Transpłciowość

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Transgenderyzm)
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Flaga osób transpłciowych

Transpłciowość (ang. transgender, od łac. trans- „przez, poza, poprzez” oraz ang. -genderrodzaj, płeć”) – termin parasolowy określający osoby, których tożsamość płciowa, ekspresja płciowa i/lub zachowania różnią się od tych kulturowo związanych z płcią, do której zostały przypisane w momencie urodzenia[1][2][3][4]. Obok osób o tożsamości płciowej przeciwnej do przypisanej im płci (trans mężczyźni i trans kobiety), może on obejmować osoby, które nie są wyłącznie męskie lub żeńskie (osoby niebinarne lub genderqueer, w tym osoby bigender, pangender, genderfluid lub agender)[5][6]. Inne definicje transpłciowości obejmują również osoby, które należą do trzeciej płci, lub też definiują osoby transpłciowe jako trzecią płeć[7][8]. Sporadycznie termin „transgender” definiowany jest bardzo szeroko tak, aby obejmował również cross-dresserów[9].

Osoby transpłciowe mogą określać się jako osoby rodzaju zarazem męskiego, jak i żeńskiego, albo usytuowane w kilku miejscach w przebiegu któregokolwiek z tradycyjnych kontinuów trans-rodzajowych lub też szerzej ogarniających kontinuów, które zostały opracowane w odpowiedzi na znacznie bardziej szczegółowe badania przeprowadzone w ostatnich latach[10]. Niektóre osoby mają płeć, która nie jest ani mężczyzną, ani kobietą oraz mogą identyfikować się zarówno jako mężczyzna, jak i kobieta w jednym momencie, jako inne płcie w innym czasie, jako nie mające żadnej płci, lub kwestionować samą ideę istnienia tylko dwóch płci[11].

Definicje[edytuj | edytuj kod]

Według autorów książki „Psychospołeczne, prawne i medyczne aspekty transpłciowości”, termin transpłciowość jest pojęciem szerokim i zawiera w sobie między innymi pojęcia transseksualizm i transwestytyzm (crossdressing). Transseksualizm dotyczy tych osób transpłciowych, które chcą przejść proces korekty płci, a transwestytyzm tych, którzy nie odczuwają takiej potrzeby. Natomiast słowa transpłciowość, transgenderyzm i transgender bywają używane jako synonimy, chociaż nie zawsze definiuje się je tak samo. Autorzy tak opisują relacje między tymi słowami:

W języku polskim zamiast terminu „transpłciowość” czasem stosuje się jako synonim określenie „transgenderyzm” – odpowiednik anglojęzycznego słowa transgenderism. Bywa ono jednak krytykowane za to, że końcówka -ism (-izm) budzi u odbiorców skojarzenia z patologią medyczną. Termin „transgenderyzm” stosowany bywa też w języku polskim jako pojęcie o węższym znaczeniu – nie jako kategoria nadrzędna, obejmująca wszystkie osoby transpłciowe (włącznie z transseksualnymi), lecz jako kategoria równorzędna transseksualności, obejmująca tylko te osoby transpłciowe, które nie wpisują się w medyczne kryteria pozwalające na jednoznaczne przypisanie ich do kategorii transseksualności lub transwestytyzmu. Taki – węższy – sposób definiowania transgenderyzmu wydaje się w Polsce częstszy wśród osób postrzegających transpłciowość zgodnie z utrwalonym w medycynie, esencjalistycznym sposobem rozumowania. Na jego mocy wśród ludzi transpłciowych da się wyróżnić przynajmniej dwie rozłączne, sztywno zdefiniowane i ostro odgraniczone kategorie transwestytów i transseksualistów, a dla pozostałych, „nieokreślonych”, należy wymyślić jakąś nazwę – dlatego określa się ich transgenderystami.
— Kłonkowska Anna, Bojarska Katarzyna, "Psychospołeczne prawne i medyczne aspekty transpłciowości"

Dokładna definicja angielskiego terminu „transgender” również wciąż ulega zmianom[12][13][14][15]. Poniżej kilka przykładów:

  • „Określenie osoby, której tożsamość nie pokrywa się z konwencjonalnymi poglądami na temat rodzaju męskiego i żeńskiego, ale łączy oba rodzaje lub przemieszcza się pomiędzy nimi[16].”
  • „Ludzie, którzy zostali przypisani do określonego rodzaju, zazwyczaj po urodzeniu i w oparciu o ich organa rozrodcze, którzy jednak czują, że to jest błędny albo niekompletny opis ich samych[17].”
  • „Określenie osoby, której poczucie własnej tożsamości i płci nie odpowiada jej płci w chwili urodzenia, lub która w inny sposób odbiega od konwencjonalnych koncepcji dotyczących płci.[...]Transgender umbrella – szereg nietradycyjnych tożsamości płciowych wchodzących w zakres stosowania terminu transgender jako terminu nadrzędnego i inkluzywnego[18].”

Sytuacja prawna[edytuj | edytuj kod]

Przepisy dotyczące tożsamości płciowej i wyrażania jej według kraju lub terytorium:

     Legalna zmiana tożsamości, operacja nie jest wymagana.

     Legalna zmiana tożsamości, operacja wymagana.

     Nie ma możliwości prawnej zmiany tożsamości

     Brak danych lub niejednoznaczność

Niektóre państwa przewidują procedury prawne, które pozwalają obywatelom na zmianę ich płci prawnej lub imienia, aby odzwierciedlić ich tożsamość płciową. Wymagania dla tych procedur mogą być różne, począwszy od wyraźnej formalnej diagnozy transseksualizmu, poprzez diagnozę zaburzeń tożsamości płciowej, aż po zaświadczenie od lekarza poświadczające zmianę płci lub przyjęcie innej roli płciowej[19]. W 1994 r. wpis DSM IV został zmieniony z „transseksualizm” na „zaburzenia identyfikacji płciowej”. Na ogół osoby transpłciowe nie są prawnie chronione przed dyskryminacją w miejscu pracy lub w miejscach publicznych[20], a wiele z nich spotyka się z dyskryminacją w miejscu pracy[21], w opiece zdrowotnej[22] i przy uzyskiwaniu pomocy społecznej[23]. Zgodnie z raportem opublikowanym w lutym 2011 r. 90% osób transpłciowych spotkało się z dyskryminacją w miejscu pracy, a ich poziom bezrobocia był dwukrotnie wyższy niż w ogólnej populacji. Ponad połowa z nich była prześladowana lub odrzucona podczas próby uzyskania dostępu do usług publicznych[23]. Ponadto osoby należące do środowisk transpłciowych spotykają się z wysokim poziomem dyskryminacji w opiece zdrowotnej[24].

W Europie 36 państw wymaga diagnozy zdrowia psychicznego w celu prawnego potwierdzenia płci, a 20 państw nadal wymaga sterylizacji[25]. W kwietniu 2017 r. Europejski Trybunał Praw Człowieka orzekł, że wymóg sterylizacji w celu prawnego uznania płci narusza prawa człowieka[26][27]. Decyzja ta oznacza, że 20 pozostałych krajów europejskich stosujących wymóg niepłodności musi zmienić swoje przepisy prawne. Oznacza to również, że państwa planujące wprowadzenie nowych przepisów dotyczących uznawania płci nie będą zawierać wymogu niepłodności[28].

W Danii począwszy od 2014 r. dorośli mogą, bez konieczności przeprowadzania oceny psychiatrycznej, leczenia medycznego lub chirurgicznego, rozwodu lub kastracji, zmienić po sześciomiesięcznym „okresie refleksji” swój numer ubezpieczenia społecznego i zgodnie z prawem zmienić płeć[29][30].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Kłonkowska Anna, Bojarska Katarzyna: Psychospołeczne prawne i medyczne aspekty transpłciowości. Gdańsk: Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, 2014. ISBN 978-83-7865-236-6.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Terry Altilio, Shirley Otis-Green, Oxford textbook of palliative social work, New York: Oxford University Press, 2011, s. 380, ISBN 978-0-19-983827-1, OCLC 710993070 [dostęp 2019-06-12], Cytat: „Transgender is an umbrella term for people whose gender identity and/or gender expression differs from the sex they were assigned at birth (Gay and Lesbian Alliance Against Defamation [GLAAD], 2007).”.
  2. Craig J. Forsyth, Heith Copes, Encyclopedia of social deviance, Los Angeles, s. 740, ISBN 978-1-4833-4046-3, OCLC 871568120 [dostęp 2019-06-12], Cytat: „Transgender is an umbrella term for people whose gender identities, gender expressions, and/or behaviors are different from those culturally associated with the sex to which they were assigned at birth.”.
  3. Marla Berg-Weger, Social work and social welfare: an invitation, wyd. 4, New York, s. 229, ISBN 978-1-317-59202-0, OCLC 945553923 [dostęp 2019-06-12], Cytat: „Transgender: An umbrella term that describes people whose gender identity or gender expression differs from expectations associated with the sex assigned to them at birth.”.
  4. Transgresja płci, tranzycja ciała, transwersja tożsamości. Czym jest transpłciowość? [w:] Kłonkowska i inni, Psychospołeczne, prawne i medyczne aspekty transpłciowości, Gdańsk: Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, 2014, s. 63-82, ISBN 978-83-7865-236-6, OCLC 903363952 [dostęp 2019-06-12].
  5. GLAAD Media Reference Guide – Transgender, Gay and Lesbian Alliance Against Defamation GLAAD, 9 września 2011 [dostęp 2019-06-12], Cytat: „Transgender – An umbrella term for people whose gender identity and/or gender expression differs from what is typically associated with the sex they were assigned at birth. People under the transgender umbrella may describe themselves using one or more of a wide variety of terms - including transgender. Some of those terms are defined below.[...] Non-binary and/or genderqueer – Terms used by some people who experience their gender identity and/or gender expression as falling outside the categories of man and woman. They may define their gender as falling somewhere in between man and woman, or they may define it as wholly different from these terms.” (ang.).
  6. Brent Bilodeau, Beyond the Gender Binary: A Case Study of Two Transgender Students at a Midwestern Research University, „Journal of Gay & Lesbian Issues in Education”, 3 (1), 2005, s. 29–44, DOI10.1300/J367v03n01_05, ISSN 1541-0889, Cytat: „Yet Jordan and Nick represent a segment of transgender communities that have largely been overlooked in transgender and student development research – individuals who express a non-binary construction of gender” (ang.).
  7. Susan Stryker, Stephen Whittle, The transgender studies reader, New York: Taylor & Francis, 2006, ISBN 978-0-203-95505-5, OCLC 139802151 [dostęp 2019-06-12], Cytat: „The authors note that, increasingly, in social science literature, the term "third gender" is being replaced by or conflated with the newer term "transgender.”.
  8. Joan C. Chrisler, Donald R. McCreary, Handbook of gender research in psychology. Volume 1, Gender research in general and experimental psychology, New York: Springer, 2010, ISBN 978-1-4419-1465-1, OCLC 630057607 [dostęp 2019-06-12], Cytat: „Transgender is a broad term characterized by a challenge of traditional gender roles and gender identity[. ...] For example, some cultures classify transgender individuals as a third gender, thereby treating this phenomenon as normative.”.
  9. Sari L. Reisner i inni, Comparing In-Person and Online Survey Respondents in the U.S. National Transgender Discrimination Survey: Implications for Transgender Health Research, „LGBT health”, 1 (2), 2014, s. 98–106, DOI10.1089/lgbt.2013.0018, ISSN 2325-8306, PMID26789619 [dostęp 2019-06-12].
  10. L. Layton, In Defense of Gender Ambiguity: Jessica Benjamin. , I, 1996. Pp. 27-43, „Gender & Psychoanalysis. I 1996. Pp. 27-43. Psychoanal Q.,”, 1998, s. 341 [dostęp 2019-06-12].
  11. Christina Richards i inni, Non-binary or genderqueer genders, „International Review of Psychiatry”, 28 (1), 2016, s. 95–102, DOI10.3109/09540261.2015.1106446, ISSN 0954-0261 [dostęp 2019-06-12], Cytat: „In the current Western context, however, some people may identify as predominantly male, but with aspects of the ‘other’ gender and use the identity term ‘male’ generally; or may identify as predominantly female, but with aspects of the ‘other’ gender and use the identity term ‘female’ generally – but both groups of people may define additionally as ‘genderqueer’ when necessary – for example in accepting environments or when neither a male nor female identity suits. Those people who incorporate aspects of both male and female, but who have a fixed identity, may identify as ‘androgynous’, ‘mixed gender’ or sometimes ‘pangender’ as the latter is a flexible term. In contrast, people who move between genders in a fluid way may identify as ‘bigender’, ‘gender fluid’ or sometimes ‘pangender’ again. Some people move between more than two genders and so identify as ‘trigender’, and sometimes ‘pangender’ as it is a flexible term. Some people identify as a specific additional gender (either between female and male or otherwise additional to those genders) and identify as ‘third gender’, ‘other gender’, and sometimes again as ‘pangender’. Then there are those people who disrupt the gender dichotomy though challenging its very ontology and/or veracity and so identify as ‘genderqueer’ or ‘genderfuck’. And there are also people who have no gender and so identify as ‘agender’, ‘gender neutral’, ‘non-gendered’, ‘genderless’, ‘neuter’, or ‘neutrois’.” (ang.).
  12. Transgender | gender identity, Encyclopedia Britannica [dostęp 2019-06-13] (ang.).
  13. TRANSGENDER | meaning in the Cambridge English Dictionary, dictionary.cambridge.org [dostęp 2019-06-13] (ang.).
  14. What's the difference between being transgender or transsexual and having an intersex condition? | Intersex Society of North America, www.isna.org [dostęp 2019-06-13].
  15. Transgender definition and meaning | Collins English Dictionary, www.collinsdictionary.com [dostęp 2019-06-13] (ang.).
  16. „...Transgender, adj. Of, relating to, or designating a person whose identity does not conform unambiguously to conventional notions of male or female gender, but combines or moves between these...” Definition of transgender from the Oxford English Dictionary, draft version March 2004.
  17. Transgender Campaign (ang.). www.usilgbt.org. [dostęp 7 grudnia 2010].
  18. Transgender - definition, Oxford English Dictionary [dostęp 2019-06-13] (ang.).
  19. Paisley Currah, Richard M. Juang, Shannon Minter, Transgender rights, Minneapolis: University of Minnesota Press, 2006, s. 51–73, ISBN 0-8166-4311-3, OCLC 68221085 [dostęp 2019-06-13].
  20. Stephen Whittle, Respect and equality: transsexual and transgender rights, London: Cavendish Pub, 2002, ISBN 1-85941-743-4, OCLC 50840863 [dostęp 2019-06-13].
  21. Emilia L. Lombardi i inni, Gender Violence, „Journal of Homosexuality”, 42 (1), 2002, s. 89–101, DOI10.1300/J082v42n01_05, ISSN 0091-8369 [dostęp 2019-06-13].
  22. Publikacja w otwartym dostępie – możesz ją bezpłatnie przeczytać Judith Bradford i inni, Experiences of Transgender-Related Discrimination and Implications for Health: Results From the Virginia Transgender Health Initiative Study, „American Journal of Public Health”, 103 (10), 2012, s. 1820–1829, DOI10.2105/AJPH.2012.300796, ISSN 0090-0036, PMID23153142, PMCIDPMC3780721 [dostęp 2019-06-13].
  23. a b Groundbreaking Report Reflects Persistent Discrimination Against Transgender Community, GLAAD, 14 września 2011 [dostęp 2019-06-13] (ang.).
  24. IN THE LIFE Follows LGBT Seniors as They Face Inequality in Healthcare, GLAAD, 14 września 2011 [dostęp 2019-06-13] (ang.).
  25. – Trans Rights Europe Map & Index 2017 [dostęp 2019-06-13] (ang.).
  26. – Human Rights Victory! European Court of Human Rights ends Forced Sterilisation [dostęp 2019-06-13] (ang.).
  27. HUDOC - European Court of Human Rights, hudoc.echr.coe.int, 5 kwietnia 2017 [dostęp 2019-06-13].
  28. No more forced sterilization for trans people in Europe, but trans pathologisation remains, www.lgbti-era.org [dostęp 2019-06-13].
  29. Transkønnede får mulighed for at få tildelt nyt personnummer, cpr.dk [dostęp 2019-06-13] (duń.).
  30. Executive Order on the Civil Registration System Act, cpr.dk, 19 października 2017 [dostęp 2019-06-13] [zarchiwizowane z adresu 2017-10-19].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]