Turlough O’Carolan

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Turlough O'Carolan)
Skocz do: nawigacja, szukaj
Turlough O’Carolan
(irl. Toirdhealbhach Ó Cearbhalláin)
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia 1670
Nobber, hrabstwo Meath
Pochodzenie irlandzkie
Data i miejsce śmierci 25 marca 1738
Ballyfarnon, hrabstwo Roscommon
Instrumenty harfa celtycka
Gatunki muzyka poważna, muzyka barokowa
Zawód kompozytor, harfista
Tablica pamiątkowa poświęcona Turloughowi O’Carolanowi, w Katedrze św. Patryka w Dublinie

Turlough O’Carolan (irl. Toirdhealbhach Ó Cearbhalláin; ur. 1670 w Nobber, w hrabstwie Meath[a], zm. 25 marca[b] 1738 w Ballyfarnon, w hrabstwie Roscommon)[1][2]irlandzki kompozytor, harfista[3] i poeta.

Jeden z licznych harfistów, którzy zarabiali na życie jako wędrowni muzycy. Był prawdopodobnie ostatnim irlandzkim bardem, który komponował oraz jedynym, o którym zachowało się wiele informacji[1][3].

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Około 1684 przeprowadził się wraz z rodziną do Ballyfarnan, gdzie jego ojciec – rolnik lub kowal – został zatrudniony przez rodzinę MacDermott Roe. Pani McDermott Roe była pierwszą protektorką Turlougha O’Carolana, odkryła jego talent artystyczny i dała mu ogólne wykształcenie. Gdy w wieku 18 lat zachorował na ospę i stracił wzrok, opłaciła jego trzyletnią naukę gry na harfie, a następnie zapewniła mu przewodnika, konia i trochę pieniędzy[3], aby mógł rozpocząć zawodową karierę wędrownego barda, którą z powodzeniem kontynuował przez całe swoje życie[1][3].

Utrzymywał się z występów muzycznych, komponując tzw. planxties, utwory dedykowane swoim protektorom[1][3]. W 1720 poślubił Marię Maguire z hrabstwa Fermanagh i miał z nią sześć córek i jednego syna. Rodzina osiedliła się na małej farmie niedaleko Mohill, w hrabstwie Leitrim[3], choć O’Carolan był często nieobecny, podróżując po całym kraju[1][3]. Grał także dużo w Dublinie i był przyjacielem Jonathana Swifta oraz wielu innych czołowych postaci tamtych czasów[1].

W 1733 zmarła żona O’Carolana, a pięć lat później O’Carolan zapadł na poważną chorobę i powrócił do pani McDermott Roe, do Ballyfarnan. Komponował swoje pieśni nawet na łożu śmierci[4][3]. Zmarł 25 marca 1738, w wieku 68 lat. Został pochowany z pełnym ceremoniałem na cmentarzu w Kilronan, jego pogrzeb był wielkim wydarzeniem, na który zjechały się tłumy, by oddać mu ostatni hołd[3]. Uhonorowano go tablicą pamiątkową w Katedrze św. Patryka w Dublinie, na której nazwano go „ostatnim irlandzkim bardem”[3].

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

W muzyce O’Carolana – w większości utrzymanej w pogodnym nastroju i w rytmie tanecznym – są wyraźne wpływy irlandzkiego folkloru, tradycyjnej muzyki irlandzkiej wykonywanej na harfie oraz muzyki włoskiej. O’Carolan poszukiwał nowych inspiracji poza rodzimą muzyką i był pod silnym wpływem muzyki włoskich kompozytorów barokowych, takich jak Antonio Vivaldi i Arcangelo Corelli, bardzo podziwiał też Francesca Geminianiego, którego prawie na pewno spotkał w Dublinie[1].

Do dzisiejszych czasów przetrwało ponad 200 utworów O’Carolana, zarówno w formie instrumentalnej jak i jako pieśni. Wydaje się niemal pewne, że niektóre z tych utworów po raz pierwszy wydano drukiem 10 lat po śmierci barda. Jest to fragment zbioru prac O’Carolana opublikowany w 1748 przez jego syna, we współpracy z Patrickiem Delanym z Trinity College w Dublinie[1].

Niektóre z jego bardziej popularnych utworów są wykonywane współcześnie, jako że dość łatwo można je zaaranżować na gitarę i inne instrumenty[4][5]. Jeden z jego utworów – O'Carolan's Concerto – był używany przez oddział reprezentacyjny armii brytyjskiej, Foot Guards podczas ceremonii Trooping the Colour w 2005[6].

W Polsce Turlough O’Carolan najbardziej znany jest jako autor tekstu oryginalnej wersji utworu Peggy Brown, który w tłumaczeniu Ernesta Brylla wykonywał zespół 2 plus 1 (z muzyką Janusza Kruka), a następnie zespół Myslovitz (z muzyką Marka Jałowieckiego)[7]. Opowiada on prawdziwą historię nieszczęśliwej miłości barda do panny Margaret Brown, która w 1702 poślubiła Theobalda, szóstego wicehrabiego Mayo. Oboje potem zostali mecenasami O’Carolana[8].

Kompozycje[edytuj | edytuj kod]

Kompletna lista 214 kompozycji Turlougha O’Carolan zidentyfikowanych przez jego biografa Donalda O’Sullivana (w kolejności alfabetycznej)[9]

  • All Alive
  • Baptist Johnston
  • Betty MacNeill
  • Betty O’Brien
  • Blind Mary
  • Brian Maguire
  • Bridget Cruise, I ayre
  • Bridget Cruise, II ayre
  • Bridget Cruise, III ayre
  • Bridget Cruise, IV ayre
  • Bumper Squire Jones
  • Captain Higgins
  • Captain Magan
  • Captain O’Kane
  • Captain O’Neill, (nr 214)
  • Captain Sudley (Carolan's Dowry)
  • Carolan's Cap
  • Carolan's Cottage
  • Carolan's Cup
  • Carolan's Draught
  • Carolan's Dream
  • Carolan's Farewell to Music
  • Carolan's Frolic
  • Carolan's Maggot
  • Carolan's Quarrel with the Landlady
  • Carolan's Ramble to Cashel
  • Carolan's Welcome, (nr 171)
  • Catherine Martin
  • Catherine O'More
  • Charles O’Conor
  • The Clergy's Lamentation
  • Colonel Irwin
  • Colonel Manus O’Donnell
  • Colonel O’Hara
  • Conor O’Reilly
  • Constantine Maguire
  • Counsellor Dillon
  • Cremonea
  • Daniel Kelly
  • The Dark, Plaintive Youth
  • David Power
  • Denis O’Conor, I ayre
  • Denis O’Conor, II ayre
  • Dolly MacDonough (The Morning Star)
  • Donal O’Brien
  • Dr. John Hart
  • Dr. John Stafford (O’Carolan’s receipt For Drinking)
  • Dr. MacMahon, Bishop of Clogher
  • Dr. Delany
  • Dr. John Hart, Bishop of Achonry
  • Dr. O’Connor
  • Edmond MacDermott Roe
  • Edward Corcoran
  • Edward Dodwell
  • Eleanor Plunkett
  • The Elevation
  • Elizabeth MacDermott Roe
  • Elizabeth Nugent
  • The Fairy Queen
  • Fanny Dillon
  • Fanny Power
  • Father Brian MacDermott Roe
  • Frank Palmer
  • General Wynne
  • George Brabazon, I ayre
  • („Planxty”) George Brabazon, II ayre
  • George Reynolds
  • Gerald Dillon
  • Grace Nugent
  • Henry MacDermott Roe, I ayre
  • Henry MacDermott Roe, II ayre
  • Henry MacDermott Roe, III ayre
  • Hewlett
  • The Honourable Thomas Burke
  • Hugh Kelly
  • Hugh O’Donnell
  • Isabella Burke
  • James Betagh
  • James Crofton
  • James Daly
  • James Plunkett
  • John Drury, I ayre
  • John Drury, II ayre
  • John Jameson
  • John Jones
  • John Kelly
  • John MacDermott
  • John Moore
  • John Nugent
  • John O’Connor
  • John O’Reilly, I ayre
  • John O’Reilly, II ayre
  • John Peyton
  • Katherine O'More (The Hawk of the Erne)
  • Kean O’Hara, I ayre (O’Hara’s Cup)
  • Kean O’Hara, II ayre
  • Kean O’Hara, III ayre
  • Kitty Magennis
  • Lady Athenry
  • Lady Blaney
  • Lady Dillon
  • Lady Gethin
  • Lady Laetitia Burke
  • Lady St. John
  • Lady Wrixon
  • Lament for Charles MacCabe
  • Lament for Owen O’Rourke
  • Lament for Owen Roe O’Neill
  • Lament for Sir Ulick Burke
  • Lament for Terence MacDonough
  • The Landlady
  • Loftus Jones
  • Lord Dillon
  • Lord Galway's Lamentation
  • Lord Inchiquin
  • Lord Louth
  • Lord Massereene
  • Lord Mayo
  • Luke Dillon
  • Mabel Kelly
  • Major Shanly
  • Margaret Malone
  • Mary O’Neill
  • Maurice O’Connor, I ayre
  • Maurice O’Connor, II ayre
  • Maurice O’Connor, III ayre
  • Mervyn Pratt
  • Michael O’Connor, I ayre
  • Michael O’Connor, II ayre
  • Miss Crofton
  • Miss Fetherston (Carolan’s Devotion)
  • Miss Goulding
  • Miss MacDermott (The Princess Royal)
  • Miss MacMurray
  • Miss Murphy
  • Miss Noble
  • Morgan Magan
  • Mr. Malone
  • Mr. O’Connor
  • Mr. Waller
  • Mrs. Anne MacDermott Roe
  • Mrs. Bermingham, I ayre
  • Mrs. Bermingham, II ayre
  • Mrs. Cole
  • Mrs. Costello
  • Mrs. Crofton
  • Mrs. Delany
  • Mrs. Edwards
  • Mrs. Fallon
  • Mrs. Farrell
  • Mrs. Garvey, I ayre
  • Mrs. Garvey, II ayre
  • Mrs. Harwood
  • Mrs. Judge
  • Mrs. Keel
  • Mrs. MacDermott Roe
  • Mrs. Maxwell, I ayre
  • Mrs. Maxwell, II ayre
  • Mrs. Nugent
  • Mrs. O’Connor
  • Mrs. O’Conor
  • Mrs. O’Neill of Carlane
  • Mrs. O’Neill (Carolan’s Favourite)
  • Mrs. O’Rourke
  • Mrs. Power (Carolan’s Concerto)
  • Mrs. Sterling
  • Mrs. Waller
  • Nancy Cooper, I ayre
  • Nancy Cooper, II ayre
  • O'Flinn
  • O’Reilly of Athcarne
  • The O’Rourkes' Feast
  • Ode to Whiskey
  • One Bottle More
  • Owen O’Rourke
  • Patrick Kelly
  • Peggy Morton
  • Planxty Browne, (nr 180)
  • Planxty Burke
  • Planxty Crilly
  • Planxty Drew
  • Planxty John Irwin
  • Planxty Kelly
  • Planxty O’Rourke, I ayre
  • Planxty O’Rourke, II ayre
  • Planxty Plunkett
  • Planxty Sweeney
  • Planxty Wilkinson
  • Richard Cusack
  • Robert Hawkes
  • Robert Jordan
  • The Seas are Deep
  • Separation of Soul and Body
  • Sheebeg and Sheemore
  • Sir Arthur Shaen
  • Sir Charles Coote
  • Sir Edward Crofton
  • Sir Festus Burke
  • Sir Ulick Burke
  • Squire Parsons
  • Squire Wood's Lamentation (on the Refusal of his Halfpence)
  • Susanna Kelly
  • Thomas Burke
  • Thomas Judge (Carolan's Frolic)
  • Tobias Peyton
  • The Two William Davises
  • (unnamed) – 8 pieces, (nos. 172-179)
  • Wariacja na temat szkockiej ayre Cock Up Your Beaver
  • Wariacja na temat szkockiej ayre When She Cam Ben
  • William Eccles
  • William Ward

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Zdaniem „Library Ireland” Turlough O’Carolan urodził się we wsi Baile-nusah lub Newton, w hrabstwie Westmeath, a nie w Nobber, w hrabstwie Meath[10].
  2. „Encyclopaedia Britannica” podaje 25 marca jako dzienną datę śmierci Turlougha O’Carolana[11].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f g h Yeats 2004 ↓.
  2. Publikacja w płatnym dostępie – wymagana płatna rejestracja lub wykupienie subskrypcji Gráinne Yeats: Carolan Carrallan, Carrollan, Carrollini, O’Carolan, Turlough (ang.). W: Oxford Music Online. Grove Music Online [on-line]. [dostęp 2018-03-18]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-03-18)].
  3. a b c d e f g h i j Turlough O’Carolan. Blind Harpist & Bard (ang.). Mohill Parish. [dostęp 2018-03-19]. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-04-30)].
  4. a b Publikacja w płatnym dostępie – wymagana płatna rejestracja lub wykupienie subskrypcji Christy Morgan. Ireland: Turlough O’Carolan. „Musical Opinion”. Vol. 128, Nr 1444, 2005-01/02. ISSN 0027-4623. OCLC 26210408. via Questia (ang.). 
  5. Glenn Weiser: About Turlough O’Carolan (ang.). W: Celtic Guitar Music [on-line]. [dostęp 2018-03-18]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-03-18)].
  6. Turlough O'Carolan (ang.). W: Ask about Ireland [on-line]. [dostęp 2018-03-24]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-03-24)].
  7. W gościnie u irlandzkiego króla (pol.). W: Ernest Bryll, oficjalna strona [on-line]. [dostęp 2018-03-24]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-03-24)].
  8. Peggy Brown Myslovitz (pol.). W: Groove [on-line]. [dostęp 2018-03-24]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-03-24)].
  9. The Complete Works of Turlough O’Carolan (1670–1738) (ang.). W: Old Music Project [on-line]. [dostęp 2018-03-18]. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-01-30)].
  10. Turlough O’Carolan, born 1670 – died 1738. From The Cabinet of Irish Literature, Volume 1 (1880), edited by Charles A. Read (ang.). W: Library Ireland [on-line]. [dostęp 2018-03-18]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-03-18)].
  11. Turlough O’Carolan – Irish composer (ang.). W: Encyclopaedia Britannica [on-line]. [dostęp 2018-03-18]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-03-18)].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Gráinne Yeats: Carolan [Carrallan, Carrollan, Carrollini, O’Carolan], Turlough [Ó Cearbhalláin, Toirdhealbhach]. W: The New Grove Dictionary of Music and Musicians, vol. A. Oxford University Press, 2004. ISBN 978-0-19-517067-2. (ang.)

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]