Trznadel czubaty
| Schoeniclus rusticus | |||
| (Pallas, 1776) | |||
| |||
| Systematyka | |||
| Domena | |||
|---|---|---|---|
| Królestwo | |||
| Typ | |||
| Podtyp | |||
| Gromada | |||
| Podgromada | |||
| Infragromada | |||
| Rząd | |||
| Podrząd | |||
| Rodzina | |||
| Rodzaj | |||
| Gatunek |
trznadel czubaty | ||
| Synonimy | |||
|
| |||
| Kategoria zagrożenia (CKGZ)[3] | |||
 | |||
| Zasięg występowania | |||
 w sezonie lęgowym przeloty zimowiska | |||
Trznadel czubaty[4] (Schoeniclus rusticus) – gatunek małego, wędrownego ptaka z rodziny trznadli (Emberizidae), zamieszkujący Eurazję. Bliski zagrożenia wyginięciem.
Zasięg występowania
[edytuj | edytuj kod]Trznadel czubaty występuje w pasie ciągnącym się od północnej Europy po wschodnią Rosję. Zimuje głównie we wschodniej Azji[5], nielicznie także w Azji Środkowej (południowy Kazachstan i północno-zachodnie Chiny)[3]. Do Polski zalatuje sporadycznie, do końca 2023 stwierdzony 43 razy (łącznie obserwowano 45 osobników)[6].
Systematyka
[edytuj | edytuj kod]Część systematyków zalicza trznadla czubatego do rodzaju Emberiza[1][5][7][8]. Niektórzy badacze uznają go za gatunek monotypowy[7][8], natomiast Handbook of the Birds of the World wyróżnia dwa podgatunki[5]:
- E. r. rustica – środkowy i północny Półwysep Fennoskandzki na wschód po środkowo-wschodnią Syberię (okolice jeziora Bajkał).
- E. r. latifascia – wschodnia Syberia od jeziora Bajkał na wschód po Zatokę Anadyrską i Kamczatkę, na południe po ujście Amuru i północny Sachalin, być może także góry Wielki Chingan (północno-wschodnie Chiny).
Morfologia
[edytuj | edytuj kod]Ptak ma charakterystyczny czubek, podobnie do czubatki (w locie bardzo widoczny). Tak jak trznadel zwyczajny, za skrzydłami ma rdzawą plamkę, a nad czarnymi oczami biały pasek.
Długość ciała wynosi 13–14,5 cm, masa 15,5–24,3 g[5].
Pożywienie
[edytuj | edytuj kod]Żywi się ziarnem, owadami i pająkami[5].
Status i ochrona
[edytuj | edytuj kod]Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) od 1988 klasyfikowała trznadla czubatego jako gatunek najmniejszej troski (LC, Least Concern). W 2016 status zmieniono na narażony (VU, Vulnerable), a w 2025 na bliski zagrożenia (NT, Near Threatened). Liczebność światowej populacji, wstępnie obliczona na podstawie szacunków organizacji BirdLife International dla Europy na rok 2021, zawiera się w przedziale 4 200 000 – 8 200 000 dorosłych osobników. Globalny trend liczebności oceniany jest jako spadkowy[3]. Jeszcze w 2015/2016 roku sugerowano, że liczebność populacji spada gwałtownie – o ponad 30% w ciągu 10 lat[9][3]. Późniejsze dane wykazały jednak, że spadki spowolniły, lokalnie liczebność ustabilizowała się, zaś w Finlandii czy Szwecji zaczęła wzrastać[3]. Zagrożenie dla trznadli czubatych stanowi wycinka drzew i osuszanie środowiska na terenach lęgowych oraz rozwój rolnictwa i odłów na zimowiskach[9].
Tak jak prawie wszystkie wróblowe, gatunek ten jest w Polsce objęty ścisłą ochroną gatunkową[10].
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b Emberiza rustica, [w:] Integrated Taxonomic Information System [dostęp 2015-12-13] (ang.).
- ↑ a b D. Lepage: Rustic Bunting Emberiza rustica. [w:] Avibase [on-line]. [dostęp 2023-01-15]. (ang.).
- ↑ a b c d e BirdLife International, Emberiza rustica, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2025, wersja 2025-2 [dostęp 2025-11-26] (ang.).
- ↑ Systematyka i nazwa polska za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Rodzina: Emberizidae Vigors, 1825 - trznadle - Old word buntings (wersja: 2024-10-23). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2025-11-26].
- ↑ a b c d e Copete, J.L., Garcia, E.F.J. & Sharpe, C.J.: Rustic Bunting (Emberiza rustica). [w:] del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (eds.). Handbook of the Birds of the World Alive [on-line]. 2016. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-06-21)].
- ↑ Komisja Faunistyczna Sekcji Ornitologicznej Polskiego Towarzystwa Zoologicznego. Raport nr 40. Rzadkie ptaki obserwowane w Polsce w roku 2023. „Ornis Polonica”. 65, s. 127–152, 2024. DOI: 10.12657/ornis.2024.2.4.
- ↑ a b F. Gill, D. Donsker & P. Rasmussen (red.): Buntings. IOC World Bird List (v15.1). [dostęp 2025-11-26]. (ang.).
- ↑ a b AviList Core Team, AviList: The Global Avian Checklist, v2025, 2025, DOI: 10.2173/avilist.v2025 (ang.).
- ↑ a b Alex Dale: 6 things you might have missed from the 2016 Red List. BirdLife International, 2016-12-14. [zarchiwizowane z tego adresu (2020-08-08)].
- ↑ Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 16 grudnia 2016 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt (Dz. U. z 2016 r. poz. 2183).
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Zdjęcia, nagrania głosów i krótkie filmy. [w:] eBird [on-line]. Cornell Lab of Ornithology. (ang.).