Traktat w Tartu (rosyjsko-estoński)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Granica rosyjsko-estońska ustalona w traktacie

Traktat w Tartu (est. Tartu rahu) – traktat pokojowy zawarty 2 lutego 1920 w Tartu między Estonią a Rosyjską Federacyjną Socjalistyczną Republiką Radziecką, który zakończył wojnę estońsko-bolszewicką[1]. Na mocy traktatu Estonia, będąca wcześniej częścią Imperium Rosyjskiego, uzyskała niepodległość, zaś Rosja Sowiecka uznała swojego sąsiada po wieczne czasy.

W wyniku podpisania traktatu Rosja straciła na rzecz Estonii 41 tysięcy km2 terytorium[2]. Traktat określał granicę sowiecko-estońską[3], stanowił również o zwrocie Estonii dzieł sztuki zrabowanych i wywiezionych na Wschód. W traktacie przewidziano możliwość powrotu do kraju Estończyków, którzy znaleźli się w Rosji Sowieckiej oraz zapłacie Estonii 15 milionów złotych rubli z tytułu udziału w życiu gospodarczym Rosji przedrewolucyjnej.

Głównymi sygnatariuszami traktatu byli Jaan Poska, reprezentujący Estonię, oraz Adolf Joffe jako przedstawiciel Rosji Radzieckiej.

Traktat został potwierdzony przez pakt o nieagresji zawarty 4 maja 1932, precyzujący postanowienia protokołu Litwinowa z 1929. W 1940 układy te zostały złamane przez okupację Estonii.

Do traktatu nawiązuje preambuła współczesnej konstytucji Estonii[3][4], a współczesne władze estońskie uznają go za nadal obowiązujący[5]. Włączenie wzmianki o nim do treści artykułów wstępnych estońskiej ustawy zasadniczej wywołało protesty polityków rosyjskich, bowiem dla Estończyków stanowi potwierdzenie tezy o nielegalności okupacji Estonii w latach 1940–1990, podczas gdy dla wielu Rosjan włączenie Estonii w obręb ZSRR odbyło się na drodze legalnej[4].

Spór o obowiązywanie bądź nie traktatu pokojowego z 1920 roku ma jednak wymiar nie tylko symboliczny, ale i praktyczny, bowiem granica estońsko-rosyjska ustalona po powtórnym zajęciu Estonii przez Armię Czerwoną w 1944[1], a potwierdzona w traktatach sankcjonujących rozpad Związku Radzieckiego w 1991 odbiega od linii ustalonej w 1920[6][1]. W szczególności zostawia po stronie rosyjskiej wschodni brzeg Narwy i okręg Peczory[7]. W konsekwencji władze estońskie uznają obecną linię graniczną za „linię administracyjną” i „granicę tymczasową”, a nie za usankcjonowaną przez obie strony granicę państwową[7][1]. Jednocześnie władze współczesnej Rosji uznają problem wspólnej granicy za już ustalony i nie zgadzają się na jakiekolwiek pertraktacje w tej sprawie[1].

W październiku 1920 w tym samym mieście podpisano również traktat regulujący stosunki między Rosją Bolszewicką a Finlandią, dokument ten również znany jest pod nazwą Traktatu z Tartu[2].

Źródła[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e Eberhardt 1997 ↓, s. 7.
  2. a b Wiśniewski 2013 ↓, s. 375.
  3. a b Berg i Boman 2006 ↓, s. 91.
  4. a b Anioł 1996a ↓, s. 43–44.
  5. Anioł 1996a ↓, s. 44.
  6. Anioł 1996b ↓, s. 50–53.
  7. a b Anioł 1996b ↓, s. 50.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • WłodzimierzW. Anioł WłodzimierzW., Kwestia rosyjskojęzycznej mniejszości w Estonii, „Polityka Wschodnia”, 1, 1996a, s. 39–54.
  • WłodzimierzW. Anioł WłodzimierzW., Europejski fin de siècle: przeobrażenia struktur międzynarodowych, Warszawa: Scholar, 1996b, ISBN 978-83-85838-77-7.
  • EikiE. Berg EikiE., JuliaJ. Boman JuliaJ., Estońsko-rosyjska współpraca transgraniczna - procesy, percepcja, perspektywy, [w:] GrzegorzG. Gorzelak, KatarzynaK. Krok (red.), Nowe granice Unii Europejskiej: współpraca czy wykluczenie?, Wydawn. Nauk. "Scholar", 2006, s. 91–107, ISBN 978-83-7383-178-0.
  • PiotrP. Eberhardt PiotrP., Problematyka narodowościowa Estonii, „Zeszyty Instytutu Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania PAN”, 47, Warszawa: IGiPZ PAN, 1997, ISSN 0867-6836 [dostęp 2016-02-03].
  • RafałR. Wiśniewski RafałR., Przemiany terytorialne państwa rosyjskiego - aspekt historyczno-polityczny, [w:] PiotrP. Eberhardt (red.), Studia nad geopolityką XX wieku, „Prace geograficzne”, 242, Warszawa: IGiPZ PAN, 2013, s. 365-385, ISBN 978-83-61590-33-0, ISSN 0373-6547 [dostęp 2016-02-02].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]