Twierdza Wrocław 1890–1918

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Wrocław. Schron Piechoty I.R.-10

Twierdza Wrocław 1890–1918 – zespół fortyfikacji zbudowanych na terenie Wrocławia w XIX i na początku XX w.

Historia[edytuj | edytuj kod]

5 maja 1889, po trwającej 82 lata dyskusji, została podjęta decyzja o ponownym ufortyfikowaniu Wrocławia. Jeszcze w 1889 przeprowadzono w terenie wizje lokalne i nakreślono przebieg przyszłych umocnień. 24 kwietnia 1890 dla odciążenia przyszłej wojennej mobilizacji rozpoczęto budowę pierwszych schronów piechoty, wchodzących w skład twierdzy. Do 1901 wybudowano 19 schronów piechoty. W latach 1891–1895 schrony budowano jako konstrukcje trójwarstwowe; od wewnątrz schronu sklepienie kazamat wykonywano w formie ceglanej koleby, nad nią znajdowała się metrowej grubości poduszka piaskowa, na poduszce tej spoczywała granito betonowa płyta detonacyjna. Konstrukcję tego typu stosowano w fortyfikacji pruskiej, począwszy od 1887; służyć miała przezwyciężeniu skutków wprowadzenia na pole walki, nowych pocisków artyleryjskich z zapalnikiem ze zwłoką. W latach 1895–1899 wznoszono schrony w konstrukcji ceglano-betonowej, gdzie wszystkie ściany i strop wylewano z betonu grubości 2,2 metra, ceglana pozostawała natomiast ściana zewnętrzna – fasada. W latach 1900–1901 wybudowano jedyny schron całkowicie betonowy – I.R. 10a.

W 1905 ustalono dla wschodniego i zachodniego rejonu twierdzy nowy przebieg głównej pozycji walki, w związku z tym, schrony I.R. 1, I.R. 2 – na wschodzie miasta – oraz I.R. 10, I.R. 10a, I.R. 11 – na zachodzie – nie były już modernizowane. W 1913 został ustalony nowy przebieg głównej pozycji walki na południu miasta, w związku z czym zrezygnowano z dalszych modernizacji I.R. 20.

Wrocław został ogłoszony twierdzą na mocy cesarskiego rozkazu dnia 14 czerwca 1910.

W 1914 częściowo zrealizowano przygotowany zawczasu projekt wojennej mobilizacji twierdzy, w ramach którego budowano dalsze obiekty.

W skład twierdzy wchodziło:

Budowle twierdzy były częściowo wykorzystywane w czasie oblężenia miasta w 1945, później część z nich była użytkowana przez wojsko lub obronę cywilną, część zaś została porzucona, a niektóre wyburzone[1].

Schrony piechoty[edytuj | edytuj kod]

Każdy ze schronów wybudowanych w Twierdzy Wrocław przed rokiem 1914 składał się z sześciu kazamat przeznaczonych dla jednej kompanii piechoty oraz czterech oficerów. Poza tym w schronie znajdowała się studnia oraz latryna. Schrony takie budowano także w innych twierdzach niemieckich, w różnych wariantach, opierając się przy tym na dostosowywanym i unowocześnianym projekcie wzorcowym z 1887. Kazamaty znajdujące się wewnątrz schronów posiadały na wyposażeniu ławki i podwieszaną półkę dla żołnierzy oraz w kącie przy wejściu piecyk. Wentylacja odbywała się przez bramy lub znajdujące się w fasadzie okna. Nieco różniła się kazamata przeznaczona dla oficerów. Do pomieszczenia tego dociągnięto kabel telefoniczny, znajdowało się tutaj wyposażenie biurowe i kwaterunkowe dla oficerów, a także pomieszczenie łączności i podręczny skład materiałów wojennych. W latach 1906–1913 zmodernizowano i rozbudowano trzynaście z dziewiętnastu schronów piechoty Twierdzy Wrocław, w związku z tym w obiektach tych pojawiła się nowa wentylacja (mechaniczna), w części kazamat zainstalowano prycze, a do niektórych obiektów doprowadzono prąd elektryczny.

Forty piechoty[edytuj | edytuj kod]

W latach 1906–1910 wybudowano na bazie istniejących już schronów piechoty pięć fortów (punktów oporu piechoty, niem. Infanterie Stutzpunkt ). Budowa fortów polegała na modernizacji schronu piechoty, a także wybudowaniu (będącej unikatem na krajową skalę) betonowej pozycji strzeleckiej z dwoma stanowiskami obserwacyjnymi, dwóch schronów pogotowia oraz jednej lub dwóch wartowni. Po roku 1910 kilka innych schronów rozbudowano tak, jak czyniono w przypadku fortów, nie wykonując jednakże dodatkowych schronów i zamkniętego wału z przedpiesiem. Między urządzeniami obronnymi fortu istniała łączność za pomocą systemu rur głosowych i instalacji alarmowych. Gotowe forty otoczono zasiekami z drutu kolczastego.

Forty maskowano stosując się do szczegółowo określonych przepisów technicznych.

Rozbudowa wojenna 1914 roku[edytuj | edytuj kod]

W czasie mobilizacji w roku 1914 wybudowano szereg zaplanowanych wcześniej urządzeń obronnych. Na północy miasta wybudowano jeden dodatkowy fort piechoty, dziesięć schronów piechoty oraz pięć jazów fortecznych.

Na południu miasta wybudowano dalszych jedenaście fortów piechoty, usypano pięć baterii artyleryjskich, ulokowanych na wale obwodnicy kolejowej oraz zbudowano dziewięć jazów fortecznych.

Rozbudowa wojenna Twierdzy Wrocław nigdy nie została ukończona, prace przerwano w roku 1916, kiedy w wyniku sukcesów państw centralnych na froncie wschodnim odsunięto od Wrocławia zagrożenie atakiem rosyjskim.

Zadanie Twierdzy Wrocław[edytuj | edytuj kod]

Zadaniem twierdzy było dać odpór atakom wojsk niedysponujących parkiem oblężniczym. Zadanie to należało wykonać dla ochrony bogatego miasta, będącego stolicą prowincji Śląsk, ważnym węzłem komunikacyjnym, siedzibą garnizonu. Po drugie Twierdza Wrocław miała w razie niepowodzeń państw centralnych w Galicji stać się punktem połączenia armii niemieckich i austro-węgierskich na froncie Kraków – Toruń.

Przypisy

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • S. Kolouszek, Ł. Pardela, Twierdza Wrocław jako unikalny zabytek Architectura Militaris, [w:] „Zeszyty Naukowe Wyższej Szkoły Oficerskiej Wojsk Lądowych”, nr 2(168), Wrocław 2013, s. 68-82.
  • G. Gieraths, Breslau als Garnison und Festung 1241-1941, Hamburg 1961
  • Glavnoe Upravlenie General’nego Shtaba, Kreposti vostochnego fronta Germanii. Dopolnenie k voenno-statisticheskomu opisaniu, Sankt-Petersburg 1914, s. 98-106.
  • A. W. Alexandrowicz, Rozwój historyczny fortyfikacji w zarysie, Toruń 1924
  • K. Kleczke, W. Wyszyński, Fortyfikacja stała, Oświęcim 2012