Traktat o formach i przepisach turniejowych

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Traktat o formach i przepisach turniejowych
Traitè de la forme et devis d'un tournois
Ilustracja
Karta ze sceną składania przyrzeczenia rycerskiego (k.XXXUIII-XXXIX)
Oznaczenie Ms.CZART.3090 IV DG1231)
Autor René d'Anjou
Autor iluminacji Mistrz Coeur d’amour épris (?)
Data powstania 1463–1470
Miejsce powstania Francja
Język francuski
Technika manuskrypt na pergaminie
Rozmiary 29,5×22 cm
Liczba kart k.55+5
Czcionka piętnastowieczna kursywa
Miejsce przechowywania Biblioteka Książąt Czartoryskich

Traktat o formach i przepisach turniejowych (fr. Traitè de la forme et devis d'un tournois) – francuskojęzyczny rękopis iluminowany autorstwa René d'Anjou, księcia Andegawenii i Lotaryngii, hrabiego Prowansji, zwany również Księgą turniejową (Le livre des tournois). Rękopis należy do kolekcji księżnej Izabeli Czartoryskiej[1] i był wykonany dla Jeana d’Armagnac, księcia Nemours[2].

Rękopis iluminowany znajdujący się w kolekcji Biblioteki Książąt Czartoryskich jest jedną z pięciu replik warsztatowych egzemplarza wzorcowego powstałego w 1460 roku ilustrowanego przez nadwornego malarza René d'Anjou, Flamanda Barthélemy’ego d’Eyck. Oryginalny rękopis znajduje się w Bibliotece Narodowej Francji (Fr.2695)[3]. Replika za zbiorów czartoryskich mogła powstać za sprawą Mistrza Coeur d’amour épris (autora innego iluminowanego rękopisu, romansu alegorycznego Livre du Coeur d’amour épris)[1].

Opis rękopisu[edytuj | edytuj kod]

Traktat opisuje reguły, zwyczaje i akcesoria turniejowe oraz zasady zbiorowej walki konnej obowiązujące w krajach o najdłuższej tradycji gier rycerskich: Francji, Flandrii, Brabancji i Nadrenii. Był on dedykowany bratu René Karolowi Walezjuszowi, hrabiemu Maine. Rękopis składa się z cyklu dwudziestu sześciu dużych ilustracji przedstawiających przebieg fikcyjnego turnieju rycerskiego rozegranego pomiędzy książętami Burbon i Bretanii. Rysunki zostały wykonane czarnym i brunatnym atramentem, podmalowane akwarelą i gwaszem o pastelowym kolorycie. Dominują w nim odcienie różu w tonacji malinowej, błękity, gama brązów i szarości, ciepła zieleń oraz mocniejsze akcenty cynobru[1]. Rękopis krakowski wyróżnia się spośród pozostałych czterech replik głębią przestrzeni oraz dodatkowymi rozległymi pejzażami malowanymi szkicowo w tle ukazanych scen[1].

Rękopis został napisany w języku francuskim, piętnastowieczną kursywą w jednej kolumnie na pergaminie. Ma pięćdziesiąt pięć kart, zawiera szesnaście rysunków całostronicowych i dziesięć dwustronicowych. W 1970 roku Stanisław Wilczek wykonał dla rękopisu oprawę.

Opis karty XXXVIII–XXXIX[edytuj | edytuj kod]

Traicitié de la forme et devis comme on fait les tournoys BNF Fr. 2695 f100v.jpg Turniej2.jpg
Traktat o formach i przepisach turniejowych
k.XXXVIII z oryginalnego kodeksu z ok. 1460,
Biblioteka Narodowa Francji
k.XXXVIII z repliki warsztatowej ks. Czartoryskiej z 1465-1470

Całostronicowa miniatura przedstawia jeden z ważniejszych momentów podczas turnieju rycerskiego – składanie przyrzeczenia przez rycerstwo. Przy szrankach umieszczone zostały loże dla wysoko urodzonych. Z lewej strony znajduje się loża obita niebieskim suknem i ozdobiona herbami, w której zasiadają sędziowie jednakowo odziani w malinoworóżowe houppelande i kapelusze typu chaperon. Wśród nich znajduje się również herold organizatora turnieju. W sąsiedniej, jasnoróżowej loży artysta przedstawił modnie ubrane damy w wysokich czepcach, z biżuterią ozdabiającą dekolty. U spodu lóż, w szrankach widoczny jest orszak rycerzy bretońskich, którzy złożywszy przyrzeczenie gotują się do opuszczenia placu. Z prawej strony nadjeżdża kawalkada rycerzy księcia de Burbon, o czym świadczy proporzec z liliami heraldycznymi w kratownicy przepasany czerwonym skosem[1]. Po złożeniu przyrzeczenia przez drugi orszak dojdzie do pojedynku, co ukazane zostało na kolejnej miniaturze[1].

Proweniencja[edytuj | edytuj kod]

Rękopis w XV wieku stanowił własność Jeana d’Armagnac, księcia Nemours. Pod koniec 1500 roku rękopis znajdował się w kolekcji księcia Burbonii, Pierre’a de Beaujeau a następnie przeszedł na własność książąt Conti. Około 1811 roku rękopis został ofiarowany do nowo otwartego Domu Gotyckiego w Puławach przez francuskiego literata, wydawcę i archeologa Marie Charlesa Josepha de Pougenes.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Barbara Miodońska, Katarzyna Płonka-Bałus: Puławska kolekcja rękopisów iluminowanych księżnej Izabeli Czartoryskiej. Kraków: Muzeum Narodowe w Krakowie, 2001. ISBN 83-87312-76-2.