Trzecioświatowość
Trzecioświatowość[1][2][3][4][5] – pojęcie polityczne i ideologia, które pojawiły się pod koniec lat 40. lub na początku lat 50. XX wieku, w okresie zimnej wojny, jako próba zbudowania jedności wśród państw niechcących opowiadać się po stronie Stanów Zjednoczonych ani Związku Radzieckiego.
Historia i charakterystyka
[edytuj | edytuj kod]Zwolennicy i teoretycy trzecioświatowości uważali, że podziały i konflikty na linii Północ–Południe miały większe znaczenie polityczne niż opozycja Wschód–Zachód, typowa dla okresu zimnej wojny. W modelu „trzech światów” do Pierwszego Świata zaliczano państwa sprzymierzone ze Stanami Zjednoczonymi, natomiast określenie Drugi Świat odnosiło się do byłych uprzemysłowionych państw socjalistycznych znajdujących się pod wpływem Związku Radzieckiego. Termin Trzeci Świat definiował kraje, które pozostawały poza blokiem NATO i blokiem komunistycznym. Trzeci Świat obejmował zazwyczaj liczne państwa o kolonialnej przeszłości w Afryce, Ameryce Łacińskiej, Oceanii i Azji. Bywał też utożsamiany z krajami Ruchu Państw Niezaangażowanych oraz z gospodarczo „peryferyjnymi” państwami w światowym systemie zdominowanym przez „kraje rdzenia”[6].
Trzecioświatowość była związana z nowymi ruchami politycznymi powstającymi w okresie dekolonizacji, a także z nowymi formami regionalizmu rozwijającymi się w byłych koloniach Azji, Afryki i Bliskiego Wschodu oraz w państwach Ameryki Łacińskiej, w tym z nurtami takimi jak panarabizm, panafrykanizm, panamerykanizm czy panazjanizm[7].
Pierwszy okres ruchu trzecioświatowego, określany jako „pierwsza era Bandung”, był prowadzony przez przywódców Egiptu, Indonezji i Indii – takich jak Gamal Abdel Naser, Sukarno i Jawaharlal Nehru. W latach 60. i 70. pojawiło się drugie pokolenie rządów trzecioświatowych, które kładło nacisk na bardziej radykalną, rewolucyjno-socjalistyczną wizję, reprezentowaną m.in. przez postać Che Guevary. Pod koniec zimnej wojny, w latach 80., trzecioświatowość zaczęła stopniowo tracić na znaczeniu[7].
Solidarność Trzeciego Świata
[edytuj | edytuj kod]Solidarność Trzeciego Świata stanowi kluczowy element trzecioświatowości, akcentując jedność i współpracę krajów oraz narodów Globalnego Południa w walce z imperializmem, kolonializmem i neokolonializmem. Opiera się ona na zasadzie wzajemnego wsparcia i wspólnych interesów narodów wcześniej skolonizowanych lub uciskanych, dążąc do rozwiązywania wspólnych problemów, takich jak ubóstwo, niedorozwój i marginalizacja[8][9][10].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Andrzej Stępnik, Poppera trzeci świat okiem życzliwego krytyka, „Filozofia Nauki”, 14 (1 (53)), 2006, s. 9–29, ISSN 1230-6894 [dostęp 2025-07-25] (pol.).
- ↑ Wojciech Morawski, Dlaczego warto dać sobie spokój z badaniami nad zacofaniem?, „Roczniki Dziejów Społecznych i Gospodarczych” (79), 2018, s. 271–281, ISSN 0080-3634 [dostęp 2025-07-25] (pol.).
- ↑ Marcin Florian Gawrycki, Postrzeganie Indii i Chin w brazylijskiej nauce o stosunkach międzynarodowych w kontekście globalnych aspiracji Brazylii, „Stosunki Międzynarodowe”, 51 (4), 2015, s. 115–132, ISSN 0209-0961 [dostęp 2025-07-25] (pol.).
- ↑ Piotr Łaciński, Peru: Polityka i państwo dwadzieścia lat po uchwaleniu fujimoristowskiej konstytucji [online], bibliotekanauki.pl, 2013, s. 5-29 [dostęp 2025-07-25] (pol.).
- ↑ {{{tytuł}}} [online].
- ↑ B.R. Tomlinson, What was the Third World?, „Journal of Contemporary History”, 38 (2), 2003, s. 307–321, DOI: 10.1177/0022009403038002135, ISSN 0022-0094 [dostęp 2025-07-25] (ang.).
- ↑ a b Mark T Berger, After the Third World? History, destiny and the fate of Third Worldism, „Third World Quarterly”, 25 (1), 2004, s. 9–39, DOI: 10.1080/0143659042000185318, ISSN 0143-6597 [dostęp 2025-07-25].
- ↑ David Stenner, Globalizing Morocco: Transnational Activism and the Postcolonial State, Stanford University Press, 14 maja 2019, DOI: 10.1515/9781503609006/html, ISBN 978-1-5036-0900-6 [dostęp 2025-07-25] (ang.).
- ↑ Vijay Prashad, The Darker Nations: A People's History of the Third World, New Press, 2007, ISBN 978-1565847859.
- ↑ Frantz Fanon, The Wretched of the Earth, Grove Press, 1963, ISBN 978-0-8021-5083-7 (ang.).