Tubądzin

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Artykuł

51°39′26″N 18°33′51″E

- błąd

38 m

WD

51°42'N, 18°32'E, 51°39'15.23"N, 18°33'36.36"E

- błąd

20031 m

Odległość

1129 m

Tubądzin
wieś
Ilustracja
Dwór w Tubądzinie
Państwo

 Polska

Województwo

 łódzkie

Powiat

sieradzki

Gmina

Wróblew

Liczba ludności (2011)

224[1]

Strefa numeracyjna

43

Kod pocztowy

98-285[2]

Tablice rejestracyjne

ESI

SIMC

0719984

Położenie na mapie gminy Wróblew
Mapa konturowa gminy Wróblew, u góry nieco na lewo znajduje się punkt z opisem „Tubądzin”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, w centrum znajduje się punkt z opisem „Tubądzin”
Położenie na mapie województwa łódzkiego
Mapa konturowa województwa łódzkiego, po lewej znajduje się punkt z opisem „Tubądzin”
Położenie na mapie powiatu sieradzkiego
Mapa konturowa powiatu sieradzkiego, w centrum znajduje się punkt z opisem „Tubądzin”
Ziemia51°39′26″N 18°33′51″E/51,657222 18,564167

Tubądzinwieś w Polsce położona w województwie łódzkim, w powiecie sieradzkim, w gminie Wróblew.

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa sieradzkiego.

Części wsi[edytuj | edytuj kod]

Integralne części wsi Tubądzin[3][4]
SIMC Nazwa Rodzaj
0719990 Nacki część wsi
0720007 Rudnik część wsi

Historia[edytuj | edytuj kod]

Wieś położona w odległości 15 km od Sieradza w kierunku pn.-zach., według legendy założona już w XIII w. przez rycerza Tubąda. Pierwsza wzmianka pisana pochodzi z 1392 r. W XVI w. Tubądzin należał do Rudnickich Lis, Radońskich h. Ogończyk, potem – Iwańskich, Wężyków, Zbijewskich, Nieniewskich, a od 1886 r. do Hirsza vel Tykainera. W 1891 r. na licytacji majątek ten nabył Kazimierz Colonna Walewski z Inczewa dla swego syna Kazimierza Stanisława Walewskiego (1867–1940).

Dwór w Tubądzinie zbudowany został przed 1796 r. przez Macieja Zbijewskiego Rola, kasztelana konarskiego sieradzkiego. Jest to budynek w stylu klasycystycznym, usadowiony na planie prostokąta, piętrowy. Dach czterospadowy, łamany, z okapem wspartym na kroksztynach. Ostatni właściciel dworu – Kazimierz Walewski urządził tu archiwum rodu Walewskich, na które składały się zbiory rodzinnych dokumentów, 132 portrety i szereg różnych pamiątek po członkach tego rodu. Znajdowała się tu też bogato wyposażona biblioteka, starodruki z XVI–XVIII w., zbiory archeologiczne. Po zajęciu Polski przez Niemców w 1939 r. majątki: w sąsiednim Inczewie i w Tubądzinie oddane zostały w zarząd Niemca Mauve Lutza. K. Walewski pozostał wprawdzie w jednym pokoju we dworze, lecz wkrótce zmarł (3 III 1940 r.). Część zbiorów przepadła, większość jednak została uratowana, a to dzięki Rudolfowi Weinertowi – Austriakowi, przedwojennemu kustoszowi Muzeum Ziemi Sieradzkiej, który podpisał volkslistę. Po wojnie zbiory Walewskiego zostały rozdzielone między Archiwum Państwowe w Łodzi i Muzeum w Sieradzu. Dwór po wojnie został kompletnie zniszczony: zostały tylko mury, gdy w 1971 r. przystąpiono do jego odbudowy. Remont trwał 13 lat. W 1984 r. otwarto w nim Muzeum Wnętrz Dworskich (od 1998 r. Muzeum Walewskich) jako filię Muzeum Okręgowego w Sieradzu. Główną atrakcją jest tu ekspozycja portretu sarmackiego z XVII, XVIII i pocz. XIX w. ze zbiorów Kazimierza Walewskiego. W pd. części parku stoi także oficyna dworska, pierwotnie z 1860 r., odbudowana od podstaw i przeznaczona na zaplecze administracyjne muzeum. Otaczający założenie dworskie park o pow. 3,54 ha powstał na przełomie XVIII/XIX w. Rosną w nim pomnikowe okazy drzew, m.in. lipa szerokolistna, modrzew europejski, wiąz szypułkowy, 9 egz. jesionu wyniosłego, białodrzew. Park jest odtwarzany po zniszczeniach epoki realnego socjalizmu.

W głębi wsi murowany kościół św. Wawrzyńca z 1900 r., zbudowany na miejscu drewnianego z 1726 r. Erekcja parafii przed 1416 r. W ołtarzu głównym obraz Matki Boskiej z XVII w. Wota z 1738 r. z postacią św. Rocha i fundatora oraz z 1761 r. z wizerunkiem Matki Boskiej i fundatorów. Chrzcielnica z 1709 r. Poza tym obrazy i rzeźby z XVIII i XIX w. W archiwum księgi metrykalne od 1799 r. Obok kościoła dzwonnica z 1901 r. Na niej dzwon z 1628 r. z h. Lis i napisem łacińskim, który w tłumaczeniu brzmi: „Chwała samemu Bogu. Szlachetny Pan Chryzostom Liskowski z Rudnika, dziedzic w Tubądzinie ufundował ten dzwon w roku Pańskim 1628 ku uczczeniu św. Wojciecha”. Obok kościoła oryginalna kapliczka z końca XVIII w. Przy kościele, wśród licznych ustawionych tu głazów są kamienie przeniesione z pobliskiego Bartochowa, gdzie na wyspie zwanej Radością kazała je ustawić Konstancja Biernacka, autorka wydanej w 1829 r. pierwszej encyklopedii dla dzieci. Na jednym z kamieni wyryte są fragmenty poematu Ogrody, pióra XVII-wiecznego poety Jacques'a de Lille.

W latach 1912–1914 nauczycielem szkoły powszechnej w Tubądzinie był Michał Kobyliński, który rozpoczął tam nauczanie w języku polskim, za co został ukarany naganą przez inspektora oświaty.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Według rejestru zabytków Narodowego Instytutu Dziedzictwa[5] na listę zabytków wpisane są obiekty:

  • zespół dworski, XVIII/XIX w.:
    • dwór, nr rej.: 852 z 28.12.1967
    • oficyna, nr rej.: 853 z 28.12.1967
    • park, nr rej.: 854 z 28.12.1967
    • aleja dojazdowa, nr rej.: 62/P-XIII-8 z 27.10.1948 oraz 1152 z 14.06.1974

szlak turystyczny żółty Przez Tubądzin przebiega szlak pieszy i rowerowy

szlak turystyczny zielonypieszy

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Wieś Tubądzin w liczbach, Polska w liczbach [dostęp 2019-11-13] (pol.), liczba ludności w oparciu o dane GUS.
  2. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2013, s. 1301 [zarchiwizowane z adresu 2014-02-22].
  3. Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
  4. TERYT (Krajowy Rejestr Urzędowego Podziału Terytorialnego Kraju). Główny Urząd Statystyczny. [dostęp 2015-11-18].
  5. NID: Rejestr zabytków nieruchomych, województwo łódzkie. [dostęp 2008-09-19].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Ruszkowski A.: Sieradz i okolice. Sieradz, 2000
  • Ruszkowski A.: Kościół św. Wawrzyńca w Tubądzinie [w:] „Na sieradzkich szlakach” nr 3/II 1986, s. 11-13
  • Sawicki W.: Portret staropolski w zbiorach Muzeum Okręgowego w Sieradzu [w:] „Na sieradzkich szlakach” nr 4/II 1986, s. 4-5

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]