Trajan

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Trajan
Marcus Ulpius Traianus
Imperator Caesar Marcus Ulpius Nerva Traianus Augustus
ilustracja
Cesarz rzymski
Okres od 27 stycznia 98
do 15 stycznia 117
Dane biograficzne
Dynastia Antoninów
Data i miejsce urodzenia 18 września 53
Italica
Data i miejsce śmierci 9 sierpnia 117
Selinus
Moneta
moneta

Marek Ulpiusz Trajan (łac. Marcus Ulpius Traianus[1], ur. 18 września 53 w Italice[2], zm. 9 sierpnia 117 w Selinusie) – cesarz rzymski w latach 98-117.

Rodzina i kariera[edytuj | edytuj kod]

Urodzony 18 września 53 r. n.e. w mieście Italika Trajan[3] wywodził się z rodziny italskiego pochodzenia, która osiedliła się w Italice w prowincji Hispania Baetica (dzisiejsza południowa Hiszpania)[2]. Był synem Marcusa Ulpiusa Trajanusa, dowódcy rzymskiego, którego Wespazjan uczynił konsulem i patrycjuszem, a później namiestnikiem Syrii w latach 73-77[2]. Matka Trajana nazywała się Marcia i była siostrą żony cesarza Tytusa – Marcii Furnilli[4]. Trajan miał siostrę – Ulpię Marcianę[5]. Jego ojciec jako dowódca legionu brał udział w tłumieniu powstania w Palestynie, za co został patrycjuszem i konsulem, a następnie namiestnikiem Syrii, a potem Azji[3].

Trajan był trybunem ludowym[3] podczas rządów swego ojca w Syrii, później pełnił urząd kwestora i pretora, a następnie dowodził legionem w prowincji Hispania Tarraconensis[2]. W 89 roku stanął po stronie cesarza Domicjana podczas buntu legionów germańskich dowodzonych przez Saturnina, za co został nagrodzony konsulatem w 91 roku[6][2]. Spędził kilka lat w Rzymie, by potem zostać mianowany przez następcę Domicjana – Nerwę – dowódcą armii w prowincji Germania Superior[2] i namiestnikiem Germanii[3].

W październiku 97 roku bezdzietny i niemłody już Nerwa, zmagający się dodatkowo z nieufnością i oporem ze strony wojska, adoptował i dopuścił do współrządów Trajana – wtedy dowódcę najbliższej Rzymowi armii konsularnej[7][1].Nerwa ogłosił swoją decyzję w świątyni Jowisza na Kapitolu, tuż po zwycięstwie rzymskim nad Dunajem[7]. Informację o tym przekazał Trajanowi krewny, Hadrian[3]. Senat zatwierdził wybór cesarza nadając adoptowanemu tytuł cezara[7]. Trzy miesiące później pod koniec stycznia 98 roku Nerwa zmarł nagle, pozostawiając rządy w cesarstwie Trajanowi[6]. Trajan był pierwszym cesarzem niepochodzącym z Italii[3].

Panowanie[edytuj | edytuj kod]

Śmierć Nerwy zastała Trajana w Germanii, gdzie pozostał jednak chwilowo, by umocnić obronę nad Renem i dopiero w 99 r. przybył do Rzymu[3]. Prowadził politykę wyraźnie ekspansywną wyznaczając sobie za cel poszerzenie Cesarstwa Rzymskiego o tereny Dacji ze stolicą w Sarmizegethusie, bogate w rudy złota oraz tereny państwa partyjskiego, dysponującego dużymi zasobami kruszcowymi ze względu na handel prowadzony z Dalekim Wschodem. Wojna w Dacji (101-102, 105-106) zakończyła się zwycięstwem Trajana i utworzeniem nowej prowincji Dacja. Na wschodzie z kolei utworzono prowincję Arabii – teren zdobyty przez wodza Korneliusza Palmę, a po zwycięstwie nad Partami (113-115) przyłączono do Rzymu Armenię (114)[8], Mezopotamię aż do Zatoki Perskiej i Adiabene (115)[8]. W związku z wybuchem powstania żydowskiego Trajan musiał jednak zrezygnować z dalszych podbojów, a zagarnięte na wschodzie tereny zostały po części zwrócone Partom przez Hadriana (Asyria i Mezopotamia). Odtworzona Armenia natomiast pozostała pod wpływami Rzymu.

Prowadzona przez Trajana polityka wewnętrzna charakteryzowała się współpracą z senatem (o czym może świadczyć nadany mu w 114 tytuł Optimus princeps, "Najlepszy Cesarz" – Trajan jako jedyny został nim obdarzony[8]) przy jednoczesnym umacnianiu własnej władzy. W późniejszych czasach, do nowo wybranego cesarza kierowano formułkę: „Sis felicior Augusto, melior Traiano” – bądź szczęśliwszy od Augusta, lepszy od Trajana.

Cesarz dbał również o rozwój prowincji, wznosząc tam znaczące budowle oraz nowe drogi i niejednokrotnie prowadząc korespondencję z namiestnikami. Zachowały się do naszych czasów listy namiestnika Bitynii Pliniusza Młodszego. Trajan zasłynął z rozbudowy i zmodernizowania Circus Maximus[3], obiektu z VI wieku przed narodzeniem Chrystusa[potrzebny przypis]. Jednym z najistotniejszych zabytków jego panowania jest rzymska kolumna Trajana, zaprojektowana przez Apollodora z Damaszku[3]. Zbudował również Rzymianom nowe forum[3] oraz zmodernizował port w Ostii. Za jego rządów Rzym stał się najwspanialszą metropolią świata[potrzebny przypis], Trajan starał się także przeciwdziałać wyludnianiu Italii, m.in. zabraniając emigracji z niej i nakazując senatorom lokować w niej przynajmniej 1/3 majątku. W zakresie spraw społecznych cesarz dbał o stałość dostaw zboża dla ludności i stworzył system alimentacyjny mający na celu finansowanie wychowania sierot[3].

Trajan zmarł 8 sierpnia 117 r. u brzegów Cylicji podczas powrotu z kampanii przeciw Partom. Jego prochy pochowano u podstawy jego kolumny w Rzymie[3].

Żoną Trajana była Plotyna (ok. 70-122/123).

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Jaczynowska 1995 ↓, s. 246.
  2. a b c d e f Bowman, Garnsey i Rathbone 2000 ↓, s. 101.
  3. a b c d e f g h i j k l Justyna Pruszczyk, Trajan. Cesarstwo Rzymskie u szczytu potęgi - Histmag.org, 11 stycznia 2016 [dostęp 2018-10-29].
  4. Bowman, Garnsey i Rathbone 2000 ↓, s. 95.
  5. Bowman, Garnsey i Rathbone 2000 ↓, s. 99.
  6. a b Bowman, Garnsey i Rathbone 2000 ↓, s. 96.
  7. a b c Bowman, Garnsey i Rathbone 2000 ↓, s. 94-95.
  8. a b c Encyklopedia Powszechna PWN. T. 1-4. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1987. ISBN 83-01-00000-7.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]