Traktat w Tartu (rosyjsko-estoński)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Granica rosyjsko-estońska ustalona w traktacie

Traktat w Tartu (est. Tartu rahu, ros. Юрьевский мирный договор) – traktat pokojowy zawarty 2 lutego 1920 w Tartu między Estonią a Rosyjską Federacyjną Socjalistyczną Republiką Radziecką, który zakończył wojnę estońsko-bolszewicką[1]. Na mocy traktatu Estonia, będąca wcześniej częścią Imperium Rosyjskiego, uzyskała niepodległość, zaś Rosja Sowiecka uznała swojego sąsiada po wieczne czasy.

W wyniku podpisania traktatu Rosja straciła na rzecz Estonii 41 tysięcy km2 terytorium[2]. Traktat określał granicę sowiecko-estońską[3], stanowił również o zwrocie Estonii dzieł sztuki zrabowanych i wywiezionych na Wschód. W traktacie przewidziano możliwość powrotu do kraju Estończyków, którzy znaleźli się w Rosji Sowieckiej oraz zapłacie Estonii 15 milionów złotych rubli z tytułu udziału w życiu gospodarczym Rosji przedrewolucyjnej.

Głównymi sygnatariuszami traktatu byli Jaan Poska, reprezentujący Estonię, oraz Adolf Joffe jako przedstawiciel Rosji Radzieckiej.

Traktat zarejestrowano w Sekretariacie Ligi Narodów 12 lipca 1922 r. pod nr. 289[4].

Traktat został potwierdzony przez pakt o nieagresji zawarty 4 maja 1932[5], precyzujący postanowienia protokołu Litwinowa z 1929. Pakt z 1932 r. przedłużono w 1934 r.[6]. Suwerenność Estonii gwarantował też "układ o wzajemnej pomocy" z 28 września 1939[7] W 1940 układy te zostały złamane przez okupację Estonii.

Do traktatu nawiązuje preambuła współczesnej konstytucji Estonii[3][8], a współczesne władze estońskie uznają go za nadal obowiązujący[9]. Włączenie wzmianki o nim do treści artykułów wstępnych estońskiej ustawy zasadniczej wywołało protesty polityków rosyjskich, bowiem dla Estończyków stanowi potwierdzenie tezy o nielegalności okupacji Estonii w latach 1940–1990, podczas gdy dla wielu Rosjan włączenie Estonii w obręb ZSRR odbyło się na drodze legalnej[8].

Spór o obowiązywanie bądź nie traktatu pokojowego z 1920 roku ma jednak wymiar nie tylko symboliczny, ale i praktyczny, bowiem granica estońsko-rosyjska ustalona po powtórnym zajęciu Estonii przez Armię Czerwoną w 1944[1], a potwierdzona w traktatach sankcjonujących rozpad Związku Radzieckiego w 1991 odbiega od linii ustalonej w 1920[10][1]. W szczególności zostawia po stronie rosyjskiej wschodni brzeg Narwy i okręg Pieczory[11]. W konsekwencji władze estońskie uznają obecną linię graniczną za „linię administracyjną” i „granicę tymczasową”, a nie za usankcjonowaną przez obie strony granicę państwową[11][1]. Jednocześnie władze współczesnej Rosji uznają problem wspólnej granicy za już ustalony i nie zgadzają się na jakiekolwiek pertraktacje w tej sprawie[1].

W październiku 1920 w tym samym mieście podpisano również traktat regulujący stosunki między Rosją Bolszewicką a Finlandią, dokument ten również znany jest pod nazwą Traktatu z Tartu[2].

Źródła[edytuj]

Przypisy[edytuj]

Bibliografia[edytuj]

Zobacz też[edytuj]

Linki zewnętrzne[edytuj]