Tymczasowy Rząd Jedności Narodowej

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Tymczasowy Rząd Jedności Narodowej
 Polska
Premier Edward Osóbka-Morawski
Partie Polska Partia Robotnicza
Polska Partia Socjalistyczna
Polskie Stronnictwo Ludowe
Stronnictwo Ludowe
Stronnictwo Demokratyczne
Kadencja od 28 czerwca 1945
do 6 lutego 1947
Poprzedni Rząd Tymczasowy Rzeczypospolitej Polskiej
Następny Pierwszy rząd Józefa Cyrankiewicza

Tymczasowy Rząd Jedności Narodowej (TRJN) – rząd Rzeczypospolitej Polskiej powołany w Warszawie przez prezydenta Krajowej Rady Narodowej Bolesława Bieruta 28 czerwca 1945 na podstawie porozumienia zawartego na konferencji w Moskwie odbytej 17-21 czerwca pomiędzy politykami KRN i Rządu Tymczasowego RP a częścią polityków emigracyjnych skupionych wokół b.premiera Stanisława Mikołajczyka, częścią polityków PPS (Zygmunt Żuławski), części polityków krajowego SL-Roch (Władysław Kiernik), przedstawicieli środowisk intelektualnych z kraju (profesor Stanisław Kutrzeba, profesor Adam Krzyżanowski, doktor Henryk Kołodziejski). Rząd zgodnie z ustaleniami jałtańskimi powstał na bazie Rządu Tymczasowego RP, również Prezesem Rady Ministrów (premierem) rządu pozostał Edward Osóbka-Morawski. Zgodnie z ustaleniami konferencji w Moskwie po powstaniu TRJN na stanowiska wiceprezydentów KRN powołani zostali Wincenty Witos i Stanisław Grabski.

Powołanie TRJN było realizacją postanowień jałtańskich przewidujących rekonstrukcję Rządu Tymczasowego RP na szerszej podstawie politycznej oraz spełnieniem poczynionych w maju i czerwcu 1945 uzgodnień dyplomacji ZSRR z dyplomacją USA i Wielkiej Brytanii[potrzebny przypis] zgodnie z którymi akceptujący porozumienia jałtańskie politycy emigracyjni i niereprezentowani dotąd w Rządzie Tymczasowym i KRN politycy krajowi popierający Stanisława Mikołajczyka mieli otrzymać 25% tek ministerialnych, odpowiednią liczbę wiceministrów oraz reprezentację w KRN, administracji państwowej – centralnej i terenowej, dyplomacji i w samorządzie terytorialnym zaś tak zrekonstruowany rząd Polski miał zostać uznany przez mocarstwa zachodnie. Rozwiązanie to i przyjęte proporcje były analogiczne do wcześniejszego porozumienia Tito-Ivan Šubašić, tzn. kompromisu sił proradzieckich i prozachodnich poprzez powołanie wspólnego rządu koalicyjnego w proporcji 75%:25% zawartego pod patronatem mocarstw w marcu 1945 w Jugosławii.

15 czerwca 1945 roku Rząd RP w Londynie wydał oświadczenie, które głosiło m. in., że w obliczu tych tragicznych realiów tworzenie legalnego i niezależnego rządu jedności narodowej, opartego na woli ludzi swobodnie wyrażonej, praktycznie jest niemożliwe jak długo Republika Polska jest okupowana przez sowiecką armię i sowiecką policję polityczną (NKWD) oraz jak długo Polska jest odcięta od swych Zachodnich Sprzymierzeńców i całego cywilizowanego świata[1].

29 czerwca 1945 roku Tymczasowy Rząd Jedności Narodowej został uznany przez Szwecję i Francję, 5 lipca przez USA i Wielką Brytanię, uznawały go także inne państwa koalicji antyhitlerowskiej, m.in. Chiny, Włochy, Kanada natomiast uznania odmówiły mu m.in. Watykan, Hiszpania, Irlandia, Portugalia, Kuba, Liban i Salwador. Ambasador Edward Raczyński protestował przeciwko uzurpacji TRJN, ciała służalczego narzuconego Polsce z zewnątrz, porównując jego umocowanie prawne do rządów niemieckich ustanowionych w niektórych państwach podbitych[2].

W obecnej sytuacji źródłem władzy rządu z p. Osóbką-Morawskim na czele jest decyzja powzięta nie przez naród polski, lecz przez trzy obce mocarstwa, z których jedno przy pomocy swej armii i policji włada de facto całą administracją Polski. Podstawę prawną takiego rządu można jedynie porównać z podstawą prawną tzw. rządów ustanawianych w krajach okupowanych przez Niemcy w czasie wojny.

— Nota Ambasadora RP w Wielkiej Brytanii Edwarda Raczyńskiego protestująca przeciwko uznaniu przez rząd brytyjski TRJN[3]

Po powołaniu TRJN płk Jan Rzepecki rozwiązał 6 sierpnia 1945 Delegaturę Sił Zbrojnych na Kraj.

TRJN 16 października 1945 podpisał Kartę Narodów Zjednoczonych, przez co Polska stała się członkiem założycielem ONZ.

Delegacja TRJN uczestniczyła w lipcu 1945 w konferencji poczdamskiej. Administracja TRJN na mocy postanowień konferencji poczdamskiej przejęła od radzieckich komendantur wojskowych administrację pozostałej części Ziem Zachodnich i Północnych, m.in. Szczecin.

16 sierpnia 1945 zawarł umowę ze ZSRR, uznając nieco zmodyfikowaną linię Curzona za wschodnią granicę Polski, w oparciu o porozumienie o granicy zawarte pomiędzy PKWN i rządem ZSRR 27 lipca 1944.

TRJN ustąpił 8 lutego 1947, po sfałszowanych wyborach do Sejmu Ustawodawczego i powołaniu przezeń nowego rządu.

Partie tworzące rząd[edytuj]

Rząd powstał w oparciu o działaczy PPR i partii wobec niego satelickich (odrodzona PPS, SL i prokomunistyczna frakcja SD), części polityków PPS-WRN, SP oraz SL (późniejsze PSL).

Ministrowie należeli do następujących partii:

  • PPR – 7 osób
  • PPS – 6 osób
  • SL – 3 osoby
  • PSL – 3 osoby
  • SD – 2 osoby
  • Stronnictwo Pracy – początkowo było reprezentowane w TRJN na szczeblu podsekretarzy stanu-wiceministrów

Druga Rada Ministrów Edwarda Osóbki-Morawskiego (1945–1947)[edytuj]

Funkcja Nazwisko Czas pełnienia funkcji Czas życia
Od Do
Prezes Rady Ministrów Edward Osóbka-Morawski (PPS) 1945-06-2828 czerwca 1945[4] 1947-02-055 lutego 1947 1909–1997
I Wiceprezes Rady Ministrów Władysław Gomułka (PPR) 1945-06-2828 czerwca 1945[4] 1947-02-066 lutego 1947 1905–1982
Minister Ziem Odzyskanych 1945-11-2727 listopada 1945[5][4] 1947-02-066 lutego 1947
II Wiceprezes Rady Ministrów Stanisław Mikołajczyk (PSL) 1945-06-2828 czerwca 1945[4] 1947-02-066 lutego 1947 1901–1966
Minister rolnictwa i reform rolnych 1945-06-2828 czerwca 1945[4] 1947-02-066 lutego 1947
Minister skarbu Konstanty Dąbrowski (PPS) 1945-06-2828 czerwca 1945[4] 1947-02-066 lutego 1947 1906–1975
Minister odbudowy Michał Kaczorowski (PPS) 1945-06-2828 czerwca 1945[4] 1947-02-066 lutego 1947 1897–1975
Minister administracji publicznej Władysław Kiernik (PSL) 1945-06-2828 czerwca 1945[4] 1947-02-066 lutego 1947 1879–1971
Minister kultury i sztuki Władysław Kowalski (SL) 1945-06-2828 czerwca 1945[4] 1947-02-066 lutego 1947 1894–1958
Minister zdrowia Franciszek Litwin (SL) 1945-06-2828 czerwca 1945[4] 1947-02-066 lutego 1947 1899–1965
Minister propagandy i informacji Stefan Matuszewski (PPS) 1945-06-2828 czerwca 1945[4] 1946-09-066 września 1946[6] 1905–1985
Minister przemysłu Hilary Minc (PPR) 1945-06-2828 czerwca 1945[4] 1947-02-066 lutego 1947 1905–1974
Minister komunikacji Jan Rabanowski (SD) 1945-06-2828 czerwca 1945[4] 1947-02-066 lutego 1947 1907–1958
Minister bezpieczeństwa publicznego Stanisław Radkiewicz (PPR) 1945-06-2828 czerwca 1945[4] 1947-02-066 lutego 1947 1903–1987
Minister spraw zagranicznych Wincenty Rzymowski (SD) 1945-06-2828 czerwca 1945[4] 1947-02-066 lutego 1947 1883–1950
Minister pracy i opieki społecznej Jan Stańczyk (PPS) 1945-06-2828 czerwca 1945[4] 1946-07-1818 lipca 1946[4] 1886–1953
Minister aprowizacji i handlu Jerzy Sztachelski (PPR) 1945-06-2828 czerwca 1945[4] 1947-02-066 lutego 1947 1911–1975
Minister sprawiedliwości Henryk Świątkowski (PPS) 1945-06-2828 czerwca 1945[4] 1947-02-066 lutego 1947 1896–1970
Minister poczt i telegrafów Mieczysław Thugutt (SL) 1945-06-2828 czerwca 1945[4] 1946-03-011 marca 1946[4] 1902–1979
Minister lasów Stanisław Tkaczow (PPR) 1945-06-2828 czerwca 1945[4] 1947-02-066 lutego 1947 1913–1969
Minister oświaty Czesław Wycech (PSL) 1945-06-2828 czerwca 1945[4] 1947-02-066 lutego 1947 1899–1977
Minister obrony narodowej Michał Żymierski (PPR) 1945-06-2828 czerwca 1945[4] 1947-02-066 lutego 1947 1890–1989
Minister żeglugi i handlu zagranicznego Stefan Jędrychowski (PPR) 1945-06-2828 czerwca 1945[7][4] 1947-02-066 lutego 1947 1910–1996
Minister poczt i telegrafów Józef Putek (SL) 1946-03-011 marca 1946[4] 1947-02-066 lutego 1947 1892–1974
Minister pracy i opieki społecznej Adam Kuryłowicz (PPS) 1946-07-1818 lipca 1946[6] 1947-02-066 lutego 1947 1890–1966
Minister bez teki Józef Cyrankiewicz (PPS) 1946-11-2828 listopada 1946[6] 1947-02-066 lutego 1947 1911–1989

Skład rządu[edytuj]

Zmiany w rządzie[edytuj]

  • 13 listopada 1945
  • 8 stycznia 1946
  • 1 marca 1946
    • odwołanie Mieczysława Thugutta i Tadeusza Kapelińskiego, Józef Putek (SL) nowym ministrem poczt i telegrafów
  • 18 lipca 1946
    • odwołanie Jana Stańczyka, Adam Kuryłowicz (PPS) nowym ministrem pracy i opieki społecznej
  • 6 września 1946
    • odwołanie Stefana Matuszewskiego, Feliks Widy-Wirski (SP) kierownikiem ministerstwa informacji i propagandy
  • 28 listopada 1946

Siedziby[edytuj]

  • 1945 – pierwsza siedziba w wyzwolonej Warszawie centralnych władz państwowych (Krajowej Rady Narodowej oraz Rządu Tymczasowego Rzeczypospolitej Polskiej, a następnie przekształconego w Tymczasowy Rząd Jedności Narodowej, oraz szeregu ministerstw) mieściła się w budynku Dyrekcji Kolei Państwowych w Warszawie.

Uwagi

Przypisy

  1. Aleksander Gella, Zagłada Drugiej Rzeczypospolitej 1945-1947, Warszawa 1998, s. 59-60.
  2. Paweł Wieczorkiewicz, Historia polityczna Polski 1935-1945, Warszawa 2005, s. 510.
  3. Aleksander Gella, Zagłada Drugiej Rzeczypospolitej 1945-1947, Warszawa 1998, s. 114.
  4. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z Tadeusz Mołdawa, Ludzie władzy, 1944-1991: władze państwowe i polityczne Polski według stanu na dzień 28 II 1991, PWN 1991, s. 95-96.
  5. Dz.U. z 1945 r. Nr 51, poz. 295
  6. a b c Tadeusz Mołdawa, Ludzie władzy, 1944-1991: władze państwowe i polityczne Polski według stanu na dzień 28 II 1991, PWN 1991, s. 96-97
  7. Dz.U. z 1946 r. Nr 2, poz. 13