Twardawa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Twardawa
Twardawa
Rodzaj miejscowości wieś
Państwo  Polska
Województwo opolskie
Powiat prudnicki
Gmina Głogówek
Liczba ludności (2011) 860[1]
Strefa numeracyjna 77
Kod pocztowy 48-250[2]
Tablice rejestracyjne OPR
SIMC 0493936
Położenie na mapie gminy Głogówek
Mapa lokalizacyjna gminy Głogówek
Twardawa
Twardawa
Położenie na mapie powiatu prudnickiego
Mapa lokalizacyjna powiatu prudnickiego
Twardawa
Twardawa
Położenie na mapie województwa opolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa opolskiego
Twardawa
Twardawa
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Twardawa
Twardawa
50°20′35″N 17°59′22″E/50,343056 17,989444

Twardawa (dodatkowa nazwa w j. niem. Twardawa, w latach 1936-1946 Hartenau[3]) – wieś w Polsce położona w województwie opolskim, w powiecie prudnickim, w gminie Głogówek[4].

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do ówczesnego województwa opolskiego.

Przez miejscowość przepływa niewielka rzeka Stradunia, dopływ Odry.

Nazwa[edytuj]

Nazwa pochodzi od polskiego określenia oznaczającego "twardość"[5]. Heinrich Adamy w swoim dziele o nazwach miejscowych na Śląsku wydanym w 1888 roku we Wrocławiu wymienia najstarszą nazwę miejscowości w obecnej polskiej formie "Twardawa" tłumacząc jej znaczenie "Harte Erde" czyli po polsku "Twarda ziemia"[5].

Wieś wzmiankowana po raz pierwszy w łacińskim dokumencie z 1224 roku wydanym przez Wawrzyńca biskupa wrocławskiego gdzie zanotowana została w zlatynizowanej, staropolskiej formie „Tuardova”[6]. Topograficzny opis Górnego Śląska z 1865 roku notuje wieś pod nazwą Twardawa we fragmencie: "Twardawa (1357 Twardawa)"[7].

Historia[edytuj]

Początki miejscowości sięgają prawdopodobnie drugiej połowy XIII w. W 1305 r. po raz pierwszy wzmiankowany był w Twardawie kościół parafialny p.w. św. Małgorzaty. Niewielka liczba informacji nie pozwala na pełne przedstawienie losów wioski. W dokumencie z 1513 r. występują Jan i Mikołaj Twardawa z Twardawy. Trudno powiedzieć czy rodzina ta przyjęła nazwisko od miejscowości, czy też nazwa wioski pochodzi od nazwiska. Ród ten związany był z Twardawą przez kilkaset lat.

W 1876 przez Twardawę przebiegł pierwszy tor kolejowy Linii 137, a w 1905 powstał budynek dworca, wraz z magazynem towarowym. Obecnie stacja kolejowa w Twardawie posiada dwie linie torów, dwa perony, 3 bocznice kolejowe i plac przeładunkowy. Trwają prace nad remontem i stworzeniu w budynku dworca świetlicy wiejskiej.

W czasie I wojny światowej (1914-1918) w szeregach Armii Cesarstwa Niemieckiego na froncie poległo 24 żołnierzy pochodzących z Twardawy. Kolejnych 10 straciło życie podczas walk w latach 1918-25, w tym hrabia dr. von Latzel, dowódca pułku kawalerii, właściciel ziemski majątku w Twardawie. Na pamiątkę tych wydarzeń mieszkańcy ufundowali pomnik poległych, który do dziś stoi przy cmentarzu.

Podczas plebiscytu na Górnym Śląsku, 21 maja 1921, 362 uprawnionych do głosowania oddało swój głos na pozostanie w granicach państwa niemieckiego, natomiast 86 na przyłączenie tego regiony do Polski. W obszarze dworskim 112 osób głosowało za pozostaniem, a 2 osoby za przyłączeniem do Polski. Twardawa pozostała w Republice Weimarskiej. W 1933 w miejscowości żyło 1035 mieszkańców. 15 czerwca 1936 miejscowość została przemianowana na Hartaneu. Nazwa ta obowiązywała do 1946. W 1939 wioska liczyła 979 mieszkańców.

Pałac[edytuj]

Kolejna wzmianka o rodzinie Twardawa pochodzi z przełomu XVI i XVII w. kiedy to Justyna von Nowagk, wdowa po Rachwaldzie z Twardawy sądziła się z jego krewnym Jerzym Twardawą o majątki pod Raciborzem. Następnie przed 1652 r. Wacław senior von Pelka z Grudyni Wielkiej pojął za żonę Ludmiłę Twardawą z Twardawy, a w 1673 r. Jan Fryderyk von Dressler z Rudnika ożenił się z Katarzyną von Twardawa z Twardawy. Trudno dokładnie określić kiedy rodzina Twardawa przestała być właścicielem wioski i jakie były dalsze losy majątku. Ponieważ miejscowość przez długi czas pozostawała w posiadaniu jednej rodziny można przypuszczać, iż pierwsza budowla o charakterze rezydencji została w niej wzniesiona w XVI lub XVII w. jednak według miejscowej legendy, za sprawą paktu właściciela z diabłem, po ulewnym deszczu, zapadła się pod ziemię.

Istniejący do dziś pałac został najprawdopodobniej zbudowany w XIX w. w stylu klasycystycznym, w formie tzw. włoskiej willi. Budynek murowany z cegły, potynkowany, wzniesiony na planie zbliżonym do prostokąta, częściowo podpiwniczony, dwukondygnacyjny, nakryty dachami o niewielkim spadku. W elewacji frontowej niewielki ganek filarowy podtrzymujący balkon, w elewacji bocznej większy ganek, poprzedzony tarasem, wsparty na pilastrowanych filarach i kolumnach. Dominantą obiektu jest kwadratowa pięciokondygnacyjna wieża nakryta płaskim dachem. Elewacje zachowały ślady dawnych podziałów za pomocą lizen i wydatnych gzymsów.

Budynek otoczony ogrodzeniem można zobaczyć z zewnątrz. Przez wiele lat znajdowały się w nim biura PGR oraz przedszkole, obecnie obiekt nie jest użytkowany. Pałac pozostaje w niezłym stanie technicznym, za nim rozciąga się niewielki park krajobrazowy, w pobliżu znajduje się kościół parafialny.

Komunikacja i dojazd[edytuj]

Do Twardawy bez problemu można dotrzeć komunikacją publiczną. W miejscowości znajduje się stacja kolejowa na której zatrzymują się pociągi z Kędzierzyna – Koźla, Nysy i Brzegu. Dojazd zapewniają także autobusy PKS kursujące z Głogówka, Kędzierzyna – Koźla i Krapkowic. Najprostszym rozwiązaniem jest podróż pociągiem z Gliwic z przesiadką w Kędzierzynie – Koźlu. Wybierającym wyjazd własnym samochodem można jechać z Gliwic autostradą A4 w kierunku Wrocławia, do węzła Pławniowice, a następnie DK 40 w stronę Prudnika. Trasa ta przebiega przez środek Twardawy.

Zabytki[edytuj]

Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są[8]:

  • kościół par. pw. św. Małgorzaty, zabytkowy z 1603 r., przebudowany w 1860 r., wypisany z księgi rejestru
  • kaplica przydrożna, z XVIII w., wypisana z księgi rejestru
  • kapliczka, z XIX w., wypisana z księgi rejestru, nie istnieje
  • kapliczka przydrożna, z poł. XIX w., wypisana z księgi rejestru.

Przypisy

  1. GUS: Ludność - struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r.. [dostęp 2016-09-23].
  2. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych - Poczta Polska. „Spis numerów adresowych”, s. według indeksu nazw, 2013. Warszawa: Poczta Polska S.A.. 
  3. Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości (M.P. 1946 nr 142 poz. 262)
  4. Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. 2013 poz. 200)
  5. a b Heinrich Adamy: Die Schlesischen Ortsnamen ihre entstechung und bedeutung. Breslau: Verlag von Priebotsch`s Buchhandlung, 1888, s. 75.
  6. Colmar Grünhagen 1866 ↓, s. 123.
  7. Felix Triest 1865 ↓, s. 1077.
  8. Rejestr zabytków nieruchomych woj. opolskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. [dostęp 9.1.2013]. s. 107.

Bibliografia[edytuj]

  1. Colmar Grünhagen: Regesten zur Schleisischen Geschichte. Breslau: Josef Max & COMP., 1866.
  2. Felix Triest: Topographisches handbuch von Oberschliesen. Breslau: Verlag von Wilh. Gottl. Korn, 1865.

Linki zewnętrzne[edytuj]