Trzemeszno

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: inne miejscowości o tej nazwie.
Trzemeszno
Alumnat z XVIII wieku
Alumnat z XVIII wieku
Herb Flaga
Herb Trzemeszna Flaga Trzemeszna
Państwo  Polska
Województwo  wielkopolskie
Powiat gnieźnieński
Gmina Trzemeszno
gmina miejsko-wiejska
Burmistrz Krzysztof Dereziński
Powierzchnia 5,46 km²
Populacja (30.06.2016)
• liczba ludności
• gęstość

7 788[1]
1 426,4 os./km²
Strefa numeracyjna
+48 61
Kod pocztowy 62-240
Położenie na mapie powiatu gnieźnieńskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu gnieźnieńskiego
Trzemeszno
Trzemeszno
Położenie na mapie województwa wielkopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa wielkopolskiego
Trzemeszno
Trzemeszno
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Trzemeszno
Trzemeszno
Ziemia52°33′40″N 17°49′20″E/52,561111 17,822222
TERC
(TERYT)
4303903094
Urząd miejski
ul. Dąbrowskiego 2
62-240 Trzemeszno
Strona internetowa

Trzemesznomiasto w woj. wielkopolskim, w powiecie gnieźnieńskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Trzemeszno. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. bydgoskiego. Położone jest nad jeziorami Klasztornym i Popielewskim na Pojezierzu Gnieźnieńskim.

Według danych z 31 grudnia 2009 miasto liczyło 7840 mieszkańców[2].

Historia[edytuj]

Napoleon Orda, Klasztor Kanoników Regularnych w Trzemesznie, XIX w.
Ulica Adama Mickiewicza
Wieża ciśnień

Do niedawna funkcjonowało mylne datowanie opactwa w Trzemesznie, oparte na badaniach archeologicznych przeprowadzonych w latach 50. XX wieku. Sugerowały one powstanie w X wieku pierwszego opactwa, przypuszczalnie benedyktynów, zniszczonego w trakcie najazdu czeskiego w 1038 r. Obecnie nie ma na to żadnych dowodów, a badania archeologiczne z lat 1987-95 stanowczo odrzucają istnienie takiego opactwa.

Klasztor kanoników regularnych w Trzemesznie nie posiadał dokumentu fundacyjnego. Tzw. falsyfikat trzemeszeński, czyli dokument księcia Mieszka III Starego dla zakonników trzemeszeńskich z datą 28 kwietnia 1145 r., jest falsyfikatem z pierwszej połowy XIII w. Na bazie spuścizny klasztornej oraz badań archeologicznych można stwierdzić, że fundacja klasztoru nastąpiła w pierwszej połowie XII wieku. Istnieje teoria, że mogło to nastąpić w latach 1134-1138[3]. Była to fundacja Bolesława Krzywoustego, zaś po jego śmierci uposażeniem nowo powstałej wspólnoty zajęła się jego żona Salomea z Bergu oraz książęta juniorzy: Bolesław Kędzierzawy, Mieszko III Stary, Henryk Sandomierski, Kazimierz Sprawiedliwy. Pierwsi zakonnicy do Trzemeszna przybyli prawdopodobnie z terenów południowych Rzeszy. Teza o pochodzeniu pierwszych zakonników z Italii (Werona) jest wymysłem historiografii nowożytnej. Związki afiliacyjne klasztoru trzemeszeńskiego z kongregacją kanoników regularnych z Arrovaise we Flandrii znajdują potwierdzenie źródłowe dopiero od 1320 r., choć nie można wykluczyć, że miały one miejsce od czasów fundacji. Klasztor trzemeszeński nie należał również od początku swojego istnienia do kongregacji laterańskiej kanoników regularnych, gdyż ta sformalizowała się na ziemiach polskich dopiero w pierwszej połowie XVI wieku.

Pierwotny kościół kanoników regularnych w Trzemesznie nosił wezwanie św. Wojciecha. Zagadkowe pozostaje jego rzekome drugie wezwanie (NMP), które wspomniane jest tylko w jednym dokumencie trzemeszeńskim. Największą liczbę posiadłości klasztor trzemeszeński pozyskał w XII i XIII w. Sięgały one od okolic Trzemeszna, przez Pałuki, Kujawy, okolicę Łęczycy i Sieradza, aż po Sandomierszczyznę. W XIV w. liczba posiadłości klasztoru spadła prawie o połowę i ustabilizowała się w następnych wiekach[4].

Badania archeologiczne potwierdziły, że rozwój osady był ściśle związany z rozwojem klasztoru trzemeszeńskiego. Osada Trzemeszno otrzymała prawa miejskie ok. 1382; do 1768 miasto leżało w województwie kaliskim.

W 1776 z inicjatywy opata Michała Kosmowskiego w mieście założono gimnazjum.

Zostało rozwiązane w 1863 roku po gremialnym uczestnictwie uczniów w powstaniu styczniowym (ponownie otwarte trzy lata później).

Obecnie nosi nazwę Zespołu Szkół Gimnazjum i Liceum Ogólnokształcącego im. Michała Kosmowskiego[5].

We wrześniu 1939 obroną Trzemeszna kierował dowódca Straży Porządkowej, rzeźnik Andrzej Marchlewicz. Jego oddział stawiał opór Niemcom do 11 września, atakując straż przednią Wehrmachtu i likwidując niemieckich spadochroniarzy. Oddział ten toczył walki w okolicznych miejscowościach, m.in. w Kruchowie, Jastrzębowie i Niewolnie. Ogółem poległo 50 obrońców Trzemeszna[6] .

Demografia[edytuj]

  • Piramida wieku mieszkańców Trzemeszna w 2014 roku[1].


Piramida wieku Trzemeszno.png

Zabytki[edytuj]


Komunikacja[edytuj]

Przez miasto przebiega droga krajowa nr 15: (Wrocław)-Trzebnica-Krotoszyn-Września-Gniezno-Trzemeszno-Toruń-Ostróda-(Olsztyn).

Wielkim wydarzeniem dla mieszkańców Trzemeszna było włączenie w 1872 r. do sieci kolejowej.

W Trzemesznie znajduje się stacja kolejowa na linii Poznań-Gniezno-Inowrocław-Gdańsk/Olsztyn.

Działa również komunikacja autobusowa do okolicznych miejscowości, obsługiwana przez PPKS Gniezno, a także zamiejscową bazę PPKS Inowrocław w Mogilnie.

Osoby urodzone w Trzemesznie[edytuj]

Osoby związane z Trzemesznem[edytuj]

  • Hipolit Cegielski (1813-1868) - polski filolog, przemysłowiec, działacz społeczny i dziennikarz, deputowany do Pruskiego Zgromadzenia Narodowego, twórca Zakładów Cegielskiego, prezes Towarzystwa Przemysłowego Polskiego w Poznaniu, Centralnego Towarzystwa Gospodarczego, wiceprezes Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk
  • Józef Chociszewski (1837-1914) - redaktor, wydawca, pisarz ludowy, działacz narodowy
  • Kazimierz Grus (1885-1955) - karykaturzysta, rysownik, ilustrator książek
  • Bohdan Hulewicz (1888-1968) - pułkownik, podczas powstania wielkopolskiego 1918-1919 współorganizator Sekcji Wojskowej Komisariatu Naczelnej Rady Ludowej w Poznaniu, szef Oddziału w Sztabie Dowództwa Głównego Sił Zbrojnych byłego zaboru pruskiego, attaché wojskowy przy Poselstwie Polskim w Waszyngtonie, komendant Szkoły Podchorążych Piechoty w Ostrowi Mazowieckiej, szef sztabu 3 Dywizji Strzelców Wielkopolskich, dowódca 64 Pułku Piechoty w Grudziądzu
  • Jerzy Hulewicz (1886-1941) - pisarz, dramaturg, teoretyk sztuki, grafik
  • Witold Hulewicz (1895-1941) - polski poeta, krytyk literacki, tłumacz i wydawca, kierownik Rozgłośni Wileńskiej Polskiego Radia
  • Marian Langiewicz (1827-1887) - polski generał i dyktator powstania styczniowego
  • Józef Przyborowski (1823-1896) - filolog, archiwista, bibliotekarz, numizmatyk, archeolog, badacz życia i twórczości Jana Kochanowskiego
  • Adolf Ignacy Skarbek-Malczewski (1813-1887) - ziemianin, działacz narodowy, uczestnik powstania listopadowego i powstania wielkopolskiego 1848, odznaczony Złotym Orderem Virtuti Militari
  • abp Florian Stablewski (1841-1906) - polski biskup rzymskokatolicki, arcybiskup metropolita gnieźnieński i poznański, prymas Polski, poseł do sejmu pruskiego
  • Paweł Edmund Strzelecki (1797-1873) - polski podróżnik, geolog, geograf, badacz i odkrywca
  • Jędrzej Śniadecki (1768-1838) - polski lekarz, biolog, chemik, filozof i publicysta, profesor chemii i medycyny w Szkole Głównej Wielkiego Księstwa Litewskiego i Akademii Medyko-Chirurgicznej w Wilnie, prezes Towarzystwa Naukowego Lekarskiego
  • Wojciech Trąmpczyński (1860-1953) - polski polityk, prawnik, działacz Narodowej Demokracji, marszałek Sejmu i Senatu
  • Jerzy Waldorff (1910-1999) - polski pisarz, publicysta, krytyk muzyczny, działacz społeczny
  • Jan Zimmermann (ur. 1949) - polski prawnik administrawista, profesor nauk prawnych, kierownik Katedry Prawa Administracyjnego na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Jagiellońskiego[7].

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. a b http://www.polskawliczbach.pl/Trzemeszno, w oparciu o dane GUS.
  2. Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 31 XII 2009 r.). Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2010-06, s. 102. ISSN 1734-6118. [dostęp 16 lipca 2010].
  3. P. H. Dorszewski, Uposażenie i działalność gospodarcza klasztoru kanoników regularnych w Trzemesznie do początku XVI wieku, Olsztyn 2013, s. 92.
  4. P. H. Dorszewski, Uposażenie i działalność gospodarcza klasztoru kanoników regularnych w Trzemesznie do początku XVI wieku, Olsztyn 2013, s. 145-190.
  5. Zespół Szkół Gimnazjum i Liceum im. Michała Kosmowskiego w Trzemesznie
  6. Jerzy Ślaski, "Polska Walcząca", Instytut Wydawniczy "PAX", ISBN 83-211-1428-8, s. 94-95
  7. Serwis informacyjny Gminy Trzemeszno – Główne zabytki miasta i gminy Trzemeszno

Bibliografia[edytuj]

Linki zewnętrzne[edytuj]