Trzech Króli (ruch oporu)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Trzech Króli (ruch oporu) – trzej przywódcy czeskiego ruchu oporu z okresu II wojny światowej: kapitan Václav Morávek, podpułkownik Josef Mašín i podpułkownik Josef Balabán.

Ruch oporu, którego trzon stanowili oficerowie Wojska Czechosłowacji, zaczął się kształtować po wkroczeniu Wehrmachtu do Pragi 15 marca 1939 (III Rzesza złamała w ten sposób ustalenia konferencji monachijskiej). Decyzją Adolfa Hitlera, dzień później, 16 marca 1939 utworzono Protektorat Czech i Moraw. Prawicowa Obrona Narodu (czes. Obrána národa[1]) miała stać się zalążkiem armii podziemnej. Centrowe Centrum Polityczne (czes. Politické ústředí) i lewicowy Komitet Petycyjny „Pozostaniemy wierni” (czes. Petiční výbor Věrni zůstaneme) utworzyły na początku 1940 Centralny Komitet Krajowego Ruchu Oporu (ÚVOD).

Czeski naród uznał, że czynny opór jest straceńczą polityką i bardzo wydajnie pracował dla Rzeszy. Sam Hitler mówił z uznaniem, że przemysł zbrojeniowy w Protektoracie jest „szczególnie wydajny. Czesi mają naturalne zdolności w sprawach technicznych”.

Wielu polityków III Rzeszy uznawało czeską Pragę za niemieckie miasto. Joseph Goebbels napisał: „Zakochałem się w tym mieście. Tam unosi się niemiecki duch i to miasto musi stać się niemieckie pewnego dnia”[2]. Według Reinharda Heydricha, protektora Czech i Moraw (23 września 1941 został oddelegowany na to stanowisko) Praga miała dorównać innym miastom niemieckim – Berlinowi, Monachium i Kilonii. Nic więc dziwnego, że wobec takiego nastawienia ze strony dostojników nazistowskich, aparat policyjny był wątły. W całym Protektoracie Czech i Moraw było zaledwie 2 tysiące agentów Gestapo, Kripo i SD. W Pradze działało 150 funkcjonariuszy Gestapo i 250 policji kryminalnej Kripo. Spokój był jednak pozorny.

Czeski kolaborant, Karel Lazanowski, zmarł najprawdopodobniej w wyniku otrucia (dwaj inni kolaboranci później się pochorowali) po spotkaniu z premierem Aloisem Eliášem, choć Gestapo nie mogło tego udowodnić. Czesi manifestowali swą niechęć do nazistowskiego okupanta, bojkotując niemiecką prasę lub składając kwiaty pod pomnikiem Jana Husa i Grobem Nieznanego Żołnierza.

Trzej Królowie utrzymywali kontakt z władzami i wywiadem brytyjskim oraz z agentem o ps. „Franta” (w rzeczywistości był to agent Abwehry Paul Thümmel, bliski współpracownik Wilhelma Canarisa, szefa Abwehry). Heydrich, jako nowy Protektor Czech i Moraw, zdawał sobie sprawę, że o wiele groźniejsza od czeskich partyzantów jest siatka wywiadowcza, której macki sięgają wysoko w hierarchii nazistowskiej w Berlinie, a w Pradze krzyżują się drogi wywiadowcze Wielkiej Brytanii i spiskowców niemieckich oraz czeskiego podziemia.

22 kwietnia 1941 Gestapo aresztowało pierwszego z „Trzech Króli” – podpułkownika Balabána, ale mimo straszliwych tortur nie udało się oprawcom z Gestapo ustalić prawdziwego nazwiska agenta o ps. „Franta”. Został skazany na śmierć, wyrok wykonano 3 października 1941 w praskim więzieniu. 13 maja tego samego roku Gestapo wpadło na trop pozostałych dwóch z „Trzech Króli” – podpułkownika Mašína i kapitana Morávka. Przy pomocy samochodu pelengacyjnego udało się ich namierzyć w mieszkaniu czynszowej kamienicy przy ulicy Kvetovej 2. Gestapo schwytało jeszcze radiotelegrafistę. Tylko kapitan Morávek zdołał zbiec (w trakcie ucieczki stracił palec).

Mašína i radiooperatora przewieziono do kwatery głównej Gestapo, mieszczącej się na Bredauergasse (obecnie ulicy Politických vězňů). Zajęli się nimi Kruppke i Glesagen z Sekcji 11 (bM), zwalczającej czeskie podziemie. Po kilku dniach straszliwych tortur gestapowcy zorientowali się, że Mašín ani radiooperator nigdy nie spotkali się z „Frantą”. 30 czerwca 1942 wywlekli ich na podwórze i tam zastrzelili.

Ostatni z „Trzech Króli”, Václav Morávek, który jako jedyny z trójki znał prawdziwą tożsamość agenta o ps. „Franta”, zginął w strzelaninie z funkcjonariuszami Gestapo w praskim parku 21 marca 1942 (podawana jest data 22 marca[3][4]).

Śmierć „Trzech Króli” i późniejszy zamach na Reinharda Heydricha i związane z nim aresztowania doprowadziły do likwidacji ÚVOD.

Przypisy

  1. Dariusz Dąbrowski: Polsko-czechosłowacka współpraca wywiadowcza w przededniu II wojny światowej – nieznany casus Miloslava Kašpara i Arnošta Valenty, rozdz. 12, str. 152.
  2. Bogusław Wołoszański: Ten okrutny wiek, cz. 2, str. 210.
  3. Christer Jörgensen: Sekrety historii. Szpiedzy - tajna armia Hitlera, str. 303.
  4. Bogusław Wołoszański: Ten okrutny wiek, cz. 2, str. 222.

Bibliografia[edytuj]