Tryton (muzyka)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Tryton – w muzyce odległość między dwoma dźwiękami (interwał), wynosząca trzy całe tony (stąd nazwa, łac. średniowieczne tritonus znaczy: złożony z trzech dźwięków), w szeregu diatonicznym są to dźwięki f – h. W harmonii klasycznej tryton jest uważany za dysonans i wymaga rozwiązania na sekstę małą (lub sekstę wielką w tonacji molowej), gdy trytonem jest kwarta zwiększona (f – h) lub tercję wielką (lub tercję małą w tonacji molowej) gdy trytonem jest kwinta zmniejszona (h – f). Interwał trytonu w przewrocie (czyli gdy dźwięk niższy przeniesiemy oktawę w górę ponad wyższy dźwięk, który w wyniku tego staje się podstawą) jest również trytonem.

Wbrew popularnej legendzie, w dawnej muzyce kościelnej używanie trytonu nie było zakazane. Określenie "diabolus in musica" (dosłownie "diabeł w muzyce") zostało po raz pierwszy użyte przez Johanna Josepha Fuxa w jego rozprawie o kontrapunkcie Gradus ad Parnassum w roku 1725. Pełne zdanie brzmi tam "mi contra fa diabolus in musica est", odnosi się więc nie tylko do kwinty zmniejszonej i kwarty zwiększonej, ale też do kwarty zmniejszonej, i zwiększonej lub zmniejszonej oktawy. Interwały te były dysonansami, jednak w odpowiednich kontekstach były wykorzystywane[1][2].

Niektórzy kompozytorzy wykorzystują jednak ten interwał właśnie ze względu na diaboliczne skojarzenia, np. Giuseppe Tartini w Sonacie z diabelskim trylem[3]. Również we współczesnej muzyce rozrywkowej interwał ten jest używany szczególnie często w muzyce ilustrującej filmy kryminalne oraz w metalu[4].

Nazwa Opis Przykład
Tryton
Posłuchaj:
melodycznie i
harmonicznie i
Tryton to interwał o rozmiarze trzech całych tonów. Trytonem jest więc kwarta zwiększona lub kwinta zmniejszona (zależnie od tego, między którymi stopniami jest zawarty). Występuje naturalnie w szeregu zasadniczym (f-h). Jest dysonansem. Tryton


Przypisy

  1. Jacobus of Liege, Jacobus Leodiens Speculum Musicae, Roger Bragard (red.), t. 2, 1955–1973, s. 201.
  2. Johannes Boen, Johannes Boens Musica und Seine Konsonanzenlehre, Wolf Frobenius (red.), 1971, s. 74-76.
  3. Oliver Sacks: Muzykofilia: Opowieści o muzyce i mózgu. tłum. Jerzy Łoziński. Poznań: Zysk i S-ka, 2009, s. 148. ISBN 978-83-7506-322-6.
  4. Keith Kahn-Harris: Extreme metal: music and culture on the edge. Berg Publishers, 2007, s. 31. ISBN 978-1-84520-398-6.