Trynitarze

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Trynitarze
Herb zakonu
Pełna nazwa Zakon Trójcy Przenajświętszej
Nazwa łacińska Ordo Sanctissimae Trinitatis
Skrót zakonny OSsT
Wyznanie katolickie
Kościół rzymskokatolicki
Założyciel św. Jan de Matha
Data założenia 1193
Data zatwierdzenia 1198
Strona internetowa

Trynitarze (właściwie Zakon Trójcy Przenajświętszej, dawniej Zakon Świętej Trójcy od Wykupu Niewolników) – katolicki zakon, założony w 1193 w dobie wypraw krzyżowych przez św. Jana z Mathy i św. Feliksa de Valois, a następnie zatwierdzone w 1198 bullą papieża Innocentego III Operante divine dispositionis. Od 1236 istnieje żeński zakon – trynitarianki (klauzurowe).

Z Zakonu Trójcy Przenajświętszej wywodzili się: 1 kardynał, 7 arcybiskupów i 21 biskupów[1].

Historia zakonu[edytuj]

Zakon powstał w celu uwalniania (wykupu) niewolników chrześcijańskich z rąk muzułmanów podczas wypraw krzyżowych. Encyklopedia Religii PWN podaje, że Trynitarze uwolnili ok. 900 tys. ludzi. Trynitarze pod koniec XVI w. podzielili się na dwie gałęzie:

  • trynitarze (trzewiczkowi),
  • trynitarze bosi (ruch obserwancki).

Obecnie trynitarze głównie sprawują duszpasterstwo więźniów, ale także opiekują się osobami chorymi i uzależnionymi. Prowadzą swoje własne parafie w porozumieniu z biskupami lokalnymi.

Habit[edytuj]

Trynitarze noszą habit w kolorze białym, przepasany skórzanym czarnym paskiem, na habicie biały szkaplerz z czerwono-niebieskim krzyżem oraz biały kaptur. Płaszcz ciemnobrązowy lub czarny[2].

Symbolika szkaplerza trynitarskiego[edytuj]

 Osobny artykuł: Szkaplerz Trójcy Świętej.

Znaczenie kolorów białego szkaplerza trynitarskiego: biel, początek wszystkich barw, oznacza Boga Ojca, niebieska pozioma belka krzyża symbolizuje zbawczy charakter Syna Bożego, a czerwona pionowa belka żarliwość Ducha Świętego.

Działalność na świecie[edytuj]

Obecnie Zakon Trynitarzy na świecie składa się z siedmiu prowincji, trzech wikariatów oraz dwóch delegatur. Ojcowie Trynitarze są obecni w następujących krajach Włochy, Hiszpania, Francja, Niemcy, Austria, USA, Kanada, Meksyk, Gwatemala, Portoryko, Kolumbia, Brazylia, Peru, Boliwia, Chile, Argentyna, Indie, Madagaskar, Polska oraz Kongo.

Prowincje trynitarskie na świecie[edytuj]

  • Prowincja Św. Jana de Matha (Włochy Północne)
    • Włochy, Meksyk
  • Prowincja Ducha Świętego (Hiszpania Południowa)
    • Hiszpania Południowa, Argentyna, Chile, Boliwia, Peru
  • Prowincja Niepokalanego Poczęcia (Hiszpania Północna)
    • Hiszpania Północna, Kolumbia, Puerto Rico
  • Prowincja Niepokalanego Serca Maryi (USA)
    • USA, Indie
  • Prowincja Najświętszego Serca
    • Kanada, Guatemala

Działalność w Polsce[edytuj]

Lata 1685-1907[edytuj]

Na ziemie polskie trynitarianie zostali sprowadzeni za czasów Jana III Sobieskiego w okresie wojen tureckich. Zakon trynitarzy działał na terenie Polski w latach 1685-1907. Obszar działalności tego zakonu ograniczał się do wschodnich ziem Rzeczypospolitej. Trynitarze byli zakonem żebraczym. Ich zadaniem było wykupywanie Polaków z niewoli tatarskiej (jasyru). Nierzadko zakonnicy, gdy już brakowało pieniędzy, sami oddawali się w ręce Tatarów, w zamian za uwalnianego z niewoli. W latach 1688-1783 polscy trynitarze wykupili 517 jeńców za kwotę 573 427 złotych polskich[3].

Miejscowości, w których założono domy zakonne trynitarzy (w kolejności chronologicznej): Lwów, Kraków, Stanisławów, Beresteczko, Warszawa, Halicz, Antokol i Werki (dziś dzielnice Wilna), Kamieniec Podolski, Orsza, Łuck, Tomaszów Lubelski, Brześć, Lublin, Krotoszyn, Brahiłów, Bursztyn, Szumbar, Czołhan, Babinowicze(biał. (tar.)) k. Orszy, Biały Kamień, Mielec[4]. W Lublinie trynitarze posiadali najpierw dom zakonny, a następnie – z uwagi na zubożenie – zamieszkiwali jedną z wież w murach miejskich, nazywaną Wieżą Trynitarską.

Po pierwszym rozbiorze Polski następowały liczne kasaty różnych zakonów, w tym także Trynitarzy. Ostatni trynitarz na ziemiach polskich przebywał do 1907 roku.

Restytucja od 1986 r.[edytuj]

Wraz z przyjazdem do Polski w 1986 o. Jerzego Kępińskiego doszło do restytucji tego zakonu w kraju. Współcześnie zadaniem zakonu jest "wykupywanie" ludzi z rozmaitych rodzajów niewoli – zewnętrznej i wewnętrznej, również uzależnień od alkoholu, narkotyków, Internetu itp.

Obecnie jedyny dom zakonny w Polsce znajduje się w Krakowie, przy którym znajduje się kościół Przenajświętszej Trójcy.

Znani trynitarze[edytuj]

Potrynitariańskie zabytki sakralne na ziemiach dawnej Rzeczypospolitej[edytuj]

Pozostałością po pierwszej obecności trynitarzy na ziemiach polsko-litewskich są klasztory zniesione w XIX w., które stanowią obecnie zabytki sakralnej architektury barokokowej i rokokowej (m.in. w Krakowei, Krotoszynie, Warszawie), choć nie należą one już do trynitarzy.

Wśród zachowanych kościołów potrynitariańskich w Polsce znajdują się m.in.:

  1. Warszawa: Kościół Świętej Trójcy (na Solcu) (obecnie kościół diecezjalny)
  2. Kraków: Kościół Świętej Trójcy (przekazany Ojcom Bonifratom)
  3. Krotoszyn: Kościół św. Apostołów Piotra i Pawła (obecnie kościół parafialny-diecezjalny)

Wśród zachowanych kościołów potrynitariańskich w dawnej Rzeczypospolitej Obojga Narodów (obecnie: Litwa oraz Ukraina) znajdują się m.in.:

  1. Wilno - Antokol: Kościół Pana Jezusa (obecnie seminarium duchowne)
  2. Wilno - Werki: Kościół Świętej Trójcy (obecnie kościół diecezjalny, seminarium duchowne)
  3. Lwów: Kościół Trójcy Przenajświętszej (obecnie cerkiew greckokatolicka)
  4. Lwów: Kościół św. Mikołaja (obecnie cerkiew prawosławna)
  5. Kamieniec Podolski: Kościół i klasztor Trynitarzy z 1750 r. (obecnie cerkiew greckokatolicka św. Jozafata)
  6. Łuck: Klasztor trynitarzy (obecnie garnizonowy szpital wojskowy)
  7. Beresteczko: kościół Trójcy Świętej (zrujnowany)

Bibliografia[edytuj]

  • Religia. Encyklopedia PWN, Wydawnictwo Naukowe PWN, 2003, wersja 1.0 (multimedialna)
  • A.Dylewski, Ukraina. Przewodnik ilustrowany, Wydawnictwo Pascal, Bielsko-Biała 2007 (ISBN 978-83-7304-854-6)
  • A.Dylewski, Litwa. Przewodnik ilustrowany, Wydawnictwo Pascal, Bielsko-Biała 2007 (ISBN 978-83-7304-981-9)

Linki zewnętrzne[edytuj]

Przypisy

  1. stan na 20 maja 2013; źródło: Giga-Catholic Information
  2. Przemysław Radzyński, Rafał Piecha OSST: Więźniom głosić wolność. Portal Opoka. [dostęp 2016-04-01].
  3. Aleksander Rasszczupkin "Kamieniec Podolski"
  4. wichz: Klasztor Trynitarzy. Towarzystwo Miłośników Ziemi Mieleckiej. [dostęp 2016-04-01].