Turko wąsaty

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Turko wąsaty
Pteroptochos megapodius[1]
Kittlitz, 1830
Okaz z Muzeum Historii Naturalnej w Londynie
Okaz z Muzeum Historii Naturalnej w Londynie
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Infragromada ptaki neognatyczne
Rząd wróblowe
Podrząd tyrankowce
Rodzina krytonosowate
Rodzaj Pteroptochos
Gatunek turko wąsaty
Synonimy

Leptonyx macropus[2]
Megalonyx rufus[2]

Kategoria zagrożenia (CKGZ)[3]
Status iucn3.1 LC pl.svg
Rysunek autorstwa von Kittlitza z 1832 roku. Zwracają uwagę długie tylne pazury

Turko wąsaty (Pteroptochos megapodius) – gatunek średniej wielkości ptaka z rodziny krytonosowatych. Występuje endemicznie w Chile. Niezagrożony wyginięciem.

Taksonomia[edytuj]

Po raz pierwszy gatunek opisał Heinrich von Kittlitz w roku 1830 pod akceptowaną obecnie przez IOC nazwą Pteroptochos megapodius. Holotyp pochodził z Valparaíso[4]. Wyróżnia się dwa podgatunki[5].

W opisie ptaków obserwowanych podczas podróży okrętu HMS Beagle (1832-1836) znalazła się adnotacja, że Chilijczycy nazywają ten gatunek El Turco[6]; spośród rodzaju Pteroptochos właśnie jedynie turko wąsaty zwany jest Turca, a pozostali przedstawiciele określani są mianem Huet-huet[5].

Morfologia[edytuj]

Długość ciała wynosi około 22,5 cm[4], choć można również znaleźć informację o długości 25 cm. Ogon mierzy 7 cm, skok 8 cm[2]. Znana masa ciała dla 2 samców wynosiła 113 i 135 g. Wierzch ciała szarobrązowy, czoło jaśniejsze i bardziej brązowe. Pióra wierzchu głowy mają czarne środki. Kantarek i pokrywy uszne ciemne. Brew, broda, górna część gardła i jego boki białe. Kuper i sterówki matowe, brązowe. Końcówki piór na kuprze posiadają czarno-białe paski. Niższa część gardła i górna część piersi winnocynamonowa. Pozostałą część spodu ciała pokrywają biało-cynamonowo-czarnobrązowe paski. Tęczówki czarnobrązowa, dziób i nogi czarne. Osobniki młodociane z wierzchu cynamonowe do szarawych, bez pasków na kuprze, od spodu całe winnocynamonowe, jedynie z delikatnymi brązowymi prążkami na bokach ciała[4].

Podgatunek atacamae odróżnia znacznie jaśniejsze upierzenie, mniejsze rozmiary, brak barwy rudawej na spodzie cała oraz więcej bieli w prążkowaniu na spodzie ciała i bokach[4].

Zasięg występowania[edytuj]

Wyróżnia się następujące podgatunki[5][4]:

Środowisko życia stanowi matorral i niezwarcie porośnięte krzewami stoki, często z obecnością skał. Podgatunek atacamae zasiedla półpustynie z obecnymi skalistymi wychodniami i luźną ziemią. Turko wąsaty spotykany jest od poziomu morza do 3600 m n.p.m.[4]

Behawior[edytuj]

Turko wąsaty trzyma ogon wyprostowany nawet wtedy, gdy, jak określił to John Gould, zadziwiająco żwawo przeskakuje z krzewu na krzew. Porusza się skacząc, rzadko lata[6]. Pieśń głośna, trwa około 6 sekund, składa się z serii 10-15 bulgoczących dźwięków guerk, o częstotliwości 1,3-1,8 kHz. Niekiedy partner danego ptaka odpowiada mu trwającą około 2 sekund serią głosów hu. Zawołanie stanowi pojedynczy głos guerk, seria 10-15 bulgoczących dźwięków łup lub pojedynczy szorstki gwizd. Pożywienie stanowią owady, niekiedy również jagody i nasiona. Pożywienia szuka chodząc lub biegnąc, może drapać pazurem w ziemi lub przesunąć duży jak na swoje rozmiary kamień[4].

Lęgi[edytuj]

Okres składania jaj przypada na okres od września do października, lecz nory mogą być tworzone wcześniej. Gniazdo stanowi otwarty kubeczek z traw, umieszczony na końcu długiego na 1-3 m tunelu, wykopanego w zboczu, niekiedy w twardej ziemi. Zniesienie liczy 2 jaja, niekiedy 3, zwłaszcza u atacamae. Mają wymiary około 35,3x26,6 mm u podgatunku nominatywnego i 32,1 x 24,6 mm u atacamae[4].

Status zagrożenia[edytuj]

Przez IUCN gatunek klasyfikowany jest jako najmniejszej troski (LC, Least Concern). Występuje w Endemic Bird Area określanym jako Central Chile oraz kilku obszarach chronionych, m.in. Parku Narodowym La Campana[4].

Przypisy

  1. Pteroptochos megapodius, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. a b c Alcide d'Orbigny: Voyage dans l'Amérique méridionale. T. 4, cz. 3. 1835-1844, s. 497.
  3. BirdLife International 2012, Pteroptochos megapodius [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2015 [online], wersja 2014.3 [dostęp 2015-03-15] (ang.).
  4. a b c d e f g h i del Hoyo, J.; Elliot, A. & Christie, D.A.: Handbook of the Birds of the World. T. 8. Broadbills to Tapaculos. Lynx Edicions, 2003, s. 765-766. ISBN 84-87334-50-4.
  5. a b c Frank Gill, David Donsker (red.): Antthrushes, antpittas, gnateaters, tapaculos & crescentchests (ang.). IOC World Bird List: Version 5.1. [dostęp 2015-03-15].
  6. a b John Gould, Charles Darwin & T.C. Eyton: The zoology of the voyage of H.M.S. Beagle. T. 3. Birds. 1832-1836, s. 71-72.