Traktat w Bukareszcie (1913)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy traktatu pokojowego kończącego II wojnę bałkańską z 1913. Zobacz też: inne umowy międzynarodowe o tej samej nazwie.
Traktat w Bukareszcie
Ilustracja
Uczestnicy negocjacji w Bukareszcie w 1913
Data 10 sierpnia 1913
Miejsce Bukareszt
Strony rozmów
Flag of Bulgaria.svg Carstwo Bułgarii Flag of Romania.svg Królestwo Rumunii
Flag of Serbia (1882–1918).svg Królestwo Serbii
Flag of Montenegro (1905–1918).svg Królestwo Czarnogóry
State Flag of Greece (1863-1924 and 1935-1973).svg Królestwo Grecji

Traktat w Bukareszcie (rum. Tratatul de la Bucureşti; serb. Bukureštanski mir/ Букурештански мир; bułg. Договорът от Букурещ; gr. Συνθήκη του Βουκουρεστίου) – traktat międzynarodowy podpisany 10 sierpnia 1913 r. w Bukareszcie, pomiędzy Bułgarią a Rumunią, Serbią, Czarnogórą i Grecją, kończący II wojnę bałkańską.

Geneza[edytuj | edytuj kod]

Terytoria zajmowane przez państwa po I wojnie bałkańskiej w 1912

30 maja 1913 r. traktat londyński zakończył I wojnę bałkańską, w wyniku której Turcja utraciła większość swojego europejskiego terytorium na rzecz państw bałkańskich z tzw. Ligi Bałkańskiej. Sam traktat nie precyzował podziału tych ziem między strony, co przyczyniło się do nieporozumień na tym tle. Z powodu niezadowolenia z podziału ziem macedońskich, strona bułgarska w nocy z 29 na 30 czerwca 1913 r. zaatakowała siły serbskie i greckie w Macedonii, rozpoczynając tym samym II wojnę bałkańską. Po kilku dniach do walk przeciwko Bułgarii przystąpiły także Rumunia, Czarnogóra oraz Turcja[1][2].

W obliczu przegranej, władze Bułgarii zmuszone były wystąpić o rozejm i zakończenie walk. W celu wypracowania ustaleń pokojowych, w stolicy Rumunii odbyły się negocjacje pomiędzy Bułgarią a Rumunią, Serbią, Czarnogórą i Grecją. Odbywały się one w kilku podgrupach, po czym wypracowane rozwiązania zostały przyjęte na sesji generalnej i podpisane 10 sierpnia 1913 roku[1][2]. Przedstawiciele Turcji nie uczestniczyli w negocjacjach i podpisali odrębne traktaty regulujące przebieg granicy: z Bułgarią w dniu 29 września 1913 r. w Konstantynopolu[3] oraz z Grecją 11 listopada 1913 r. w Atenach[4].

Postanowienia[edytuj | edytuj kod]

Granice państw bałkańskich po traktacie w Bukareszcie w 1913

Zgodnie z traktatem, strony ustanawiały między sobą pokój, a w dalszych punktach szczegółowo opisywały przebieg granic, sposób ich delimitacji i demarkacji, kwestie dotyczące wojska bułgarskiego oraz sprawę jeńców wojennych. Traktat, po podpisaniu, miał zostać ratyfikowany przez wszystkie strony w terminie nieprzekraczającym 15 dni, a dokumenty ratyfikacyjne miały zostać złożone w Bukareszcie[5].

Granica rumuńsko-bułgarska została wyznaczona wzdłuż linii ciągnącej się od Dunaju powyżej Tutrakanu do Morza Czarnego na południe od Kranewa. Dodatkowo, Bułgaria miała w okresie maksymalnie dwóch lat zlikwidować istniejące fortyfikacje wojskowe i nie wznosić nowych w miastach Ruse i Szumen oraz w 20-kilometrowej strefie wokół miasta Bałczik. W wyniku tych ustaleń, w granice Rumunii przyłączone zostały ziemie południowej Dobrudży o powierzchni około 6960 km², zamieszkane przez 286 tys. mieszkańców[2].

Granica serbsko-bułgarska została wyznaczona wzdłuż linii od szczytu Patarika przez dział wodny między rzekami Wardar i Struma (z wyłączeniem doliny rzeki Strumicy, która przypadła Bułgarii) do pasma górskiego Bełasica i granicy grecko-bułgarskiej. W rezultacie, Serbii przypadła część Kosowa i większość ziem środkowej Macedonii, w tym takie miasta jak Ochryda, Sztip, Koczani i Bitola. Terytorium Serbii wzrosło z 48 300 km<² do 87 780 km², natomiast liczba ludności o ponad 1,5 mln[2].

Granica grecko-bułgarska została wyznaczona wzdłuż linii zaczynającej się na wzgórzu Bełasica na granicy serbsko-bułgarskiej do ujścia rzeki Mesta do Morza Egejskiego. Bułgaria zrzekała się również wszelkich roszczeń do Krety, która została ostatecznie przejęta przez Grecję 14 grudnia 1913. W wyniku ustaleń, do Grecji została przyłączona większa część Epiru, południowa część Macedonii oraz część wybrzeża egejskiego, w tym Saloniki. Powierzchnia Grecji wzrosła z 64 790 km² do 108 610 km², a liczba jej ludności z 2,66 mln do 4,36 mln. Bułgaria zachowała wybrzeże egejskie o długości ok. 110 km, z jedynym większym portem w Dedeagats[2].

Delimitacją każdej z trzech granic miały zająć się specjalne komisje, powołane w ciągu 15 dni od podpisania traktatu, składające z równej liczby członków z obu stron. Do ich kompetencji należała także późniejsza demarkacja granicy w terenie. W przypadku nieporozumień na tym tle, dwie strony mogły poprosić zaprzyjaźniony rząd o arbitraż, którego ustalenia miały być ostateczne[5].

Ostatecznie, choć Bułgaria musiała odstąpić ościennym państwom część swych ziem, w wyniku wojen bałkańskich zyskała terytorium o łącznej powierzchni 25 030 km², obejmujące Macedonię Pirińską, zachodnią Trację oraz ponad stukilometrowy odcinek wybrzeża egejskiego. Liczba jej ludności wzrosła natomiast o 129,5 tys. mieszkańców[5].

Rząd bułgarski zobowiązał się do rozpoczęcia redukcji liczebności swojej armii do stanu sprzed wojny, w dzień po notyfikacji podpisania traktatu bułgarskiemu dowództwu wojskowemu. Proces opuszczania utraconych przez Bułgarię ziem powinien rozpocząć się natychmiast po demobilizacji armii bułgarskiej i zakończyć nie później niż po 15 dniach. W tym czasie stacjonujące tam wojska wszystkich walczących stron miały prawo do rekwizycji za rekompensatą oraz korzystania z linii kolejowych[5].

Po ratyfikacji traktatu, tak szybko jak to możliwe, rozpocząć się miał proces wymiany jeńców wojennych. W tym celu wszystkie strony miały powołać specjalnych komisarzy, zajmujących się tą kwestią. Po zakończeniu tego procesu strony miały przedstawić całościowe koszty utrzymania i opieki nad jeńcami. Różnica pomiędzy kwotami przedstawionymi przez Bułgarię wobec każdego z pozostałych państw a kwotami przedstawionymi przez te państwa wobec Bułgarii miała być zwrócona państwu, które przedstawiło kwotę wyższą[5].

Ocena traktatu[edytuj | edytuj kod]

Rysunek satyryczny, ilustrujący przegraną Bułgarii

Warunki traktatowe narzucone na Bułgarię nie spełniały jej oczekiwań, z jakimi przystępowała do wojen bałkańskich. Terytorium, jakie ostatecznie opanowała, było w znacznej mierze okrojone. Zwłaszcza, że nie zyskała większości ziem macedońskich, zamieszkanych przez etnicznych Bułgarów, które były jej głównym celem podczas obydwóch wojen. Utraciła ponadto przejściowo zajmowany rejon wokół Ochrydy i Bitoli. W połączeniu ze zdobyciem relatywnie niedużego wybrzeża egejskiego, Bułgaria zmuszona została do rezygnacji z planów hegemonii na Bałkanach[2]. W rezultacie, w polityce zagranicznej zaczęła szukać poparcia i zacieśniła stosunki z Austro-Węgrami[1].

Rumunia zyskała najwięcej w stosunku do swojego zaangażowania. Jednakże wciąż pozostała z problemem Rumunów zamieszkujących przygraniczne ziemie w Austro-Węgrzech oraz Rosji. Grecja, pomimo znacznych nabytków terytorialnych, nie była w pełni zadowolona z rezultatu wojen. Nie była usatysfakcjonowana podziałem wysp Morza Egejskiego oraz sprzeciwem Włoch wobec jej roszczeń do południowej Albanii. Poza jej granicami zamieszkiwało nadal 3 mln Greków[2].

Głównymi brakami traktatu był również podział dawnych ziem tureckich w sposób nieodzwierciedlający ich charakteru etnicznego. Także ustalenia, najbardziej godzące w Bułgarię, spowodowały, że nie traktowała ich jako trwałych rozwiązań[2].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c Balkan Wars (ang.). britannica.com. [dostęp 2017-03-05].
  2. a b c d e f g h The Treaty of Bucharest, August 10, 1913. W: Anderson, Frank Marby; Amos Shartle Hershey: Handbook for the Diplomatic History of Europe, Asia, and Africa 1870-1914. Waszyngton: Washington, DC: National Board for Historical Service, Government Printing Office, 1918. ISBN 1-4446-8355-1. [dostęp 2017-03-05].
  3. The Treaty of Constantinople, 1913. W: Anderson, Frank Marby; Amos Shartle Hershey: Handbook for the Diplomatic History of Europe, Asia, and Africa 1870-1914. Waszyngton: Washington, DC: National Board for Historical Service, Government Printing Office, 1918. ISBN 1-4446-8355-1. [dostęp 2017-03-05].
  4. The Treaty of Peace Between Turkey and Greece (ang.). jstor.org. [dostęp 2017-03-05].
  5. a b c d e Treaty of Bucharest (ang.). en.wikisource.org. [dostęp 2017-03-05].

Linki[edytuj | edytuj kod]