Trześcianka

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Artykuł 52°56′22″N, 23°26′55″E
- błąd 38 m
WD 52°54'N, 23°24'E
- błąd 20453 m
Odległość 729 m
Trześcianka
wieś
Ilustracja
Państwo  Polska
Województwo  podlaskie
Powiat hajnowski
Gmina Narew
Wysokość 135-144 m n.p.m.
Liczba ludności (2011) 265[1][2]
Strefa numeracyjna 85
Kod pocztowy 17-210[3]
Tablice rejestracyjne BHA
SIMC 0036618[4]
Położenie na mapie gminy Narew
Mapa konturowa gminy Narew, blisko centrum na lewo u góry znajduje się punkt z opisem „Trześcianka”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, blisko prawej krawiędzi nieco u góry znajduje się punkt z opisem „Trześcianka”
Położenie na mapie województwa podlaskiego
Mapa konturowa województwa podlaskiego, po prawej nieco na dole znajduje się punkt z opisem „Trześcianka”
Położenie na mapie powiatu hajnowskiego
Mapa konturowa powiatu hajnowskiego, blisko górnej krawiędzi nieco na lewo znajduje się punkt z opisem „Trześcianka”
Ziemia52°56′22″N 23°26′55″E/52,939444 23,448611

Trześcianka (ros. Тростяница, białorus. Трасьцянка, w miejsc. gwarze Trościanka[5] lub Tryścianka[6]) – wieś w Polsce, położona w województwie podlaskim, w powiecie hajnowskim, w gminie Narew[7][4]. Leży w dolinie rzek Rudnia i Małynka (prawe dopływy rzeki Narew), przy drodze wojewódzkiej nr 685, pomiędzy miejscowościami Żywkowo i Ancuty..

Integralne części wsi Trześcianka[7][4]
SIMC Nazwa Rodzaj
0036624 Stawek kolonia

Pierwotnie miejscowość nazywała się Trościanica. Tę historyczną nazwę zniesiono i zastąpiono sztuczną i obcą kulturowo Trześcianką dopiero w 1967r[8]. Próba przywrócenia poprawnej historycznie nazwy spotkała się w 2009 z protestami społecznymi, w związku z czym od niej odstąpiono[9].

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa białostockiego, a w latach 19541972 stanowiła siedzibę gromady Trześcianka.

Wieś jest siedzibą prawosławnej parafii św. Michała Archanioła, a wierni kościoła rzymskokatolickiego podlegają parafii Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny i św. Stanisława Biskupa i Męczennika w Narwi[10].

Cerkiew parafialna św. Michała Archanioła

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Cerkiew na cmentarzu
Ikonostas cerkwi św. Michała Archanioła w Trześciance
Trześcianka stanowi jeden z punktów Szlaku Otwartych Okiennic: jeden z wielu bogato zdobionych drewnianych domów
Obiekty niezachowane

Historia[edytuj | edytuj kod]

  • Pierwsze informacje o miejscowości Trześcianka pochodzą z końca XV wieku, kiedy to istniał dwór Trościanica położony przy szlaku z Litwy do Korony. Założony został on między 1494 a 1504 rokiem, a obok niego osiedlono przed 1541 r. chłopów królewskich starostwa bielskiego, których osada dała początek dzisiejszej wsi[13]. Jedynym śladem istnienia dworu jest niewielkie wzniesienie w pobliżu wsi nazywane Zamczyskiem.
  • W XIX wieku wieś znana była jako prężnie działający ośrodek oświaty cerkiewnej. W pobliskim uroczysku Stawok mieścił się kompleks zabudowań szkolnych słynnego w całym Imperium Rosyjskim Seminarium im. Świętych Cyryla i Metodego. Placówka działała do wybuchu I wojny światowej[14]. Początkowo seminarium posiadało swą siedzibę w Trześciance, lecz po ukończeniu budowy rozległego kampusu szkolnego w uroczysku Stawok w 1893 r. uczelnię przeniesiono, zaś pokaźny budynek poseminaryjny w Trześciance przeznaczono dla potrzeb jednoklasowej szkoły cerkiewno-parafialnej z kursem rękodzielnictwa dla dziewcząt z prawosławnych, chłopskich rodzin. Placówki działały przy protekcji i nadzorze biskupa wileńskiego i litewskiego Aleksego, Diecezjalnej Rady Szkolnej w Wilnie oraz Rady Szkolnej przy Świątobliwym Synodzie z siedzibą w Sankt Petersburgu. Dyrektorem placówki w Trześciance i Stawku był do 1896 r. proboszcz cerkwi w Puchłach ks. Flor Sosnowski (cerkiew w Trześciance była do 1895 r. świątynią szkolną oraz filią parafii w Puchłach).

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Inne[edytuj | edytuj kod]

Domy mieszkalne z tradycyjnymi zdobieniami
  • Od 2001 w Trześciance działa Prawosławny Dom Opieki, mieszczący się w budynku dawnej szkoły podstawowej.
  • Przez wieś przebiega droga wojewódzka nr 685.
  • Przez Trześciankę przebiega Podlaski Szlak Bociani, Podlaski Szlak Kulturowy "Drzewo i Sacrum" oraz Szlak Świątyń Prawosławnych. Ponadto ze względu na częściowo zachowaną unikalną architekturę drewnianą wieś włączono do szlaku Krainy Otwartych Okiennic. Część drewnianych domów posiada znaczną wartość artystyczną.
  • Dnia 21 listopada 2015 roku podczas święta parafialnego Michała Archanioła, niebiańskiego patrona cerkwi w Trześciance, odsłonięty został pomnik upamiętniający mieszkańców Trześcianki, którzy w 1915 roku zmuszeni zostali przez władze carską do ewakuacji w głąb Imperium Rosyjskiego w ramach Bieżeństwa. Pomnik stanowi polny kamień pochodzący z cerkiewnego placu, na którym osadzony został żeliwny krzyż ośmioramienny, jaki przed remontem cerkwi zwieńczał jedną z jej kopuł. Poświęcenia obelisku dokonał prawosławny metropolita warszawski i całej Polski Sawa[19].

Związani z Trześcianką[edytuj | edytuj kod]

  • Piotr Tomaszuk - reżyser teatralny, dramaturg, scenarzysta. Założyciel i dyrektor Teatru Wierszalin. Z Trześcianką związany jest poprzez dziadków, którzy tu mieszkali i u których spędzał dzieciństwo. Sąsiadka dziadków z Trześcianki, będąca szeptuchą, była inspiracją dla wyreżyserowanej przez niego sztuki o nazwie Wziołowstąpienie[20][21][22].
  • Wiktor Stachwiuk - malarz, poeta, były redaktor naczelny Radia Racja nadającego w języku białoruskim, autor książki Siva zozula napisanej w gwarze mieszkańców Trześcianki, stanowiącej gruntowny zapis historii, tradycji, obyczajów, świąt i folkloru mieszkańców wsi Trześcianka[23][24].
Kaplica (czasownia) za wsią (zdjęcie z ok. 1985 roku)

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Wieś Trześcianka w liczbach, [w:] Polska w liczbach [online], polskawliczbach.pl [dostęp 2021-01-16] (pol.), liczba ludności w oparciu o dane GUS.
  2. a b GUS: Ludność - struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r..
  3. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2013, s. 1300 [zarchiwizowane z adresu 2014-02-22].
  4. a b c GUS. Rejestr TERYT
  5. Atlas gwar wschodniosłowiańskich Białostocczyzny, red. S. Glinka, A. Obrębska-Jabłonowska, J. Siatkowski, t. 1, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk 1980, s. 51. [dostęp 2019-04-03]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-04-03)].
  6. Joanna Szafrańska: Spotkanie pt. Nasza Tryścianicka gwara. W: Wydarzenia w Bibliotece 2013 [on-line]. Oficjalna Strona Internetowa Urzędu Gminy w Narwi. [dostęp 2015-11-03].
  7. a b Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
  8. a b Jarosław Janowicz: Likwidacja oficjalnego nazewnictwa miejscowości Białostocczyzny pochodzenia białoruskiego przez administrację rządową w latach 1921–2004. Dokumenty. Komentarze. Białystok: Scripta Manent, 2004, s. 98, 139, 214. ISBN 83-919340-1-2. [dostęp 2016-02-26].
  9. Aneta Boruch: Aż 62 podlaskie miejscowości mogą zmienić nazwy. Mieszkańcy mówią zdecydowane nie!. 2009-07-21. [dostęp 2020-01-13].
  10. Opis parafii na stronie diecezji
  11. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo podlaskie. 2020-09-30. s. 35. [dostęp 2015-09-07].
  12. Stupniki-historia miejscowości. bielskpodlaski.pl, 2019-05-10. [dostęp 2019-07-06].
  13. Urząd Gminy Narew: Plan odnowy miejscowości Trześcianka na lata 2010–2017, Narew 2010
  14. Białoruskie Zeszyty Historyczne: Życie i działalność księży Grzegorza i Flora Sosnowskich. [dostęp 2012-07-23]. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-07-23)].
  15. a b Igor Żak. Dziecko holocaustu. „Czasopis”. 6 (161), s. 26–28, czerwiec 2004. ISSN 1230-1876. [dostęp 2015-10-06]. 
  16. Eugeniusz Mironowicz. Przesiedlenia ludności z Białorusi do Polski i z Polski do Białorusi w latach 1944–1946. „Беларускі Гістарычны Зборнік – Białoruskie Zeszyty Historyczne nr 19”. Białystok. 
  17. Tragedia wsi Potoka. TVP Białystok, 2015-05-31. [dostęp 2015-09-07].
  18. Sławomimir Iwaniuk: Białorusini i stosunki polsko-białoruskie na Białostocczyźnie w latach 1944–1956. T. I: sierpień 1944 – grudzień 1946. Cz. 2: styczeń – grudzień 1946. Białystok: Białoruskie Towarzystwo Historyczne, 1998, s. 76, 77, 90. ISBN 83-909009-5-5. [dostęp 2015-10-22].
  19. Uroczystości jubileuszowe cerkwi w Trześciance. Obiektyw TVP Białystok, 22 listopada 2015. [dostęp 2015-12-09].
  20. Monika Żmijewska: Szeptuchy w Wierszalinie. Wziołowstąpienie i okruchy z dzieciństwa. Gazeta Wyborcza, 2015-11-25. [dostęp 2020-04-20].
  21. Anna Kopeć: Teatr Wierszalin. Wziołowstąpienie (zdjęcia, wideo). Kurier Poranny, 2015-11-24. [dostęp 2020-04-20].
  22. Kamila Łapicka: Hribujem, ziołujem, szepczem. .teatr-pismo.pl, 2015-11-26. [dostęp 2020-04-20].
  23. Emilia Jurewicz: Środy Literackie – Wiktor Stachwiuk w Białymstoku. Polska Press Sp. z o.o., 2011-03-11. [dostęp 2015-11-03].
  24. Siva zozula. W: Беларуская Інтэрнэт-Бібліятэка камунікат.org [on-line]. Białoruskie Towarzystwo Historyczne. [dostęp 2015-11-03].
  25. Ludmiła Łabowicz (Filimoniuk). Podlaskie nazwiska. „Над Бугом і Нарвою”. 6 (112), listopad-grudzień 2010. Związek Ukraińców Podlasia. ISSN 1230-2759 (pol.). [dostęp 2015-10-16]. 
  26. Andrzej Nikitorowicz: Procesy tworzenia się (konstruowania) małego narodu (kulturowego) na przykładzie mniejszości ukraińskiej w województwie podlaskim. Praca doktorska przygotowana pod kierunkiem prof. dr hab. Andrzeja Sadowskiego. Białystok: Wydział Historyczno-Socjologiczny Uniwersytetu w Białymstoku, 2013, s. 250–251.
  27. Jerzy Hawryluk: „Kraje ruskie Bielsk, Mielnik, Drohiczyn”. Rusini-Ukraińcy na Podlaszu – fakty i kontrowersje. Kraków: Fundacja Świętego Włodzimierza Chrzciciela Rusi Kijowskiej, 1999, s. 158, 162. ISBN 83-911205-1-1.
  28. Michał Sajewicz. Nasza mowa prosta, czyli o białorusko-ukraińskiej granicy językowej na Białostocczyźnie. „Над Бугом і Нарвою”. 3, maj-czerwiec 1992. Związek Ukraińców Podlasia. ISSN 1230-2759 (pol.). [dostęp 2016-06-11]. 
  29. Michał Bołtryk. Kapliczka-pomnik blisko finału. „Przegląd Prawosławny”. 8 (302), sierpień 2010. Fundacja im. Księcia Konstantego Ostrogskiego. [dostęp 2019-08-01]. 
  30. Michał Bołtryk. Kaplica zbudowana. „Przegląd Prawosławny”. 5 (323), sierpień 2012. Fundacja im. Księcia Konstantego Ostrogskiego. [dostęp 2019-08-01]. 

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]