Trznadel rudogłowy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Trznadel rudogłowy
Granativora bruniceps[1]
(J.F. Brandt, 1841)
Ilustracja
Samiec sfotografowany w Uzbekistanie
Ilustracja
Samica (zachodnie Indie)
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Infragromada ptaki neognatyczne
Rząd wróblowe
Podrząd śpiewające
Rodzina trznadle
Rodzaj Granativora
Gatunek trznadel rudogłowy
Synonimy
  • Emberiza bruniceps J.F. Brandt, 1841
  • Emberiza icteria
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2]
Status iucn3.1 LC pl.svg

Trznadel rudogłowy[3] (Granativora bruniceps) – gatunek małego ptaka z rodziny trznadli (Emberizidae). Gniazduje w Azji Środkowej, zimuje w Azji Południowej. Nie jest zagrożony wyginięciem.

Taksonomia[edytuj | edytuj kod]

Po raz pierwszy gatunek opisał Johann Friedrich von Brandt. Opis ukazał się na łamach Bulletin Scientifique, czasopisma wydawanego przez Petersburską Akademię Nauk, w 1841. Holotyp pochodził z Turkmenistanu. Autor nadał nowemu gatunkowi nazwę Emberiza bruniceps[4]. Nazwa ta jest obecnie (2021) podtrzymywana przez Międzynarodowy Komitet Ornitologiczny; uznaje on trznadla rudogłowego za gatunek monotypowy[5]. Niektórzy autorzy umieszczają trznadla rudogłowego w rodzaju Granativora, wraz z trznadlem czarnogłowym (G. melanocephala). W okolicy Morza Kaspijskiego zachodzi hybrydyzacja między przedstawicielami tych dwóch gatunków[6]. Trznadel rudogłowy został opisany także pod nazwą Emberiza icteria, również w 1841, jednak opis ukazał się kilka miesięcy później, w związku z czym pierwszeństwo ma nazwa Granativora bruniceps[7].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Długość ciała wynosi około 15–16,5 cm, masa ciała 18–34 g[6]. Samiec w szacie godowej jest bardzo charakterystyczny. Wyróżnia się kasztanową głową i piersią oraz żółtym spodem ciała i kuprem. U poszczególnych samców ilość barwy kasztanowej bywa zmienna, całe ciemię może być żółte. Górna część grzbietu żółtozielona, pokryta czarniawymi paskami. Samice i młode nie wyróżniają się, ich upierzenie jest jednolite, z żółtymi pokrywami podogonowymi. Brak bieli na sterówkach. U samic spód ciała może być żółtawy lub białawy po płowy; prawdopodobnie różnice te związane są z wiekiem. Młode i samice bardzo przypominają te u trznadli czarnogłowych; w porównaniu do nich są mniejsze oraz mają bardziej stożkowaty dziób. Rozróżnić je można po wymiarach: jeśli dany ptak ma długość skrzydła mniejszą od 82 mm, zaś długość dzioba od 15,8 mm, jest to najprawdopodobniej trznadel rudogłowy; jeśli długość skrzydła przekracza 87 mm, a dzioba – 16,8 mm, to najpewniej trznadel czarnogłowy[7].

Zasięg występowania[edytuj | edytuj kod]

Trznadle rudogłowe są wędrowne. Gnieżdżą się na obszarze od międzyrzecza Wołgi i Uralu na wschód po Kazachstan i Ałtaj, zachodnią Mongolię i północno-zachodnie Chiny (Sinciang) i na południe po północno-wschodni Iran, Turkmenistan, północno-zachodni i wschodni Afganistan, Uzbekistan, Tadżykistan i Kirgistan. Zimują w Indiach[6].

Ekologia i zachowanie[edytuj | edytuj kod]

Jaja z kolekcji muzealnej

Środowiskiem życia są wszelkie skupiska roślin zielnych i krzewów na stepach, półpustyniach i w pustynnych oazach. Pojawiają się również na sztucznie nawadnianych obszarach rolniczych, gdzie przebywają w zakrzewieniach, wzdłuż granic pól, w gajach, na wybrzeżach kanałów, w dolinach rzek i nasadzeniach drzew służących do ochrony przed wiatrem. Żywią się ziarnem, w okresie lęgowym również bezkręgowcami[8].

Okres lęgowy trwa od maja do sierpnia. Gniazdo buduje wyłącznie samica. Przeważnie ulokowane jest w krzewie, nisko nad ziemią. W zniesieniu od 2 do 5 jaj. Inkubacja trwa 10–14 dni. Młode są karmione przez oboje rodziców, opuszczają gniazdo po 12–13 dniach od wyklucia[8].

Status[edytuj | edytuj kod]

IUCN uznaje trznadla rudogłowego za gatunek najmniejszej troski (LC, Least Concern) nieprzerwanie od 1988 (stan w 2020). Trend liczebności populacji uznawany jest za stabilny[2][8].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Granativora bruniceps, [w:] Integrated Taxonomic Information System [online] (ang.).
  2. a b Granativora bruniceps, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species [online] (ang.).
  3. Systematyka i nazewnictwo polskie: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Rodzina: Emberizidae Vigors, 1825 - trznadle - Old World buntings (wersja: 2021-01-16). W: Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2021-03-09].
  4. J.F. Brandt. Note sur trois espèces nouvelles d'Oiseaux de Russie et de la Perse boréale. „Bulletin Scientifique”. 9, s. kol. 12, 1841. 
  5. F. Gill, D. Donsker & P. Rasmussen (red.): Buntings (ang.). IOC World Bird List (v11.1). [dostęp 2021-03-09].
  6. a b c Copete, J.L.: Red-headed Bunting (Emberiza bruniceps). W: del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (eds.). Handbook of the Birds of the World Alive [on-line]. 2016. [zarchiwizowane z tego adresu (31 grudnia 2016)].
  7. a b Clive Byers, Urban Olsson, Jon Curson: Buntings and Sparrows. A&C Black, 2012, s. 182, 185. ISBN 978-1-4081-8906-1.
  8. a b c Species factsheet: Emberiza bruniceps. BirdLife International. [dostęp 2021-03-09].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]