Trąba powietrzna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Trąba powietrzna, ok. 60 km na północny wschód od Broome (Australia)

Trąba powietrzna – zjawisko pogodowe, którym jest sięgający ziemi pionowy wir wiatru. Powstaje, gdy zderzają się ze sobą dwie masy powietrza o znacznie zróżnicowanej temperaturze[1]. Zjawisko tworzy się z chmur Cumulonimbus[1][2]. Trąby występują na całym świecie i o każdej porze roku[3].

Rodzaje[edytuj | edytuj kod]

Poza klasycznymi trąbami powietrznymi istnieją też wiry pyłowe pojawiające się nad stepami i pustyniami, a także trąby wodne powstające nad powierzchnią wody. Rodzaj tego zjawiska jest zależny od specyfikacji obszaru i bieżących warunków pogodowych, które umożliwiają tworzenie się intensywnych zjawisk meteorologicznych[1].

Trąby lądowe i wodne różnią się od siebie. Te, które pojawiają się nad lustrem wody, przypominają bardziej cylinder, są też smuklejsze, słabsze i zwykle trwają krócej, a w początkowych fazach rozwoju często są niewidoczne[4].

Schemat klasyfikacji trąb powietrznych
Większe Mniejsze

Źródło dla schematu klasyfikacji (TORRO): [6]

Powstawanie[edytuj | edytuj kod]

Wir pyłowy na terenie przyszkolnym.

Trąba powietrzna powstaje, gdy nad jakimś obszarem zderzają się dwa prądy powietrzne, które mają różne właściwości[14]. Zjawisko przyjmuje postać leja, gdy ciśnienie w środku wiru się obniża. Lej staje się widoczny w efekcie kondensacji pary wodnej i porwanych z powierzchni ziemi cząsteczek kurzu, pyłu oraz odłamków różnego pochodzenia. Lej „zwisający” z chmury burzowej stanowi ok. 10% całego procesu, który wówczas zachodzi[15]. Ostre zmiany pogody mogą spowodować, że częstotliwość występowania tego zjawiska się zwiększy[14].

Większe trąby powietrzne powstają z superkomórki burzowej lub innej nawałnicy i trwają dłużej niż pozostałe. Kiedy burze zaczynają wirować, reagują z wiatrami będącymi na dużych wysokościach, co wywołuje spiralne ruchy lejka. Mniejsze trąby powstają z krótkotrwałego wiatru. Kiedy taki naziemny wir natrafia na jakąś przeszkodę (np. budynek, drzewo) jego ruchy rotacyjne ustają i zostaje rozproszony[3].

Występowanie w Polsce[edytuj | edytuj kod]

W Polsce w ciągu roku to zjawisko meteorologiczne pojawia się średnio nie więcej niż kilkanaście (ok. 8–14) razy. Najczęściej trąby powietrzne można zaobserwować w godzinach popołudniowych między majem a sierpniem. Występujące na obszarze Polski charakteryzują się wąskim pasem zniszczeń (ok. 200–250 m). W 2012 roku Halina Lorenc z IMGW stwierdziła, że w ostatnich 10 latach w Polsce klimatolodzy zaobserwowali regularniejsze występowanie tego zjawiska[16]. Od stycznia do lipca 2017 roku na terenie całego kraju pojawiło się 5 trąb powietrznych[1].

Zgodnie z prowadzonym przez IMGW monitoringiem trąb powietrznych na obszarze Polski między 1998 a 2010 rokiem najczęściej pojawiają się one w okolicy Opola, a następnie przemieszczają się przez Wyżynę Małopolską i Lubelską, wędrując szerokim pasem, z południowego zachodu na północny wschód przez Równinę Kutnowską, Mazowsze, Podlasie, Pojezierze Mazurskie, i docierając do regionu Suwalszczyzny[16].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d Jak powstaje trąba powietrzna?. tvnmeteo.tvn24.pl, 2017-08-01. [dostęp 2018-04-30]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-04-30)].
  2. tornado - Encyklopedia PWN. encyklopedia.pwn.pl. [dostęp 2018-04-30]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-04-30)].
  3. a b Craig A. Nelson: Living Beyond the Supernatural: Anointed and Empowered to Serve. WestBow Press, 2015, s. 147. ISBN 978-1-4908-8829-3.
  4. Piotr Szuster: O burzach i mechanizmie ich powstawania słów kilka. lowcyburz.pl, 2013-05-22. [dostęp 2018-05-01]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-07-01)].
  5. Overview | Sumter County, FL - Official Website (ang.). sumtercountyfl.gov. [dostęp 2018-04-30]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-08-31)].
  6. a b Terence Meaden: TORRO - Severe Storm Definitions & Whirlwind Classification (ang.). torro.org.uk. [dostęp 2018-05-01]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-05-01)].
  7. a b D. M. Elsom, G. T. Meaden, D. J. Reynolds, M. W. Rowe, J. D. C. Webb. Advances in tornado and storm research in the United Kingdom and Europe: the role of the Tornado and Storm Research Organisation. „Atmospheric Research”. 56 (1), s. 19–29, 2001. Elsevier Science B.V.. Elsevier. DOI: 10.1016/S0169-8095(00)00084-3 (ang.). 
  8. Plan for Hazards - Tornadoes - NYCEM (ang.). nyc.gov. [dostęp 2018-04-30]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-10-07)].
  9. Clive M. Countryman: Fire whirls…why, when, and where (ang.). frames.gov, 1971. [dostęp 2018-05-01]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-05-01)].
  10. Ronnie Grider. Wildfires I Have Encountered. „Alabama’s Treasured Forests”. 23 (1), s. 26, 2014 (wiosna). Alabama Forestry Commission. ISSN 0894-9654 (ang.). 
  11. Nature Note – Steam Devils (ang.). lakechamplaincommittee.org, 2014-12-19. [dostęp 2018-05-01]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-05-01)].
  12. a b Out of the South Comete the Whirlwind. W: Ruth Binney: Wise Words and Country Ways Weather Lore. F+W Media, Inc., 2012, s. 162. ISBN 978-1-4463-5677-7.
  13. Whirlwind | meteorology (ang.). britannica.com. [dostęp 2018-05-01]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-05-01)].
  14. a b Piotr Stanisławski: Niszczące wiry. focus.pl, 2008-01-20. [dostęp 2018-05-01]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-05-01)].
  15. Luiza Wieczorek: Zmienność czasowo-przestrzenna występowania trąb powietrznych w Europie i w Polsce w latach 1998–2013. W: Przegląd Geograficzny [on-line]. rcin.org.pl, 2016. [dostęp 2018-05-01]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-05-01)]. s. 1.
  16. a b PAP: Trąby powietrzne nie są niczym wyjątkowym. ekologia.pl, 2012-07-17. [dostęp 2018-04-30]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-04-30)].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]