Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół” we Wrocławiu

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół” we Wrocławiu w 1910 roku.

Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół” we Wrocławiu – pierwsze na Dolnym Śląsku gniazdo Polskiego Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” utworzone w 1894 roku we Wrocławiu. Ogranizacja istniała we Wrocławiu 26 lat; od 1894 do 1920 roku kiedy to odgórną decyzją niemieckiej administracji została rozwiązana, a jej działalność zakazana.

Geneza[edytuj]

Idea tworzenia towarzystw gimnastycznych rozpowszechniła się wśród Polaków przychodząc z Czech. Polacy mieszkający we Wrocławiu o ruchu sokolskim dowiedzieli się dzięki polskim studentom studiującym na uczelniach wrocławskich przyjeżdżających z Wielkopolski, Galicji oraz Czech gdzie od wielu lat istniały już organizacje sokolskie propagujące sport (głównie gimnastykę)[1].

Pierwsze organizacje sokolskie tworzyły się na Śląsku już w XIX wieku. Pierwsze polskie gniazdo ruchu sokolskiego zostało założone 7 lutego 1867 we Lwowie. Najwcześniej na terenie Śląska utworzyli je Polacy mieszkający na Śląsku Cieszyńskim, który znajdował się wówczas w granicach Austro-Węgier. Pierwsze śląskie gniazdo Polskiego Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” utworzone zostało w 1891 roku w Cieszynie. Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół” w Cieszynie było trzecim z kolei założonym w poludniowo-zachodniej części Polski[2].

W 1893 roku następuje integracja organizacji sokolskich działających na terenie Prus w „Związek Sokołów Wielkopolskich”, w którego skład wchodziło 9 gniazd: inowrocławskie, kruszwickie, bydgoskie, poznańskie, szamotulskie, śremskie, berlińskie, pleszewskie oraz ostrowskie. Członkowie tych organizacji często studiowali we Wrocławiu gdzie mieli własną korporację studencką o nazwie Concordia[3].

Członkowie Polonii mieszkający we Wrocławiu, którzy zainteresowani byli sportem oraz działalnością Sokoła prowadzili początkowo korespondencję z istniejącymi kołami sokolskimi. Za sprawą polonijnych organizacji działających we Wrocławiu takich jak korporacje studenckie Polonia, Concordia oraz Towarzystwo Naukowe Akademików Górnoślązaków mieli oni także dostęp do literatury – sokolskich czasopism oraz książek ponieważ każda z tych organizacji prowadziła swoje własne biblioteki[1].

Historia[edytuj]

Pierwsze gniazdo „Sokoła” utworzone przez Polaków mieszkających na Dolnym Śląsku powstało 21 lipca 1894 roku we Wrocławiu, który był ważnym ośrodkiem dolnośląskiej Polonii. Za bezpośrednią przyczynę, która spowodowała powstanie Sokoła w tym mieście historycy podają wizytę galicyjskiego działacza społecznego Lesława Borońskiego redaktora "Nowej Reformy", który wiosną 1894 roku przybył do Wrocławia spotykając się z miejscową Polonią[1]. Dzięki niemu Wrocławianie nawiązali bezpośrednie kontakty z Sokołem w Krakowie i we Lwowie gdzie znajdowała się wówczas centrala organizacji. Swój udział w powstaniu wrocławskiego Sokoła miały także Związek Sokołów Wielkopolskich oraz Czeski Sokół, które pomogły je utworzyć oraz włączyć w polskie oraz międzynarodowe struktury ruchu sokolskiego[1].

Oprócz Polaków mieszkających we Wrocławiu do organizacji należeli również Poznaniacy z Wielkopolski skupieni w korporacji studenckiej Concordia oraz Ślązacy z Górnego Śląska, którzy studiowali lub mieszkali w mieście jak np. Tomasz Kowalczyk oraz Emanuel Twórz z Towarzystwa Naukowego Akademików Górnoślązaków[1]. Ze względu na bliskość oraz dużą liczebność drużyn sokolich na terenie Wielkopolski 6 grudnia 1894 roku wroclawski Sokół podporządkowany został organizacyjnie Związkowi Sokołów Wielkopolskich[4]. Razem z gniazdami w Bytomiu, Katowicach, Rozdzieniu-Szopienicach tworzyły VI okręg śląski Polskiego Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” w Poznaniu, który był wówczas nadrzędną organizacją na cały okręg Prus[5]

W organizacji panowały reguły demokratyczne. Mógł do niej należeć każdy bez względu na status, majętność lub pochodzenie. Członkami wrocławskiego Sokoła była szlachta, mieszczanie, robotnicy i chłopi, a także przemysłowcy, kupcy, rzemieślnicy i studenci uniwersyteccy. Prezesami zarządu organizacji byli (w porządku chronologicznym od pierwszego): fabrykant Marian Hubiński, Franciszek Szymański, a naczelnikiem buchalter Paweł Harkiewicz. Później funkcję prezesa pełnili również Franciszek Juszczak, Kazimierz Malczewski[6]. Początkowo towarzystwo liczyło w mieście 43, a potem 50-60 członków, a w szczytowym momencie wrocławska organizacja zrzeszała około 70 członków.

29 czerwca 1896 roku 20 górnośląskich „Sokołów” oraz 30 wrocławskich z Dolnego Śląska wzięło udział w pierwszym tzw. wszechsokolskim zlocie w Krakowie, na który przyjechały wszystkie aktywne polskie organizacje sokolskie[7]. Wrocławskie koło sokolskie otrzymało wówczas własny sztandar z napisem "CZOŁEM OJCZYŹNIE"[8].

Działalność[edytuj]

Wrocławski Sokół miał swą siedzibę na ul. Kościuszki, a później przeniósł się na ul. Wybrzeże Słowackiego[9]. W siedzibie trenowano gimnastykę i szermierkę. Członkowie wrocławskiego Sokoła intensywnie uprawiali również lekkoatletykę. Organizacja wynajęła prywatną salkę do ćwiczeń gdzie członkowie ćwiczyli w każdy piątek[1].

Oprócz działalności sportowej prowadzono też kursy tańców polskich, regularnie odbywały się odczyty poświęcone polskiej kulturze i historii, czasami także zabawy, spektakle teatralne lub spotkania śpiewacze[10]. Utworzono również własną bibliotekę[4]. W trakcie powstań śląskich organizowano odczyty polityczne[11].

Organizacja od początku spotkała się z policyjnymi szykanami władz niemieckich, które m.in.odmówiły jej prawa do korzystania z publicznej sali gimnastycznej[4]. Istniała do 1920 roku kiedy to została odgórnie rozwiązana przez władze niemieckie[12]. Cały sprzęt do gimnastyki, który wrocławskie koło Sokoła zgromadziło przez lata działalności podarowało gniazdu Polskiego Towarzystwa Sokół w Wodzisławiu Śląskim[8].

Towarzystwo sokolskie we Wrocławiu miało duży wpływ na tworzenie się organizacji sokolskich na terenie Śląska przyczyniając się do rozwoju ruchu gimnastycznego w tym regionie oraz popularyzacji sportu wśród Polaków[4]. Rok po założeniu wrocławskiego gniazda pierwsze górnośląskie gniazdo „Sokoła” w Bytomiu założył robotnik Józef Tucholski[13].

Przypisy

  1. a b c d e f Wincenty Ogrodziński 1937 ↓, s. 47-49.
  2. Wincenty Ogrodziński 1937 ↓, s. 35.
  3. Praca zbiorowa 1936 ↓.
  4. a b c d Wincenty Ogrodziński 1937 ↓, s. 49.
  5. Wincenty Ogrodziński 1937 ↓, s. 64.
  6. Łagiewski M. 2015: Wrocławski Sokół, czyli o Polakach w Breslau. Polska Gazeta Wrocławska 28 VII 2015, str. 18.
  7. „Srebrna księga Sokolstwa Polskiego na Śląsku”, nakł. Wydziału Dzielnicy Śląskiej ; drukiem „Katolika”, Bytom 1920, str.30.
  8. a b Wincenty Ogrodziński 1937 ↓, s. 242.
  9. Łagiewski M. 2015: Wrocławski Sokół, czyli o Polakach w Breslau. Polska Gazeta Wrocławska 28 VII 2015, str. 18.
  10. Łagiewski M. 2015: Wrocławski Sokół, czyli o Polakach w Breslau. Polska Gazeta Wrocławska 28 VII 2015, str. 18.
  11. Łagiewski M. 2015: Wrocławski Sokół, czyli o Polakach w Breslau. Polska Gazeta Wrocławska 28 VII 2015, str. 18.
  12. „Wspomnienia Polaków z Dolnego Śląska – Ci co przetrwali” – Ossolineum, Wrocław 1959.
  13. „Srebrna księga Sokolstwa Polskiego na Śląsku”, str. 24 rozdział. „Z dziejów Sokolstwa Polskiego na Śląsku”, nakł. Wydziału Dzielnicy Śląskiej ; drukiem „Katolika” Bytom 1920.

Bibliografia[edytuj]

  • "Srebrna księga Sokolstwa Polskiego na Śląsku”, nakł. Wydziału Dzielnicy Śląskiej ; drukiem „Katolika”, Bytom 1920.
  • "Wspomnienia Polaków z Dolnego Śląska – Ci co przetrwali” – Ossolineum, Wrocław 1959.
  • Wincenty Ogrodziński: Dzieje Dzielnicy Śląskiej "Sokoła". Katowice: TG Sokół w Katowicach, 1937.
  • Praca zbiorowa: Złota księga Sokoła poznańskiego. Poznań: Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół” w Poznaniu, 1936.