Trawertyn

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Trawertyn

Trawertyn (martwica wapienna, źródleniec[1], tuf wapienny[2]) – porowata skała osadowa składająca się głównie z kalcytu i aragonitu. Odmiana martwicy wapiennej.

Koloru zwykle białego, często z żółtymi lub czerwonymi uwarstwieniami. Wyglądem zbliżony do marmuru, ale bardziej porowaty i wykazujący większą miękkość[3]. W martwicach często występują szczątki roślin i zwierząt. Przyczyną powstawania jest ubytek dwutlenku węgla z roztworu, co następuje najczęściej na skutek spadku ciśnienia związanego z wypływem wód podziemnych na powierzchnię, asymilacji przez rośliny lub dyfuzji do atmosfery wynikającej z intensywnego ruchu wody. Ubytek dwutlenku węgla powoduje wytrącenie się węglanu wapnia:

Ca(HCO
3
)
2
→ CaCO
3
↓ + H
2
O + CO
2

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

Nazywany alabastrem egipskim, był używany już w starożytnym Egipcie do wyrobu posągów i waz. W wielu miejscach, w których występował powszechnie, stosowany był (ze względu na łatwość obróbki) jako podstawowy materiał budowlany. Obecnie jest używany w budownictwie jako materiał ozdobny.

Z trawertynu wykonana została m.in. fasada Bazyliki św. Piotra na Watykanie, budowniczy wykorzystali budulec pochodzący z Tivoli.

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

Występuje prawie na całym świecie, wszędzie tam, gdzie istnieje podłoże wapienne i odpowiednie źródła. W Stanach Zjednoczonych utwory trawertynowe znane są np. z Parku Narodowego Yellowstone. Podobne utwory znajdują się w Afganistanie (Band-e Amir), w Chinach w dolinie Huanglong, w Semuc Champey w Gwatemali czy w Pamukkale w Turcji. W Europie, w Chorwacji trawertyny budują 16 wielkich, naturalnych stopni tworzących Jeziora Plitwickie. Liczne utwory trawertynowe znajdziemy we Francji, Włoszech czy na Słowacji.

W Polsce najstarsze trawertyny występują w okolicach Krzeszowic (górnokarbońska martwica karniowicka), młodsze trawertyny z okresu jury wydobywane są w rejonie Działoszyna[4], natomiast najmłodsze trawertyny neogeńskie znajdziemy w okolicy Krakowa, w Tatrach i na Podhalu.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Michał Arct, M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego, Warszawa 1916.
  2. Słownik Pojęć Geograficznych. Red. A. Kostrzewski ​ISBN 83-88841-06-8
  3. Czym obudować kominek? Jaki kamień wybrać?, RR Granity [dostęp 2020-07-30].
  4. Surowce węglanowe jury górnej na obszarze krakowsko-wieluńskim i ich znaczenie przemysłowe. Z. Gajewski, Kwartalnik Geologiczny, t. 23, nr 2, 1979, Warszawa