Trybunał Stanu

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Trybunał Stanu
Obszar właściwości Rzeczpospolita Polska
Podstawa prawna Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej, ustawa o Trybunale Stanu (Dz.U. 2016 poz. 2050)
Organizacja wewnętrzna
Skład Przewodniczący, dwóch zastępców przewodniczącego i 16 członków wybieranych na czas kadencji Sejmu
Przewodniczy Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego (powoływany z urzędu)
Funkcjonowanie
Okres funkcjonowania od 26 marca 1982
Siedziba Warszawa
Język urzędowy język polski
Strona internetowa
Zastrzeżenia dotyczące pojęć prawnych
Polska
Godło RP
Ten artykuł jest częścią serii:
Ustrój i polityka
Polski
Portal Portal Polska

Trybunał Stanu (TS) – konstytucyjny organ władzy sądowniczej w Polsce, którego główne zadanie polega na egzekwowaniu odpowiedzialności najwyższych organów i urzędników państwowych za naruszenie Konstytucji lub ustawy, w związku z zajmowanym stanowiskiem lub w zakresie swojego urzędowania, jeśli czyn ten nie wyczerpuje znamion przestępstwa (inaczej: popełnienie deliktu konstytucyjnego) oraz za przestępstwa pospolite i skarbowe w przypadku prezydenta RP.

Trybunał Stanu przed 1989 r.[edytuj]

Trybunał Stanu w II Rzeczypospolitej[edytuj]

Instytucję odpowiedzialności konstytucyjnej wprowadziła Konstytucja marcowa, uchwalona w 1921 roku, została ona utrzymana również w kolejnej Konstytucji kwietniowej z 1935 roku.

Jedyne postępowanie przed Trybunałem Stanu w II Rzeczypospolitej znane jest jako sprawa Czechowicza.

Trybunał Stanu w PRL[edytuj]

Instytucja Trybunału Stanu została przywrócona w 1982 przez ustawę z dnia 26 marca 1982 r. o Trybunale Stanu z dniem 6 kwietnia 1982. Ustawa ta, wraz z kolejnymi nowelizacjami, obowiązuje do dziś.

Odpowiedzialność przed Trybunałem Stanu[edytuj]

Przed Trybunałem Stanu mogą zostać postawieni jedynie przedstawiciele najwyższych władz państwowych, wymienieni w art. 198 Konstytucji. Są to:

  • Prezydent RP – za naruszenie Konstytucji lub ustawy, ale też za przestępstwa pospolite i skarbowe. Odpowiedzialność ta ma charakter wyłączny (prezydent może być karany tylko przez Trybunał Stanu),
  • Marszałek Sejmu i Marszałek Senatu wykonujący obowiązki Prezydenta RP – za naruszenie Konstytucji lub ustawy,
  • Prezes Rady Ministrów i członkowie Rady Ministrów – za naruszenie Konstytucji lub ustawy oraz za przestępstwa związane z pełnioną przez nich funkcją,
  • prezes NBP – za naruszenie Konstytucji lub ustawy,
  • prezes NIK – za naruszenie Konstytucji lub ustawy,
  • członkowie KRRiT – za naruszenie Konstytucji lub ustawy,
  • kierownicy ministerstw – za naruszenie Konstytucji lub ustawy,
  • Naczelny dowódca sił zbrojnych – za naruszenie Konstytucji lub ustawy,
  • posłowie i senatorowie – za naruszenie zakazu prowadzenia działalności gospodarczej, która polega na osiąganiu korzyści majątkowych ze Skarbu Państwa oraz za naruszenie zakazu nabywania majątku ze Skarbu Państwa lub samorządu terytorialnego.

O postawieniu przed Trybunałem Stanu decydują:

Wniosek o postawienie przed Trybunałem Stanu może złożyć też sejmowa komisja śledcza w odniesieniu do Prezesa NBP, Prezesa NIK-u, członków KRRiT oraz Naczelnego dowódcy sił zbrojnych, jeśli zostanie on poparty przez co najmniej 2/3 składu Komisji, w obecności co najmniej połowy jej członków. Aby któryś z wymienionych podmiotów stanął przed Trybunałem Stanu, podobnie jak w przypadku wniosku złożonego przez posłów, musi on zostać poparty w trakcie głosowania bezwzględną większością głosów w Sejmie.

Trybunał Stanu może orzekać kary:

  • utraty czynnego i biernego prawa wyborczego,
  • utraty wszystkich lub niektórych orderów, odznaczeń i tytułów honorowych,
  • zakaz zajmowania kierowniczych stanowisk lub pełnienia funkcji związanych ze szczególną odpowiedzialnością w organach państwowych i organizacjach społecznych,
  • pozbawienia mandatu poselskiego (od 2 do 10 lat),
  • utraty zajmowanego stanowiska, z którego pełnieniem związana jest odpowiedzialność przed Trybunałem Stanu,
  • za przestępstwa i przestępstwa skarbowe – kary przewidziane w ustawach.

Wyrok wydany przez Trybunał Stanu jest ostateczny – nie ma w Polsce innego organu władzy, który mógłby go ewentualnie uchylić. Ponadto Trybunał Stanu jest jedynym wydającym wyroki organem władzy sądowniczej, od których Prezydent RP nie może zastosować ułaskawienia wobec osoby skazanej.

Członkowie Trybunału Stanu[edytuj]

Skład Trybunału Stanu określa art. 199 Konstytucji. Trybunał Stanu składa się z przewodniczącego, którym jest z urzędu Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego, 2 zastępców przewodniczącego i 16 członków wybieranych przez Sejm spoza grona posłów i senatorów na czas kadencji Sejmu. Zastępcy przewodniczącego Trybunału oraz co najmniej połowa członków Trybunału Stanu powinni mieć kwalifikacje wymagane do zajmowania stanowiska sędziego.

Zgodnie z art. 200 Konstytucji członkowie Trybunału Stanu objęci są immunitetem formalnym oraz przywilejem nietykalności. Żaden z członków Trybunału Stanu nie może być pociągnięty do odpowiedzialności karnej ani pozbawiony wolności bez zgody Trybunału. Członkowie Trybunału nie mogą być też zatrzymani ani aresztowani z wyjątkiem sytuacji, gdy zostali ujęci na gorącym uczynku przestępstwa a ich zatrzymanie jest niezbędne do zapewnienia prawidłowego toku postępowania. W takiej sytuacji o zatrzymaniu musi zostać niezwłocznie powiadomiony Przewodniczący Trybunału Stanu, który może nakazać natychmiastowe zwolnienie zatrzymanej osoby.

Skład w okresie VIII kadencji Sejmu[edytuj]

Przewodniczący:

Zastępcy Przewodniczącego:

Członkowie:

Byli członkowie Trybunału Stanu VIII kadencji[edytuj]

  • Rafał Sura (wybór 18 listopada 2015, zrzeczenie 16 listopada 2016[1], wybrany przez Senat na członka Rady Polityki Pieniężnej[2])
  • Mariusz Muszyński (wybór 18 listopada 2015, zrzeczenie 10 lutego 2017[3])

Postępowania przed Trybunałem Stanu[edytuj]

były minister finansów Andrzej Wróblewski – uniewinniony
były minister spraw wewnętrznych Czesław Kiszczak – uniewinniony
były minister rynku wewnętrznego Aleksander Mackiewicz – uniewinniony
były minister współpracy gospodarczej z zagranicą Dominik Jastrzębski – skazany na 5 lat utraty biernego prawa wyborczego i tyleż lat zakazu zajmowania stanowisk kierowniczych
były prezes Głównego Urzędu Ceł Jerzy Ćwiek – skazany na 5 lat utraty biernego prawa wyborczego i tyleż lat zakazu zajmowania stanowisk kierowniczych
  • Sprawa byłego ministra skarbu Emila Wąsacza – umorzona w 2006 ze względu na błędy proceduralne, decyzja uchylona w II instancji w marcu 2007, sprawa toczy się ponownie w I instancji

Akty prawne dotyczące Trybunału Stanu[edytuj]

Lp. Akt prawny Data wejścia w życie Data uchylenia Uwagi
1 Ustawa z dnia 17 marca 1921 r. – Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej 1 czerwca 1921 24 kwietnia 1935 24 kwietnia 1935 weszła w życie konstytucja kwietniowa
1a Ustawa z dnia 27 kwietnia 1923 r. o Trybunale Stanu
(Dz.U. 1923 nr 59 poz. 415)
15 czerwca 1923 22 lipca 1936
2 Ustawa Konstytucyjna z dnia 23 kwietnia 1935 r. 24 kwietnia 1935 1944 Uznana za nieobowiązującą przez Manifest PKWN z dnia 22 lipca 1944 r.
2a Ustawa z dnia 14 lipca 1936 r. o Trybunale Stanu
(Dz.U. 1936 nr 56 poz. 403)
22 lipca 1936 po 1945 Desuetudo
3 Ustawa Konstytucyjna z dnia 19 lutego 1947 r. o ustroju i zakresie działania najwyższych organów Rzeczypospolitej Polskiej 20 lutego 1947 22 lipca 1952 Przewidywała powołanie (w drodze osobnej ustawy) organów właściwych do orzekania o odpowiedzialności konstytucyjnej Prezydenta Rzeczypospolitej (określonej w Konstytucji z 1921 r.) oraz ministrów, co nie zostało zrealizowane.
4 Konstytucja Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej z dnia 22 lipca 1952 r.

(w brzmieniu nadanym przez Ustawę z dnia 26 marca 1982 r. o zmianie Konstytucji Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej (Dz.U. 1982 nr 11 poz. 83))

22 lipca 1952 17 października 1997 Przepisy dotyczące Trybunału weszły w życie 6 kwietnia 1982 r.
4a Ustawa z dnia 26 marca 1982 r. o Trybunale Stanu
(Dz.U. 1982 nr 11 poz. 84, Dz.U. 1993 nr 5 poz. 22 i Dz.U. 1993 nr 7 poz. 34, Dz.U. 1996 nr 73 poz. 350, Dz.U. 1999 nr 35 poz. 321, Dz.U. 2001 nr 125 poz. 1372, Dz.U. 2003 nr 175 poz. 1692, Dz.U. 2004 nr 25 poz. 219, Dz.U. 2010 nr 75 poz. 472, Dz.U. 2010 nr 182 poz. 1228, Dz.U. 2016 poz. 437)
(teksty jednolite: Dz.U. 1993 nr 38 poz. 172, Dz.U. 2002 nr 101 poz. 925, Dz.U. 2016 poz. 2050)
6 kwietnia 1982 Obowiązuje
4b Uchwała Sejmu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej z dnia 6 lipca 1982 r. w sprawie regulaminu czynności Trybunału Stanu
(M.P. 1982 nr 17 poz. 135)
21 lipca 1982 Obowiązuje
5 Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. 17 października 1997 Obowiązuje

Przypisy

  1. Kancelaria Sejmu RP, Internetowy System Aktów Prawnych, isap.sejm.gov.pl [dostęp 2016-12-14].
  2. PAP, Senat powołał Rafała Surę do Rady Polityki Pieniężnej, „WP money”, 16 listopada 2016 [dostęp 2016-12-14] (pol.).
  3. Kancelaria Sejmu RP, Internetowy System Aktów Prawnych, isip.sejm.gov.pl [dostęp 2017-03-24].

Linki zewnętrzne[edytuj]