Twardawa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Twardawa
Twardawa
Rodzaj miejscowości wieś
Państwo  Polska
Województwo opolskie
Powiat prudnicki
Gmina Głogówek
Liczba ludności (2011) 860[1]
Strefa numeracyjna 77
Kod pocztowy 48-250[2]
Tablice rejestracyjne OPR
SIMC 0493936
Położenie na mapie gminy Głogówek
Mapa lokalizacyjna gminy Głogówek
Twardawa
Twardawa
Położenie na mapie powiatu prudnickiego
Mapa lokalizacyjna powiatu prudnickiego
Twardawa
Twardawa
Położenie na mapie województwa opolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa opolskiego
Twardawa
Twardawa
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Twardawa
Twardawa
50°20′35″N 17°59′22″E/50,343056 17,989444

Twardawa (dodatkowa nazwa w j. niem. Twardawa, w latach 1936–1946 Hartenau[3]) – wieś w Polsce położona w województwie opolskim, w powiecie prudnickim, w gminie Głogówek[4].

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do ówczesnego województwa opolskiego.

Przez miejscowość przepływa niewielka rzeka Stradunia, dopływ Odry.

Nazwa[edytuj]

Nazwa pochodzi od polskiego określenia oznaczającego twardość[5]. Heinrich Adamy w swoim dziele o nazwach miejscowych na Śląsku wydanym w 1888 roku we Wrocławiu wymienia najstarszą nazwę miejscowości w obecnej polskiej formie „Twardawa” tłumacząc jej znaczenie „Harte Erde”, czyli po polsku „Twarda ziemia”[5].

Wieś wzmiankowana po raz pierwszy w łacińskim dokumencie z 1224 roku wydanym przez Wawrzyńca biskupa wrocławskiego gdzie zanotowana została w zlatynizowanej, staropolskiej formie „Tuardova”[6]. Topograficzny opis Górnego Śląska z 1865 roku notuje wieś pod nazwą Twardawa we fragmencie: „Twardawa (1357 Twardawa)”[7].

Historia[edytuj]

Twardawa, lata 30-te XX w.
Twardawa, lata 20-te XX w.

Osada Twardawa została założona w 1272 roku i liczyła około 400 mieszkańców, a jej herbem był „kamień młyński”. Kroniki wspominają, że działo się to za czasów księcia Władysława Opolskiego, który założył gród Głogówek. W 1305 r. po raz pierwszy wzmiankowany był w Twardawie kościół parafialny pw. św. Małgorzaty. Niewielka liczba informacji nie pozwala na pełne przedstawienie losów wioski. W dokumencie z 1513 r. występują Jan i Mikołaj Twardawa z Twardawy. Trudno powiedzieć czy rodzina ta przyjęła nazwisko od miejscowości, czy też nazwa wioski pochodzi od nazwiska. Ród ten związany był z Twardawą przez kilkaset lat. W czasach wojny polsko-szwedzkiej w okolicach Twardawy, na zamku w Głogówku, przebywał król Polski, Jan Kazimierz. Panem Twardawy w 1679 roku został hrabia von Relwer, a jego następcą w roku 1711 hrabia von Pikler.

Na przestrzeni dziejów, Twardawy nie ominęły nieszczęścia i pożogi: w 1430 oraz 1603 roku miały miejsce groźne pożary, natomiast w 1893 roku spłonął folwark Marianków. Z kolei w latach 1803 i 1912 przez Twardawę przeszły największe powodzie.

W 1876 przez Twardawę przebiegł pierwszy tor kolejowy Linii 137, a w 1905 roku powstał budynek dworca, wraz z magazynem towarowym. Obecnie stacja kolejowa w Twardawie posiada dwie linie torów, dwa perony, 3 bocznice kolejowe i plac przeładunkowy. Trwają prace nad remontem i stworzeniu w budynku dworca świetlicy wiejskiej.

W czasie I wojny światowej (1914-1918) w szeregach Armii Cesarstwa Niemieckiego na froncie poległo 24 żołnierzy pochodzących z Twardawy. Kolejnych 10 straciło życie podczas walk w latach 1918–1925, w tym hrabia dr. von Latzel, dowódca pułku kawalerii, właściciel ziemski majątku w Twardawie. Na pamiątkę tych wydarzeń mieszkańcy ufundowali pomnik poległych, który do dziś stoi przy cmentarzu.

Podczas plebiscytu na Górnym Śląsku, 21 maja 1921 roku, 362 uprawnionych do głosowania oddało swój głos na pozostanie w granicach państwa niemieckiego, natomiast 86 na przyłączenie tego regiony do Polski. W obszarze dworskim 112 osób głosowało za pozostaniem, a 2 osoby za przyłączeniem do Polski. Twardawa pozostała w Republice Weimarskiej. W 1933 w miejscowości żyło 1035 mieszkańców. 15 czerwca 1936 miejscowość została przemianowana na Hartaneu. Nazwa ta obowiązywała do 1946. W 1939 wioska liczyła 979 mieszkańców.

Pałac[edytuj]

Pałac Twardawa, lata 30-te XX w.
Pałac w Twardawie, rok 1926.

Kolejna wzmianka o rodzinie Twardawa pochodzi z przełomu XVI i XVII w. kiedy to Justyna von Nowagk, wdowa po Rachwaldzie z Twardawy sądziła się z jego krewnym Jerzym Twardawą o majątki pod Raciborzem. Następnie przed 1652 r. Wacław senior von Pelka z Grudyni Wielkiej pojął za żonę Ludmiłę Twardawą z Twardawy, a w 1673 r. Jan Fryderyk von Dressler z Rudnika ożenił się z Katarzyną von Twardawa z Twardawy. Trudno dokładnie określić kiedy rodzina Twardawa przestała być właścicielem wioski i jakie były dalsze losy majątku. Ponieważ miejscowość przez długi czas pozostawała w posiadaniu jednej rodziny można przypuszczać, iż pierwsza budowla o charakterze rezydencji została w niej wzniesiona w XVI lub XVII w. jednak według miejscowej legendy, za sprawą paktu właściciela z diabłem, po ulewnym deszczu, zapadła się pod ziemię.

Istniejący do dziś pałac został najprawdopodobniej zbudowany w XIX w. w stylu klasycystycznym, w formie tzw. włoskiej willi. Budynek murowany z cegły, potynkowany, wzniesiony na planie zbliżonym do prostokąta, częściowo podpiwniczony, dwukondygnacyjny, nakryty dachami o niewielkim spadku. W elewacji frontowej niewielki ganek filarowy podtrzymujący balkon, w elewacji bocznej większy ganek, poprzedzony tarasem, wsparty na pilastrowanych filarach i kolumnach. Dominantą obiektu jest kwadratowa pięciokondygnacyjna wieża nakryta płaskim dachem. Elewacje zachowały ślady dawnych podziałów za pomocą lizen i wydatnych gzymsów.

Podczas prac remontowych przeprowadzanych w latach 70-tych, pałac omal nie spłonął. W trakcie spawania, drewniany strop podpalił się od jednej z iskier. Na szczęście jeden z pracowników wykonujący prace renowacyjne, w porę zauważył dym i udało się uniknąć tragedii. Pałac nie ucierpiał.

Budynek otoczony ogrodzeniem można zobaczyć z zewnątrz. Przez wiele lat znajdowały się w nim biura PGR oraz przedszkole, obecnie obiekt nie jest użytkowany. Pałac pozostaje w niezłym stanie technicznym, za nim rozciąga się niewielki park krajobrazowy, w pobliżu znajduje się kościół parafialny.

Kościół[edytuj]

Kościół w Twardawie.
Pocztówka z lat 30. Kościół w Twardawie

Początki kościoła i parafii sięgają średniowiecza. Najwcześniejsza wzmianka o kościele pod wezwaniem św. Małgorzaty, pochodzi z 1305 roku. W 1603 roku „pan na Twardawie” – Jerzy Twardawa, na miejsce drewnianego kościoła, który uległ spaleniu 19 lipca 1599 roku, wybudował nowy, murowany kościół w stylu romańskim. W 1619 roku „pan na Zwiastowicach” – Chrystofer Warkocz, ufundował główny ołtarz pod wezwaniem św. Krzyża.

W okresie reformacji w latach 1620–1629 parafia przejściowo była w rękach predykantów luterańskich. W 1629 roku parafia powróciła na łono Kościoła katolickiego, a pierwszym proboszczem katolickim był Ks. Andrzej Kromer. W tym okresie do parafii należą: Twardawa, Dobieszowice, Zwiastowice, Pokrzywnica i Komorno.

W 1710 roku jako drugą patronkę parafii obrano św. Jadwigę. W 1860 roku kościół rozbudowano poprzez dobudowę bocznych naw i wieży. Zachowało się kilka obrazów z XVI i XVII wieku. W 1910 roku odłączono od parafii Pokrzywnicą i Komorno. W latach 1976–1986 dach kościoła został pokryty blachą cynkową oraz zbudowano mur ogrodzeniowy z cegły klinkierowej dookoła kościoła. Dnia 25 X 1992 Ksiądz Biskup Ordynariusz Alfons Nossol dokonał konsekracji kościoła św. Anny w Dobieszowicach. 17 X 1999 Ksiądz Biskup Jan Bagiński dokonał poświęcenia domu parafialnego w Twardawie.

W latach 1990–2003 zostały wykonane nowe ławki, przeprowadzono generalny remont organ, odnowiono dach kościoła, wstawiono podwójne okna i granitowe parapety. Kościół został pomalowany i odnowiono tynki na zewnątrz, została zrobiona nowa radiofonizacja oraz przeprowadzono gruntowny remont kaplicy w Zwiastowicach.

Kapłani pochodzący z Twardawy: o. Albert Patryk Kaizer OCist, o. Innocenty Janoschek OSB. Siostry zakonne pochodzące z Twardawy: s. Ilga Walonek SFI, s. Orilda Walonek SFI, s. Lucyna Sucha SFI, s. Łukasza Blaga CSSE, s. Henryka Kos SFI, s. Sabina Kos SFI.

Księża pracujący w parafii w latach 1629–2017:

Andrzej Kromer 1629 – 1633
Marcin Moskal 1633 – 1664
Jerzy Pigulin 1664 – 1679
Jan Mazur 1679 – 1707
Jerzy Hadalin 1707 – 1715
Natonii Apostel 1715 – 1740
Jerzy Müntzer 1740 – 1782
Józef Werner 1782 – 1786
Jerzy Dameck 1786 – 1838
Józef Pechurek 1838 – 1839
Franz Plicko 1739 – 1857
Franc Nickel 1857 – 1891
Gustav Böhm 1891 – 1926
Joseph Woehl 1926 – 1954
Alojzy Gandawski 1955 – 1975
Józef Janecki 1975 – 1986
Eugeniusz Białas 1986 – 2015
Bernard Koltula 2015 –

Komunikacja i dojazd[edytuj]

Do Twardawy bez problemu można dotrzeć komunikacją publiczną. W miejscowości znajduje się stacja kolejowa na której zatrzymują się pociągi z Kędzierzyna – Koźla, Nysy i Brzegu. Dojazd zapewniają także autobusy PKS kursujące z Głogówka, Kędzierzyna – Koźla i Krapkowic. Najprostszym rozwiązaniem jest podróż pociągiem z Gliwic z przesiadką w Kędzierzynie – Koźlu. Wybierającym wyjazd własnym samochodem można jechać z Gliwic autostradą A4 w kierunku Wrocławia, do węzła Pławniowice, a następnie DK 40 w stronę Prudnika. Trasa ta przebiega przez środek Twardawy.

Zabytki[edytuj]

Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są[8]:

  • kościół par. pw. św. Małgorzaty, zabytkowy z 1603 r., przebudowany w 1860 r., wypisany z księgi rejestru
  • kaplica przydrożna, z XVIII w., wypisana z księgi rejestru
  • kapliczka, z XIX w., wypisana z księgi rejestru, nie istnieje
  • kapliczka przydrożna, z poł. XIX w., wypisana z księgi rejestru.

Przypisy

  1. GUS: Ludność - struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r.. [dostęp 2016-09-23].
  2. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych - Poczta Polska. „Spis numerów adresowych”, s. według indeksu nazw, 2013. Warszawa: Poczta Polska S.A.. 
  3. Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości (M.P. z 1946 r. Nr 142, poz. 262).
  4. Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200).
  5. a b Heinrich Adamy: Die Schlesischen Ortsnamen ihre entstechung und bedeutung. Breslau: Verlag von Priebotsch’s Buchhandlung, 1888, s. 75.
  6. Colmar Grünhagen 1866 ↓, s. 123.
  7. Felix Triest 1865 ↓, s. 1077.
  8. Rejestr zabytków nieruchomych woj. opolskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. [dostęp 2013-01-09]. s. 107.

Bibliografia[edytuj]

  • Colmar Grünhagen: Regesten zur Schleisischen Geschichte. Breslau: Josef Max & COMP., 1866.
  • Felix Triest: Topographisches handbuch von Oberschliesen. Breslau: Verlag von Wilh. Gottl. Korn, 1865.

Linki zewnętrzne[edytuj]