Tuaregowie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Tuaregowie
Liczebność ogółem 3,6 mln (2019)[1]
Regiony zamieszkania  Niger 2184 tys.
 Mali 857 tys.
 Algieria 191 tys.
 Burkina Faso 167 tys.
 Mauretania 123 tys.
 Egipt 27 tys.
 Francja 26 tys.
 Libia 18 tys.
 Nigeria 3,2 tys.
Języki język tuareski
Główne religie islam
Pokrewne grupy etniczne Berberowie
Tuareg z Algierii
Kobieta tuareska
Obszar zamieszkany przez Tuaregów

Tuaregowie – lud berberyjski zamieszkujący obszary Sahary, głównie w Algierii, Libii, Mali, Nigrze i Burkina Faso. Sami mówią o sobie kel tamasheq[2]. Tradycyjnie są nomadami, podróżują po pustyni i jej obrzeżach, zajmują się hodowlą bydła i kóz, wytwarzaniem biżuterii i turystyką. W 2012 r. podjęli próbę utworzenia suwerennego państwa Azawad na terenie północnego Mali.

W literaturze i tekstach piosenek (Berberowie posiadają stosunkowo bogaty repertuar muzyczny[3]) można zetknąć się z nazwą imazeghen „wolni ludzie”, która oznacza po prostu wszystkich Berberów. Przedwojenne źródła podawały również „Kel tagoulmoust” oznaczającą ludzi noszących zasłonę („zasłaniający twarz”). Definitywne odrzucenie nazwy „tuareg” wiąże się z negatywnymi konotacjami tego słowa – jedna z proponowanych etymologii wywodzi znaczenie od arab. tawariq, czyli „bezbożnik”.

Zwyczaje[edytuj | edytuj kod]

Zajmują się wypasem zwierząt (np. owiec, kóz, wielbłądów) oraz transportem karawanowym. Prowadzą koczowniczy tryb życia. Są znane przypadki uprawiania przez nich roli na obszarach Sahelu[4], jednak stoi to w niezgodzie z ich tradycją. Hodowla wielbłądów, która stanowi ważną część ich tradycji (mają wiele słów na określenie tych zwierząt), została ograniczona ze względu na nowe środki transportu (samochody), jak i postępującą w ostatnich latach urbanizację ludności.

Kobieta ma silną pozycję w społeczności – zajmuje się edukacją dzieci, przechowywaniem tradycji, prowadzeniem spraw domowych w czasie nieobecności męża. Dawniej (przed okresem kolonialnym) kobiety tuareskie posiadały dziedziczny majątek, którego minimum stanowiło bydło i namiot, same wybierały sobie mężów. Obowiązywała zasada matriarchatu. Kłótnie małżeńskie były zawsze rozstrzygane z priorytetem kobiety, co często prowadziło do rozwodów. Po tymczasowym (kilkudziesięcioletnim), znacznym pogorszeniu się sytuacji kobiet w okresie kolonialnym, nadal utrzymują one swoją silną pozycję społeczną[5].

Chociaż Tuaregowie zamieszkują w rejonie Maghrebu i w związku z tym wyznają islam, kobiety chodzą tam z odkrytą twarzą, a mężczyźni przeciwnie, zasłaniają twarz fragmentem swego turbanu. Poza oczywistym wytłumaczeniem związanym z ochroną przed piaskami, w społeczności Tuaregów występują przesądy (zakrycie twarzy ma chronić przed „złymi siłami”, które wchodzą przez usta; podobnie kobiety noszą talizmany jak np. khomessa „ręka Fatimy”[6]). Inny powód zakrywania twarzy przez mężczyzn to ukrycie uczuć. Okazywanie uczuć i mówienie o nich to u Tuaregów oznaka słabości, gdyż to czyny, a nie słowa świadczą o człowieku[7].

Obecnie, ze względu na trudności ekonomiczne[8], duża grupa Tuaregów mieszka w miastach. Często pracują jako przewodnicy wycieczek po pustyni.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Są jedną z grup Berberów. Od tysięcy lat zajmowali się łapaniem niewolników, handlowali już z Rzymianami, Europejczykami. Część niewolników uległa naturalizacji, co stało się podstawą do utworzenia u nich rodzaju systemu feudalnego z podziałem na szlachtę i potomków niewolników. Historia niewolnictwa afrykańskiego obejmuje też pewien udział Afrykańczyków (Arabów i Tuaregów) w wywozie niewolników m.in. do Stanów Zjednoczonych[9].

Język i pismo[edytuj | edytuj kod]

Tuaregowie posługują się kilkoma dialektami języka tamaszek. Używają uaktualnionego, tradycyjnego alfabetu neo-tifinagh, stosowanego do zapisu języków berberyjskich. Do niedawna (graniczną datą jest „przebudzenie” narodów Amazigh końcem XX w., w wyniku którego wprowadzono naukę tifinagh do szkół) był on wykorzystywany głównie przez kobiety do prywatnych zapisków i korespondencji, nie stosowano go nawet w poezji, a w życiu publicznym używany był alfabet arabski[10].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Joshua Project, People Cluster: Tuareg, joshuaproject.net [dostęp 2019-08-31] (ang.).
  2. Uzasadnienie nazwy „tamasheq” [1].
  3. Strona o kulturze berberyjskiej [2].
  4. Tuareg – People Of The Land (Sahara) – YouTube.
  5. Status kobiety tuareskiej [3].
  6. Zdjęcie przedstawiające tuareską dziewczynę z talizmanem – dostęp 27.07.2012 [4].
  7. Codzienne zwroty w języku tamaszek [5].
  8. Film ukazujący powrót grupy tuareskich uchodźców [6].
  9. Historia niewolnictwa afrykańskiego [7].
  10. Tifinagh alphabet and Berber languages.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]