Trznadel złotawy
| Schoeniclus aureolus[1] | |||
| (Pallas, 1773) | |||
 Samiec | |||
 Samica | |||
| Systematyka | |||
| Domena | |||
|---|---|---|---|
| Królestwo | |||
| Typ | |||
| Podtyp | |||
| Gromada | |||
| Podgromada | |||
| Infragromada | |||
| Rząd | |||
| Podrząd | |||
| Rodzina | |||
| Rodzaj | |||
| Gatunek |
trznadel złotawy | ||
| Synonimy | |||
|
| |||
| Podgatunki | |||
| |||
| Kategoria zagrożenia (CKGZ)[3] | |||
 | |||
Trznadel złotawy[4], trznadel złocisty (Schoeniclus aureolus) – gatunek małego ptaka z rodziny trznadli (Emberizidae). Występuje od wschodniej i północno-wschodniej Europy po wschodnią i północno-wschodnią Azję. Wędrowny, zimuje w południowej i południowo-wschodniej Azji. Wyjątkowo zalatuje do Polski. Jest krytycznie zagrożony wyginięciem.
Zasięg występowania
[edytuj | edytuj kod]Trznadel złotawy zamieszkuje wschodnią i północno-wschodnią Europę (bardzo nielicznie europejska część Rosji, praktycznie wymarł w Finlandii, Białorusi i północnej Ukrainie) i północną Azję (Syberia wraz z Sachalinem i Kurylami, północny Kazachstan, północna i centralna Mongolia, północno-wschodnie Chiny, północna Korea Północna i północna Japonia). Wędrowny, zimuje w południowo-wschodniej Azji, Indiach, Nepalu, Bangladeszu i południowych Chinach[3].
Bardzo rzadko zalatuje do środkowej i zachodniej Europy[5]; do Polski zalatuje wyjątkowo (do 2020 stwierdzony 5 razy, po raz ostatni w czerwcu 2020 w Helu, po 50 latach przerwy[6]).
Systematyka
[edytuj | edytuj kod]Część systematyków zalicza trznadla złotawego do rodzaju Emberiza[7][8][9].
Wyróżniono dwa podgatunki Schoeniclus aureolus[7][8][9]:
- S. aureolus aureolus (Pallas, 1773) – wschodnia Europa do wschodniej Syberii i na południe do północnego Kazachstanu i centralnej Mongolii.
- S. aureolus ornatus (Shulpin, 1928) – południowa-środkowa Syberia i północno-wschodnia Mongolia do południowo-wschodniej Syberii, północna Japonia i północno-wschodnie Chiny.
Morfologia
[edytuj | edytuj kod]- Wygląd
- Samiec w upierzeniu godowym ma głowę czarną z wyjątkiem ciemnobrązowego wierzchu, żółty spód ciała i podgardle. Grzbiet kasztanowy, w tym samym kolorze przepaska na piersiach. Szeroka, biała pręga na skrzydłach, białe pokrywy podogonowe. Samica z jasnożółtym brzuchem, wierzch ciała jasnobrązowy. Kontrastowy rysunek na głowie z wyraźną jasną pręgą nad okiem. Samiec w szacie spoczynkowej ubarwiony podobnie jak samica.
- Wymiary średnie
- długość ciała ok. 14–15,5 cm[7]
masa ciała 14–33 g[7]
Ekologia i zachowanie
[edytuj | edytuj kod]
- Biotop
- Preferuje nizinne, podmokłe łąki z wysoką roślinnością i porozrzucanymi wierzbami lub brzozami. Bywa spotykany także w zakrzewieniach rosnących wzdłuż rzek, wtórnych zaroślach krzewów, młodnikach, skrajach brzozowych lasów i, lokalnie, torfowiskach wysokich. Na zimowiskach odwiedza również pola ryżowe, trzcinowiska, uprawy[10].
- Głos
- Śpiew dzwoniący, podobny do śpiewu ortolana. Często śpiewa na wyeksponowanych miejscach.
- Lęgi
- Przeważnie rozpoczyna lęgi przynajmniej w drugiej połowie czerwca i zazwyczaj wyprowadza jeden lęg. Gniazdo znajduje się na ziemi, także w kępie traw, zagłębieniu, między korzeniami lub nieco nad ziemią w gałęziach wierzby. Składa 3–5 jaj. Inkubacja trwa 13–14 dni, wysiadują oba ptaki z pary. Młode po 11–15 dniach od wyklucia są w pełni opierzone[10].
- Pożywienie
- Nasiona roślin, w okresie lęgowym bezkręgowce, m.in. chrząszcze, gąsienice, ważki i pajęczaki[10].
Status zagrożenia i ochrona
[edytuj | edytuj kod]Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) w październiku 2017 uznała trznadla złotawego za gatunek krytycznie zagrożony wyginięciem (CR, Critically Endangered). Wcześniej – w 2017, 2016 i 2013 otrzymał rangę zagrożonego (EN, Endangered), w 2012 i 2008 narażonego (VU, Vulnerable), w 2004 bliskiego zagrożenia (NT, Near Threatened), zaś jeszcze wcześniej uchodził za gatunek najmniejszej troski (LC, Least Concern)[3][11]. Dawniej był to jeden z najliczniejszych ptaków wróblowych odbywających lęgi na Syberii[3][11]. W latach 90. XX wieku badacze dostrzegli spadek liczebności na Hokkaido, wysnuli przypuszczenie, że trznadlom złotawym – wówczas niezwykle pospolitym – może zagrażać ogólny spadek liczebności. Według BirdLife International, w 2017 roku spadek globalnej liczebności populacji mógł osiągnąć już 95%. Gatunek wędruje i nocuje w wielkich stadach, co czyni te ptaki łatwymi ofiarami. W Chinach ptaki te są odławiane i sprzedawane w celach spożywczych; choć ta praktyka jest nielegalna od 1997, ptaki te sprzedawane są na czarnym rynku. W 2017 w Chinach nastąpiły zmiany prawne i zakazano także i konsumpcji przedstawicieli gatunków chronionych[12]. Opracowywany jest plan ochrony tego gatunku na skalę globalną[13].
Na terenie Polski gatunek ten jest objęty ścisłą ochroną gatunkową[14].
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Emberiza aureola, [w:] Integrated Taxonomic Information System [dostęp 2026-06-11] (ang.).
- 1 2 3 4 D. Lepage: Yellow-breasted Bunting Emberiza aureola. [w:] Avibase [on-line]. [dostęp 2023-02-07]. (ang.).
- 1 2 3 4 BirdLife International, Emberiza aureola, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2017, wersja 2025-2 [dostęp 2026-06-11] (ang.).
- ↑ Systematyka i nazewnictwo polskie: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Rodzina: Emberizidae Vigors, 1825 - trznadle - Old World buntings (wersja: 2024-10-23). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2026-06-11].
- ↑ wynik wyszukiwania: Emberiza aureola, [w:] Tarsiger.com [online] [dostęp 2026-06-11] (ang.).
- ↑ Komisja Faunistyczna Sekcji Ornitologicznej PTZool, Raport nr 37. Rzadkie ptaki obserwowane w Polsce w roku 2020, „Ornis Polonica”, 62, 2021, s. 113–148.
- 1 2 3 4 Copete, J.L. & Sharpe, C.J.: Yellow-breasted Bunting (Emberiza aureola). [w:] del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (eds.). Handbook of the Birds of the World Alive [on-line]. 2015. [zarchiwizowane z tego adresu (7 grudnia 2015)].
- 1 2 F. Gill, D. Donsker, P. Rasmussen (red.), IOC World Bird List (v15.1) [online], 20 lutego 2025 [dostęp 2026-06-11] (ang.).
- 1 2 AviList Core Team, AviList: The Global Avian Checklist, v2025, 2025, DOI: 10.2173/avilist.v2025 (ang.).
- 1 2 3 Clive Byers, Urban Olsson, Jon Curson: Buntings and Sparrows. A&C Black, 2013, s. 168. ISBN 978-1-4081-8906-1.
- 1 2 Species factsheet: Yellow-breasted Bunting Emberiza aureola [online], BirdLife International, 2017 [dostęp 2026-06-11] (ang.).
- ↑ Simba Chan, Is the Yellow-breasted Bunting the next Passenger Pigeon?, BirdLife International, 17 października 2017 [zarchiwizowane 2021-07-28].
- ↑ ACTION PLAN FOR THE YELLOW-BREASTED BUNTING [online], Convention on the Conservation of Migratory Species of Wild Animals 5th Meeting of the Sessional Committee of the CMS Scientific Council (ScC-SC5) Online, 28 June – 9 July 2021 [dostęp 2023-02-07] (ang.).
- ↑ Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 16 grudnia 2016 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt (Dz. U. z 2016 r. poz. 2183 (ISAP)).
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Zdjęcia i nagrania audiowizualne. [w:] eBird [on-line]. Cornell Lab of Ornithology. (ang.).