Tymczasowy Rząd Jedności Narodowej

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Tymczasowy Rząd Jedności Narodowej
 Polska
Premier Edward Osóbka-Morawski
Partie PPS, PPR, SL „Roch”/PSL, SL, SD, (SP)
Kadencja od 28 czerwca 1945 / 5 lipca 1945[1]
do 6 lutego 1947
Poprzedni Rząd Tymczasowy Rzeczypospolitej Polskiej
Następny pierwszy rząd Józefa Cyrankiewicza

Tymczasowy Rząd Jedności Narodowej (TRJN) – rząd Rzeczypospolitej Polskiej powołany w Warszawie przez prezydenta Krajowej Rady Narodowej Bolesława Bieruta 28 czerwca 1945 na podstawie porozumienia zawartego na konferencji w Moskwie odbytej w dniach 17–21 czerwca pomiędzy członkami KRN i Rządu Tymczasowego RP a częścią polityków ludowych skupionych wokół byłego premiera na uchodźstwie Stanisława Mikołajczyka i działacza SL „Roch” Władysława Kiernika, a także częścią polityków PPS (jak Zygmunt Żuławski), jak również przedstawicieli środowisk intelektualnych z kraju (jak profesorowie Stanisław Kutrzeba i Adam Krzyżanowski oraz doktor Henryk Kołodziejski). Rząd zgodnie z ustaleniami jałtańskimi powstał na bazie Rządu Tymczasowego RP, prezesem Rady Ministrów (premierem) rządu pozostał Edward Osóbka-Morawski. Zgodnie z ustaleniami konferencji w Moskwie po powstaniu TRJN na stanowiska wiceprezydentów KRN powołani zostali Wincenty Witos i Stanisław Grabski.

Powołanie TRJN było realizacją postanowień jałtańskich przewidujących rekonstrukcję Rządu Tymczasowego RP na szerszej podstawie politycznej oraz spełnieniem poczynionych w maju i czerwcu 1945 uzgodnień dyplomacji ZSRR z dyplomacją USA i Wielkiej Brytanii[potrzebny przypis], zgodnie z którymi akceptujący porozumienia jałtańskie politycy emigracyjni i niereprezentowani dotąd w Rządzie Tymczasowym i KRN politycy krajowi popierający Stanisława Mikołajczyka mieli otrzymać 25% tek ministerialnych, odpowiednią liczbę wiceministrów oraz reprezentację w KRN, administracji państwowej – centralnej i terenowej, dyplomacji i w samorządzie terytorialnym zaś tak zrekonstruowany rząd Polski miał zostać uznany przez mocarstwa zachodnie. Rozwiązanie to i przyjęte proporcje były analogiczne do wcześniejszego porozumienia Josip Broz Tito-Ivan Šubašić, tzn. kompromisu sił proradzieckich i prozachodnich poprzez powołanie wspólnego rządu koalicyjnego w proporcji 75%:25% zawartego pod patronatem mocarstw w marcu 1945 w Jugosławii.

15 czerwca 1945 Rząd RP w Londynie wydał oświadczenie, które głosiło m.in., że w obliczu tych tragicznych realiów tworzenie legalnego i niezależnego rządu jedności narodowej, opartego na woli ludzi swobodnie wyrażonej, praktycznie jest niemożliwe jak długo Republika Polska jest okupowana przez sowiecką armię i sowiecką policję polityczną (NKWD) oraz jak długo Polska jest odcięta od swych Zachodnich Sprzymierzeńców i całego cywilizowanego świata[2].

29 czerwca 1945 Tymczasowy Rząd Jedności Narodowej został uznany przez Szwecję i Francję, 5 lipca przez USA i Wielką Brytanię; uznawały go także inne państwa koalicji antyhitlerowskiej, m.in. Chiny, Włochy i Kanada, natomiast uznania odmówiły mu m.in. Watykan, Hiszpania, Irlandia, Portugalia, Kuba, Liban i Salwador. Ambasador w Wielkiej Brytanii Edward Raczyński protestował przeciwko uzurpacji TRJN, ciała służalczego narzuconego Polsce z zewnątrz, porównując jego umocowanie prawne do rządów niemieckich ustanowionych w niektórych państwach podbitych[3].

W obecnej sytuacji źródłem władzy rządu z p. Osóbką-Morawskim na czele jest decyzja powzięta nie przez naród polski, lecz przez trzy obce mocarstwa, z których jedno przy pomocy swej armii i policji włada de facto całą administracją Polski. Podstawę prawną takiego rządu można jedynie porównać z podstawą prawną tzw. rządów ustanawianych w krajach okupowanych przez Niemcy w czasie wojny.

— Nota Ambasadora RP w Wielkiej Brytanii Edwarda Raczyńskiego protestująca przeciwko uznaniu przez rząd brytyjski TRJN[4]

Po powołaniu TRJN płk Jan Rzepecki rozwiązał 6 sierpnia 1945 Delegaturę Sił Zbrojnych na Kraj.

TRJN 16 października 1945 podpisał Kartę Narodów Zjednoczonych, przez co Polska stała się członkiem założycielem ONZ.

Delegacja TRJN uczestniczyła w lipcu 1945 w konferencji poczdamskiej. Administracja TRJN na mocy postanowień konferencji poczdamskiej przejęła od radzieckich komendantur wojskowych administrację pozostałej części Ziem Zachodnich i Północnych, m.in. Szczecin.

16 sierpnia 1945 zawarł umowę z ZSRR, uznając nieco zmodyfikowaną linię Curzona za wschodnią granicę Polski, w oparciu o porozumienie o granicy zawarte pomiędzy PKWN i rządem ZSRR 27 lipca 1944.

TRJN ustąpił 6 lutego 1947, po sfałszowanych wyborach do Sejmu Ustawodawczego i powołaniu przezeń nowego rządu.

Partie tworzące rząd[edytuj | edytuj kod]

Rząd powstał w oparciu o działaczy PPR i partii wobec niej satelickich (odrodzona PPS, SL i prokomunistyczna frakcja SD), a także części polityków wywodzących się z PPS-WRN, z SP oraz związanych z SL „Roch” (wkrótce przekształconego w PSL).

Ministrowie należeli do następujących partii:

  • PPR – 7 osób
  • PPS – 6 osób
  • SL – 3 osoby
  • SL „Roch”/PSL – 3 osoby
  • SD – 2 osoby
  • Stronnictwo Pracy – początkowo było reprezentowane w TRJN na szczeblu podsekretarzy stanu-wiceministrów, następnie otrzymało stanowisko kierownika resortu

Rada Ministrów Edwarda Osóbki-Morawskiego (1945–1947)[edytuj | edytuj kod]

Funkcja Nazwisko Czas pełnienia funkcji
Od Do
Prezes Rady Ministrów Edward Osóbka-Morawski (PPS) 1945-06-2828 czerwca 1945[5]
5
lipca
1945
1947-02-055 lutego 1947
I wiceprezes Rady Ministrów Władysław Gomułka (PPR) 1945-06-2828 czerwca 1945[5] 1947-02-066 lutego 1947
Minister ziem odzyskanych 1945-11-2727 listopada 1945[6][5] 1947-02-066 lutego 1947
II wiceprezes Rady Ministrów Stanisław Mikołajczyk (PSL) 1945-06-2828 czerwca 1945[5] 1947-02-066 lutego 1947
Minister rolnictwa i reform rolnych 1945-06-2828 czerwca 1945[5] 1947-02-066 lutego 1947
Minister skarbu Konstanty Dąbrowski (PPS) 1945-06-2828 czerwca 1945[5] 1947-02-066 lutego 1947
Minister odbudowy Michał Kaczorowski (PPS) 1945-06-2828 czerwca 1945[5] 1947-02-066 lutego 1947
Minister administracji publicznej Władysław Kiernik (PSL) 1945-06-2828 czerwca 1945[5] 1947-02-066 lutego 1947
Minister kultury i sztuki Władysław Kowalski (SL) 1945-06-2828 czerwca 1945[5] 1947-02-066 lutego 1947
Minister zdrowia Franciszek Litwin (SL) 1945-06-2828 czerwca 1945[5] 1947-02-066 lutego 1947
Minister informacji i propagandy Stefan Matuszewski (PPS) 1945-06-2828 czerwca 1945[5] 1946-09-066 września 1946[7]
Minister przemysłu Hilary Minc (PPR) 1945-06-2828 czerwca 1945[5] 1947-02-066 lutego 1947
Minister komunikacji Jan Rabanowski (SD) 1945-06-2828 czerwca 1945[5] 1947-02-066 lutego 1947
Minister bezpieczeństwa publicznego Stanisław Radkiewicz (PPR) 1945-06-2828 czerwca 1945[5] 1947-02-066 lutego 1947
Minister spraw zagranicznych Wincenty Rzymowski (SD) 1945-06-2828 czerwca 1945[5] 1947-02-066 lutego 1947
Minister pracy i opieki społecznej Jan Stańczyk (PPS) 1945-06-2828 czerwca 1945[5] 1946-07-1818 lipca 1946[5]
Minister aprowizacji i handlu Jerzy Sztachelski (PPR) 1945-06-2828 czerwca 1945[5] 1947-02-066 lutego 1947
Minister sprawiedliwości Henryk Świątkowski (PPS) 1945-06-2828 czerwca 1945[5] 1947-02-066 lutego 1947
Minister poczt i telegrafów Mieczysław Thugutt (PSL) 1945-06-2828 czerwca 1945[5] 1946-03-011 marca 1946[5]
Minister lasów Stanisław Tkaczow (PPR) 1945-06-2828 czerwca 1945[5] 1947-02-066 lutego 1947
Minister oświaty Czesław Wycech (PSL) 1945-06-2828 czerwca 1945[5] 1947-02-066 lutego 1947
Minister obrony narodowej Michał Żymierski (PPR) 1945-06-2828 czerwca 1945[5] 1947-02-066 lutego 1947
Minister żeglugi i handlu zagranicznego Stefan Jędrychowski (PPR) 1945-06-2828 czerwca 1945[8][5] 1947-02-066 lutego 1947
Minister poczt i telegrafów Józef Putek (SL) 1946-03-011 marca 1946[5] 1947-02-066 lutego 1947
Minister pracy i opieki społecznej Adam Kuryłowicz (PPS) 1946-07-1818 lipca 1946[7] 1947-02-066 lutego 1947
Minister bez teki Józef Cyrankiewicz (PPS) 1946-11-2828 listopada 1946[7] 1947-02-066 lutego 1947

W dniu zaprzysiężenia 28 czerwca 1945[edytuj | edytuj kod]

Zmiany w składzie Rady Ministrów[edytuj | edytuj kod]

Siedziby[edytuj | edytuj kod]

  • 1945 – pierwsza siedziba w wyzwolonej Warszawie centralnych władz państwowych (Krajowej Rady Narodowej oraz Rządu Tymczasowego Rzeczypospolitej Polskiej, a następnie przekształconego w Tymczasowy Rząd Jedności Narodowej, oraz szeregu ministerstw) mieściła się w budynku Dyrekcji Kolei Państwowych w Warszawie.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. 5 lipca 1945 Tymczasowy Rząd Jedności Narodowej zyskał uznanie międzynarodowe.
  2. Aleksander Gella, Zagłada Drugiej Rzeczypospolitej 1945–1947, Warszawa 1998, s. 59–60.
  3. Paweł Wieczorkiewicz, Historia polityczna Polski 1935–1945, Warszawa 2005, s. 510.
  4. Aleksander Gella, Zagłada Drugiej Rzeczypospolitej 1945–1947, Warszawa 1998, s. 114.
  5. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z Tadeusz Mołdawa, Ludzie władzy, 1944–1991: władze państwowe i polityczne Polski według stanu na dzień 28 II 1991, PWN 1991, s. 95–96.
  6. Dz.U. z 1945 r. Nr 51, poz. 295.
  7. a b c Tadeusz Mołdawa, Ludzie władzy, 1944–1991: władze państwowe i polityczne Polski według stanu na dzień 28 II 1991, PWN 1991, s. 96–97.
  8. Dz.U. z 1946 r. Nr 2, poz. 13.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]