Transmutacja

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Transmutacja pierwiastków – przemiana jednych pierwiastków chemicznych w inne[a].

Alchemia[edytuj | edytuj kod]

W alchemii transmutacja oznaczała transformację metali nieszlachetnych (najczęściej ołowiu lub rtęci) w złoto, co miał umożliwiać tzw. kamień filozoficzny[4]. W alchemii istniała zasada "równej wymiany", co oznaczało, że zamieniając należy poświęcić coś o równej wartości, z pomocą kamienia filozoficznego możliwe miało być ominięcie zasady.

Transmutacja dzieliła się na trzy części[potrzebne źródło]:

  1. Zrozumienie materii
  2. Rozłożenie jej
  3. Stworzenie innej materii

Fizyka[edytuj | edytuj kod]

W fizyce jądrowej przemiana jednych pierwiastków w inne, w tym metali nieszlachetnych w złoto, jest obecnie możliwa za pomocą reakcji jądrowych, np. poprzez bombardowanie tarczy wykonanej z amalgamatu rtęci neutronami (n), deuterem (D) lub protonami (p):

19880Hg + 10n19879Au + 11p
19980Hg + 21D19779Au + 42α
20080Hg + 11p19779Au + 42α

W ten sposób w 1980 roku Glenn Seaborg dokonał transmutacji bizmutu w złoto za pomocą przemian jądrowych.

Powiązania filozoficzno-religijne[edytuj | edytuj kod]

Tzw. alchemia filozoficzna (będąca synkretyzmem wyobrażeń gnostyckich, chrześcijańskich oraz filozoficznych przedstawianych w alegorycznym przebraniu idei przyrodoznawczych), traktowała proces transmutacji metali (łac. transmutatio metallorum) jako metaforę procesu przemiany (psychologicznej, osobowościowej) samego człowieka. Idea ta pojawiła się w związku z faktem, że w owym wczesnym okresie rozwoju filozofia, przyrodoznawstwo, religia oraz pierwsze formy prepsychologii były jeszcze ściśle ze sobą związane, tak że żadna z dyscyplin szczegółowych nie zdołała się wyemancypować i zdobyć autonomii, i wreszcie, że fascynującą umysł prenaukowy plastyczność procesu przemiany metali można było doskonale wykorzystać w formie obrazowego przedstawienia transmutacji innego rodzaju: niewidzialnych i przeczuwanych jedynie intuicyjnie.

Już Zosimos z Panapolis, gnostyk i alchemik, próbował przedstawić w swych wizjach proces transmutacji (w sensie odrodzenia, reintegracji) człowieka w formie transmutacji metali; Melchior Cibinensis, węgierski ksiądz katolicki, próbował uczynić to samo, odwołując się do obrzędu mszy, potraktowanego jako podstawa przedstawienia procesu przemiany (transmutacji) alchemicznej, w przekonaniu, że msza św. jest przecież misterium przemiany (chleba i wina w Ciało i Krew Boga). Alchemik Gerardus Dorneus mówił: „Bądźcie przemienieni z martwych kamieni w żywe kamienie filozoficzne”[5].

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Sam termin transmutacja (z łac. transmutatio[1]) ma szersze znaczenie i oznacza dowolną przemianę[2]. W biologii, w początkowym okresie rozwoju ewolucjonizmu terminem tym określano naturalną przemianę jednych gatunków w inne[3].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. transmutacja. W: Słownik języka polskiego PWN [on-line]. [dostęp 2014-09-12].
  2. transmutacja. W: Słownik języka polskiego PWN [on-line]. [dostęp 2014-09-12].
  3. Darwin Charles Robert. W: Encyklopedia PWN [on-line]. [dostęp 2014-09-12].
  4. kamień filozoficzny. W: Encyklopedia PWN [on-line]. [dostęp 2014-09-12].
  5. Gerardus Dorneus, Speculativa philosophia, gradus septem vel decem continens, w: Theatrum chemicum, praecipous selectorum auctorum tractatus... continens, t. 4: Argentorati 1613, s. 267