoczęto w latach 1885-1891, zostały zwodowane w latach 1886–1892, a do służby w Kaiserliche und Königliche Kriegsmarine przyjęto je w latach 1886–1894[4][5].

Okręt Stocznia Początek budowy Wodowanie Wejście do służby
„Kibitz” (Tb 19) Marinearsenal czerwiec 1891 1892 1 lipca 1892
„Kukuk” (Tb 20) Schichau 1888 grudzień 1888 maj 1889
„Staar” (Tb 21) 5 listopada 1888
„Krähe” (Tb 22) 19 października 1888 7 maja 1889
„Rabe” (Tb 23) wrzesień 1888 20 listopada 1888
„Elster” (Tb 24) 11 września 1888 5 listopada 1888
„Gaukler” (Tb 25) STT grudzień 1888 10 lipca 1889 3 kwietnia 1890
„Flamingo” (Tb 26) 29 sierpnia 1889 17 marca 1890
„Sekretär” (Tb 27) październik 1889 9 lutego 1890
„Weihe” (Tb 28)  ? 1889 1889
„Marabu” (Tb 29) grudzień 1888 10 sierpnia 1889 31 stycznia 1890
„Harpie” (Tb 30) 22 czerwca 1889 18 lutego 1890
„Sperber” (Tb 31) Schichau grudzień 1885 7 maja 1886 6 sierpnia 1886
„Habicht” (Tb 32)
„Bussard” (Tb 33) Marinearsenal 30 września 1886 maj 1887 7 maja 1887
„Condor” (Tb 34) 17 września 1886 1887
„Geier” (Tb 35) 17 listopada 1886 6 czerwca 1888
„Uhu” (Tb 36) 7 grudnia 1886 1887
„Würger” (Tb 37) 1887 1890
„Kranich” (Tb 38) 31 sierpnia 1894
„Reiher” (Tb 39) 2 lipca 1893
„Ibis” (Tb 40) 29 kwietnia 1894

Dane taktyczno–techniczne[edytuj]

Okręty były niewielkimi, przybrzeżnymi torpedowcami[6]. Długość całkowita wynosiła 39,9 metra (tyle samo na konstrukcyjnej linii wodnej i 39 metrów między pionami), szerokość 4,8 metra i zanurzenie 1,9 metra (maksymalne 2,1 metra)[6][7]. Wyporność standardowa wynosiła 78 ton, zaś pełna 93 tony[1][4][a]. Okręty napędzane były przez maszynę parową potrójnego rozprężania o mocy od 970 do 1240 koni mechanicznych (KM), do której parę dostarczał początkowo jeden kocioł lokomotywowy[6][2]. Jednośrubowy układ napędowy pozwalał osiągnąć prędkość od 18,5 do 22,8 węzła[1][4][b]. Okręty zabierały zapas 19 ton węgla[7], co zapewniało zasięg wynoszący 1200 Mm przy prędkości 10 węzłów (lub 350 Mm przy prędkości maksymalnej)[6][7].

Okręty wyposażone były w dwie wyrzutnie torped kalibru 350 mm[6][7]. Uzbrojenie artyleryjskie stanowiły dwa pojedyncze działka pokładowe kal. 37 mm L/23 Hotchkiss[1][7]. Wyposażenie uzupełniał reflektor o średnicy 30 cm[7].

Załoga pojedynczego okrętu składała się z 16 oficerów, podoficerów i marynarzy[6][4].

Służba[edytuj]

W pierwszym dziesięcioleciu XX wieku na okrętach dokonano modernizacji układu napędowego: kocioł lokomotywowy został zastąpiony dwoma kotłami typu Yarrow o ciśnieniu 13 atm, opalanymi mazutem (od tego momentu jednostki miały dwa kominy)[1][7][c]. 30 stycznia 1910 roku na podstawie zarządzenia o normalizacji nazw jednostki utraciły swoje nazwy, zastąpione numerami 19–40[7]. W 1911 roku ze służby wycofano Tb 28, który stał się jednostką pomocniczą, pełniąc funkcję tendra w Kotorze[7]. U progu I wojny światowej okręty były już przestarzałe i przestały odpowiadać wymogom stawianym jednostkom ich klasy, więc w latach 1912–1918 przystosowano je do pełnienia roli trałowców[7]. Przebudowane podczas wojny okręty zachowały jednak swoje aparaty torpedowe, a część pływała nawet z torpedami[7]. Jedyną wojenną stratą był Tb 26, który zatonął na minie 23 sierpnia 1914 roku nieopodal Puli[6][5]. Z powodu rozpadu monarchii habsburskiej 1 listopada 1918 roku na jednostkach opuszczono po raz ostatni banderę KuKK[9]. W wyniku podziału floty austro-węgierskiej 16 okrętów typu Schichau zostało przyznanych Włochom, z czego w 1920 roku złomowano Tb 20, Tb 23, Tb 27, Tb 30, Tb 31, Tb 33, Tb 34, Tb 35, Tb 37, Tb 39 i Tb 40, a kilka przeznaczono do służby w urzędzie skarbowym w Trieście, którą pełniły do 1925 roku (Tb 22, Tb 24, Tb 25, Tb 29 i Tb 32)[5]. Cztery okręty przyznano Jugosławii (Tb 21, Tb 36, Tb 38 i Tb 19), gdzie służyły jako pomocnicze trałowce, odpowiednio pod nazwami D-1 – D-4[5]. Trzy z nich złomowano w latach 20., a D-2 przetrwał aż do agresji Niemiec na Jugosławię w kwietniu 1941 roku i ostatecznie został zatopiony w 1944 roku[5][10].

Uwagi

  1. R. Greger i K. Schrott podają, że wyporność standardowa mieściła się w przedziale 78-80 ton, zaś pełna 88-90 ton[6][7]; według J. Gozdawy-Gołębiowskiego i T. Wywerki Prekurata wyporność wynosiła 78-94 tony[8].
  2. Pod koniec wojny okręty osiągały maksymalnie 13-15 węzłów[7].
  3. Na większości okrętów. SMS „Rabe” otrzymał kotły typu White-Forster, zaś „Würger” wyposażono w kotły Thornycroft[7].

Przypisy

  1. a b c d e Ivan Gogin: BUSSARD torpedo boats (1886-1891) (ang.). Navypedia. [dostęp 2017-10-11].
  2. a b Ivan Gogin: SPERBER torpedo boats (1886) (ang.). Navypedia. [dostęp 2017-10-11].
  3. René Greger: Austro-Hungarian Warships of World War I. London: 1976, s. 49-50.
  4. a b c d e Roger Chesneau, Eugene Kolesnik: Conway’s All The World’s Fighting Ships 1860-1905. London: 1979, s. 280.
  5. a b c d e Karl Schrott. Okręty minowe cesarsko-królewskiej Marynarki Wojennej Austro-Węgier. Cz. I. „Okręty Wojenne”. Nr 4/2001 (49). s. 12. 
  6. a b c d e f g h René Greger: Austro-Hungarian Warships of World War I. London: 1976, s. 49.
  7. a b c d e f g h i j k l m n Karl Schrott. Okręty minowe cesarsko-królewskiej Marynarki Wojennej Austro-Węgier. Cz. I. „Okręty Wojenne”. Nr 4/2001 (49). s. 11. 
  8. J. Gozdawa-Gołębiowski, T. Wywerka Prekurat: Pierwsza wojna światowa na morzu. Warszawa: 1994, s. 528.
  9. Robert Rochowicz. Losy okrętów floty Austro-Węgier po 30 października 1918 roku. „Morza, Statki i Okręty”. Nr 4-5/2003 (41). s. 43. 
  10. Robert Rochowicz. Losy okrętów floty Austro-Węgier po 30 października 1918 roku. „Morza, Statki i Okręty”. Nr 4-5/2003 (41). s. 48. 

Bibliografia[edytuj]

  • Roger Chesneau, Eugene Kolesnik: Conway’s All The World’s Fighting Ships 1860-1905. London: Conway Maritime Press, 1979. ISBN 978-0-85177-133-5. (ang.)
  • Ivan Gogin: BUSSARD torpedo boats (1886-1891) (ang.). Navypedia. [dostęp 2017-10-11].
  • Ivan Gogin: SPERBER torpedo boats (1886) (ang.). Navypedia. [dostęp 2017-10-11].
  • Jan Gozdawa-Gołębiowski, Tadeusz Wywerka Prekurat: Pierwsza wojna światowa na morzu. Warszawa: Lampart, 1994. ISBN 83-902554-2-1.
  • René Greger: Austro-Hungarian Warships of World War I. London: Ian Allan Ltd., 1976. ISBN 0-7110-0623-7. (ang.)
  • Robert Rochowicz. Losy okrętów floty Austro-Węgier po 30 października 1918 roku. „Morza, Statki i Okręty”. Nr 4-5/2003 (41). ISSN 1426-529X. 
  • Karl Schrott. Okręty minowe cesarsko-królewskiej Marynarki Wojennej Austro-Węgier. Cz. I. „Okręty Wojenne”. Nr 4/2001 (49). ISSN 1231-014X.